Ariston Bob maqbarasi

Ariston Bob maqbarasi—qadimgi Oʻtror meʼmoriy yodgorligi. U Turkiston xalqi orasida islom targʻibotchisi Xoja Ahmad Yassaviyning ustozi Ariston Bob ota qabri ustiga qurilgan. Maqbara koridor, masjid,masjid,minora kabi alohida xonalardan iborat. Maqbaraning eng qadimgi qismi qabriston boʻlishi kerak. Hatto bugungi kunda ham zamin boshqa xonalarga qaraganda ancha baland. Qabrdagi birinchi belgi 12-asrga toʻgʻri keladi atrofida qurilgan. Qabr 14-asrda qayta tiklangan. 20-asr boshlarida Ariston Bob maqbarasi oʻlchami 35x12 m, balandligi 12 m boʻlgan kuydirilgan gʻishtdan qayta qurilib, sobiq Makkaga kirish eshigi Turkistonga, Hazrati Sultonga qaratildi. Yoʻlakning old tomoniga marmar plita qoʻyilgan va darvozaga hijriy 1327-yil, soʻnggi qurilish vaqti deb belgilangan.

Qisqacha maʼlumot

Bu maqbara XII asrda yashagan diniy koʻruvchi Ariston Bob qabri ustiga qurilgan. Maqbaraning birinchi qurilishi XIV-XV asrlarga toʻgʻri keladi. Oʻsha binodan uzilgan hayvonlar zanjirlari bor. XVIII asrda qadimiy qabr oʻrnida zilziladan keyin ikkita yogʻoch zanjir bilan mustahkamlangan ayvonli ikki gumbazli bino qad koʻtargan. Bino 18-asrda buzib tashlangan va friz yozuvlari boʻyicha 1909-yilda qayta qurilgan. 1971-yilda masjid er osti suvlari koʻp boʻlgani sababli buzib tashlangan va qayta qurilgan. Bino alebastr eritmasida pishirilgan gʻishtdan devorning tashqi tomoniga qurilgan. Bugungi kunda maqbara Markaziy Osiyodagi musulmonlarning eng muqaddas qadamjolaridan biri hisoblanadi. Rivoyatlarga koʻra, Ariston Bob Muhammad paygʻambar (s.a.v.)ning elchisi boʻlgan. Bir kuni Muhammad paygʻambar shogirdlari bilan xurmo yeyayotgan edi. Idishdan qayta-qayta xurmo tushdi va Paygʻambarimiz ichki ovozni eshitdilar: „Bu xurmo sizdan 400 yil keyin tugʻiladigan musulmon oʻgʻil Ahmad uchundir“. Shunda paygʻambar shogirdlaridan xurmoni kim yetkazishini soʻradi. Hech kim soʻramadi. Paygʻambar yana savol berganida, Ariston bobo: „Agar Alloh taolodan 400 yil soʻrasang, bu xurmoni egasiga yetkazaman“, dedi. Xalq rivoyatlari va yozma manbalarda („Risolai Sarem-Isfijob“ va „Kupriloza“ kitobi) sher bobo Xoja Ahmad Yassaviyning ustozi sifatida xurmo yetkazganligi aytiladi. Ayni paytda Ariston Bob qabri tepasida 30*13 metrli maqbara mavjud. Tarixiy maʼlumotlarga koʻra, XII-XVIII asrlarda maqbara bir necha bor qayta qurilib, rekonstruksiya qilingan. Ulugʻ avliyo va diniy koʻruvchi Xoja Ahmad Yassaviy 1103-yilda tugʻilib, 1166-yilda vafot etgan.

Ariston Bob haqida afsonalar

Ariston Bobning vafoti Xoja Ahmad Yassaviy hikmatlarida shunday tasvirlangan: -Bobom „Oʻgʻlim, yonimda tur, men oʻlaman“, deganlar. Men oʻqib, jasadimni koʻmmoqchiman. Agar menga yordam bersang, Mustafo, men kosmosga uchaman. Bobom Aryslonning soʻzlarini eshiting-tabriklayman. Yigʻladim: bolam, yoshligimni bilmayman. Seni koʻrmayapman, koʻtarolmayman. Haq Mustafoni sunnat qildimi, bilmayman. Bobom aytdilar: Oʻgʻlim, farishtalar yigʻiladi. Jabroil alayhissalom imom boʻldilar, unga boshqalar ham qoʻshildilar. Makoil va Isrofil uni koʻtarib, dafn qiladilar". Oʻtror hududida biz eshitgan rivoyatga koʻra, Aristonbob vafotidan soʻng uning jasadi oq otga mindirilib, qoʻyib yuborilgan va ergashgan. Oq dovul shu yerga kelib tushdi. Oʻsha yerda Ariston Bob dafn etilgan. „Dev qoʻshigʻi“ misollaridan birida „Samarqanddagi behisob bob“, Buxorodagi „Bahouadin Nakishbent“ Boyboʻri va Analiq qabristonlari va"Bayboʻri uch kechani oʻtkazadi. Turkistonda Tyumen maqolasi, Sayramda sanoqsiz maqolalar bor, Oʻtrorda oʻttiz bob, Ota-bobolardan soʻrasang, eng kattasi – Ariston Bob.

Azizsiz yurish, Hazrat Sulton qoʻriqxona-muzeyi saqlanayotgan Bayon qishlogʻidan kelgan bir hojining qoʻlyozmasida qiziq maʼlumot bor: Bu hikoya bizni qadimgi turkiy shamanizmga yetaklaydi. Qadimgi turklar bu qushlarni muqaddas deb bilishgan. Chunonchi, qadimgi yilnomalarda aytilishicha, qadimgi turklar Ashina qabilasi tomonidan hujumga uchrab, qirgʻin qilingan. Faqat yolgʻiz qolgan bola omon qoladi. Bolani boʻri emizgan va goʻshtni osmon olamining elchisi – qargʻa olib kelgan. Aytishlaricha, bu bola turklarning avlodi. Qozoqlar qargʻani muqaddas qush deb bilishganiga koʻplab dalillar mavjud. Qargʻa soʻzi bilan bogʻliq quyidagi maqollar mavjud: – Qargʻish, qargʻish, qargʻish, – dedi chol nevaralarini erkalab. Qancha farzandingiz bor?