Bahman Mirza Qajar Mausoleum

Bahman Mirza Qajar maqbarasi uchta gumbazli maqbara boʻlib, Azoresdagi Barda shahrida Imamzadeh arxitektura majmuasidan 25 metr shimol‑sharqda joylashgan.

Loyihasi

Bahman Mirza maqbarani 1880‑yilda qurib, uni oʻgʻillariga oʻzini bu yerga dafn etish uchun vasiyat qilgan. Uning qabri Imamzadeh qabri‑dan 25 metr sharqda joylashgan.

Bu yodgorlik Arranning arxitektura uslubidagi qiyin topiladigan turlardan biri boʻlib, qotishilgan gʻishtdan qurilgan. Gumbazlari ichki va tashqi tomondan mustahkamlangan. Bahman Mirza Qajar kirishdan uchinchi xonada, yaʼni oxirgi xonaning oʻrtasida dafn qilingan. Gumbaz ichki devorlarida qora marmardan olti yozuv mavjud. Yozuvlar Qurʼon oyatlari bilan bogʻliq boʻlib, dafn qilingan odamning hayoti azob, xafa, sogʻinch va titroq bilan toʻla deb tasvirlanadi.

Poldan gumbazgacha boʻlgan balandlik 1 metr, qabri devorlari esa 1 metr qalinlikda.

Bahman Mirza

Qabri ichida dafn qilingan shaxs Bahman Mirza Qajar, Qajar sulolasidan boʻlgan olim va tarixchi. Bahman Mirza bin Naib As‑Sultan Abbas Mirza, shohning oʻgʻli edi. Raudet Uc‑Safayi Nasiri ga koʻra, u Abbas Mirza ning 26 tirik oʻgʻli orasida toʻrtinchi boʻlgan. U 1810‑yilda tugʻilgan. Uning “Tazgireyi Mohammed‑Shahi” asarida, yoshlik davrida otasi uni Ardabil hukmdori qilib tayinlaganligi qayd etilgan. Muallifning oʻz eslatmasiga koʻra, bu kitob uning ukasi Mohammad Shah Qajarning soʻrovi bilan 1835–1836 yillarda yozilgan. Shuningdek, bir necha fors tilidagi sheʼrlar ham qolgan. Baʼzi manbalarga koʻra, Bahman Mirza 1842‑yildan boshlab fors Ozarbayjonining hukmdori boʻlgan. U bu lavozimda uzoq vaqt qolmagan. Uning amakisi Naser al‑Din Shah Qajar bu lavozimga tayinlangan. Shu bilan birga, yangi Ozarbayjon hukmdori Nasiraddin Bahman Mirzaning koʻzlarini olib tashlashni buyurgan. Vaziyatni koʻrib, Bahman Mirza rus navigatoriga murojaat qilib, undan boshpana izlagan. Elchi uni juda yaxshi kutib oldi va Bahmanga Rossiyada yashashga ruxsat berdi. 1848‑yil 12‑mayda u Lankaran kemasi bilan Bakuga kelgan. 15‑mayda Bakudan Shamakiga yoʻl oldi. Doimiy yashash joyini izlayotgan Bahman Mirza bu yerda qolmadi, 20‑mayda Tiflisga kelib yashadi. Oʻsha paytda uning faoliyati Eron davrida, Ozarbayjon davri boshlangan. 28‑mayda uning 7 xotini va bu xotinlardan 19 farzandi Naxçıvonga olib kelingan, keyin esa Tiflisga, oilaning boshlariga yuborilgan.

Baʼzi hisobotlarga koʻra, u emigrant boʻlganda, uning nevarasi Naser al-Din Shah xatosini tushunib, uni kechirib, qaytib kelishini soʻradi. Ammo Bahman yana qaytib kelmadi. Bahman Mirza Tiflisda uzoq vaqt yashay olmadi va 1851-yil 4-oktabrda Shushadan koʻchib kelgan Malikbekov mulkini sotib oldi, oʻz oilasi bilan u yerda qolib, bu shaharda yashadi. Shushada yashagan boʻlsa-da, Karabaxning madaniy tadbirlarida faol ishtirok etdi. U koʻpincha Ozarbayjonning eng qadimiy shaharlaridan biri boʻlgan Barda shahriga kelardi. Karabaxda 24 yili davomida u yangi romani “Shukurnamei Shahanshahi”ni yozishni boshladi. Ushbu asarda u Chingizxonadan XIX asrgacha boʻlgan tarixiy voqealar ketma‑ketligini tasvirlagan. Asar 1871‑yilda tugallandi. Qariyb yoshini koʻrib, olim 1880‑yilda oʻziga Barda shahrida maqbara qurdi va oʻgʻillariga uni maqbaraga dafn etishni buyurdi. U 1884‑yil 11‑fevralda vafot etdi. Uning oʻgʻillari uni Imamzodadan 25 metr sharqda joylashgan maqbaraga dafn etdilar.

Bahman Mirzaning kutubxonasi taxminan 38 000 kitobdan iborat edi. Hozirda bu kitoblarning baʼzilari Tbilisida, qolganlari Moskva, Sankt‑Peterburg va Yerevanda joylashgan kutubxonalarda saqlanmoqda. Uning kutubxonasidan bir necha kitob Ozarbayjon Fanlar Akademiyasining Qoʻlyozmalar institutiida saqlanadi. Bahman Mirzaning “Tazgireyi Mohammed – Shahi” va “Shukurnamei – Shahshanshah” qoʻlyozmalari u yerda saqlanadi. Ushbu kitoblar va qoʻlyozmalar Bahman Mirzaning oʻz muhr va imzosi bilan tasdiqlangan.

Hozirda Barda viloyatidagi "Boyuk Qajar" va "Bala Qajar" qishloqlari uning avlodlaridan tashkil topgan. Keyinchalik uning oʻgʻillari Rossiya armiyasida yuqori darajali ofitser sifatida xizmat qilgan. Uning toʻrtta generali va toʻrtta polkovnik oʻgʻillari Rossiya va Eron armiyasida harbiy xizmatda boʻlgan. 1904‑yilda Rossiya‑Yaponiya urushida vafot etgan oʻgʻli otasi Bahman Mirza Qajar yonida dafn qilingan. Soʻnggi yillarda maqbara tiklangan.