Bivak Cave

Bivak‑gʻor Duna–Ipoly Nemzeti Park hududida joylashgan Pilis togʻida topiladi. Vengriya maxsus himoyalangan gʻorlar qatoriga kiradi. Arxeologiya va qadimgi hayvonot topilmalaridan topildi. Turist qoʻllanmalarda ham bu boʻshliq tasvirlangan.

Tavsifi

Pilisszentlélek tashqarisida, Pilis togʻida joylashgan Csévi‑szirteken gʻorda joylashgan. Legény‑gʻor kirishidan 101°ga 96 mga va 70 mga yuqorida, 536 m tszf balandlikda kirish joyi bor. Yoʻlak tabiiy, egri kirishiga olib bormaydi, u 6,8 m keng va 3 m baland. Togʻli, qiyalik yerda faqat shunday yetib borish mumkin, turist qoʻllanmalarga koʻra faqat qiyin togʻchiqish bilan, lekin bu kuchli ortiqcha.

Karst suv sathidan past eriyish bilan gʻor yuqori triász dachsteini ohaktoshida yaratilgan. 1953‑yilda Jánossy Dénes va Vértes László unda muvaffaqiyatli arxeologik qazishlar olib bordilar, lekin qazish paytida topilgan gilak boʻlaklarini saqlamadi, shuning uchun ishonchli ravishda gʻorning oʻrta asrda yashaganligi tasdiqlanmaydi. Gʻor yangi arxeologik qazishga mos. Gʻorning tubi tosh boʻshligʻi va humusdan iborat, old qismida yoqilgʻi joyi qurilgan. Biroq notekis yer tufayli endi kamroq bivak qilishga mos. Kirish yaqinida oʻsimlik boʻshligʻi va axloq bor. Oʻng tomondagi tosh blokini mox qoplagan. Devlar ichki qismlarda ham algalidir, chunki gʻorni quyosh nuri yoritadi.

Ushbu oxirgi yoriq kengaytmasi, ehtimol, gʻaroyib boʻlishi mumkin, bu yoriqning davomiyati boʻlishi mumkin, ammo faqat tor tosh yoriqni kengaytirish orqali kirish mumkin. Faqat qiyin chiqish bilan 4 m balandlikda joylashgan va 2,5 m uzunlikdagi Emeleti-fülke ga yetib borish mumkin. Bu yerda koʻp yoʻqolib ketayotgan kichik stalaktitlar koʻrinadi. Kirishdan bir necha metr keyin gʻaroyibning shiftidan kamon shaklidagi teshik taxminan 10 m balandlikda yer yuzasiga chiqadi. Albatta, bu yongʻin tutunini erkin havoga chiqaradi. Devorlarda qurilgan barmoqlik tosh, kondens borsoq toshi va kichik stalaktit shakllari koʻrish mumkin. Oʻng tomonda gʻaroyib nomi kul bilan yozilgan. Devorlar yongʻin tufayli kulli, shuningdek baʼzi joylarda axlat ham bor. Keng gʻaroyib erkin koʻrib chiqilishi mumkin. Yomgʻir yogʻilgandan keyin kirishdan chiroyli manzara ochiladi. Gʻaroyibning katta qismi qulay yurish mumkin. Faqat yon boʻlimda va oxirgi yoriqni batafsil koʻrish uchun chiroq kerak boʻlishi mumkin.

1931‑yilda birinchi marta Bivak‑gʻaroyib deb nomlangan gʻaroyib adabiyotda paydo boʻldi. Gʻaroyib adabiyotda Bivak gʻaroyib (Vértes 1965), Bivakgʻaroyib (Horváth, H. Kelemen, Torma 1979), Bivak‑suyuq (Kadić 1952), Csévi‑szirti Bivak‑gʻaroyib (Kárpát 1990), Pilisi Bivak‑gʻaroyib (Schőnviszky 1937), Pilisi‑Bivak‑gʻaroyib (Mezei 1967) va Pilisi Bivak gʻaroyib (Bertalan, Schőnviszky 1976) nomlari bilan ham ataladi.

1960‑gacha

1908‑yilda nashr etilgan, Esztergom viloyatini tasvirlaydigan kitobga koʻra, Esztergom viloyatida gʻaroyib yashovchilarning izlari topilmagan, chunki u yerda qadimiy odamlar yashaganligini koʻrsatadigan gʻaroyiblar yoʻq. Bu hududga ilgʻor talablar bilan birinchi koʻchib kelganlar, hayvon suyaklari, kiyik shoxidan yasalgan asboblar bilan birga tosh asboblarni ham ishlatgan. Shuning uchun ular gʻaroyiblarda yoki yerga qazilgan boʻshliqlarda yashashga majbur boʻlmagan, balki chodirlar va kulbalar qurishgan. Oʻsha gʻaroyiblar yoki yerga qazilgan boʻshliqlar, ularning ichida oʻrmonlarda yoki qiyin yetib boriladigan, uzoq joylarda hozir ham koʻp boʻlib, inson madaniyati izlari mavjud boʻlgan, qadimiy odamlar yashash joylari boʻlishi mumkin emas edi. Ular asosan moʻgʻul bosqini va turk vayron qilishi davridan qolgan yashirin joylar boʻlib, u yerda topilgan buyumlar qadimiy davrlarga qaytarib boʻlmaydi.

Természet 1931‑yilgi yili paydo boʻldi, yaʼni pilis Bivak-gʻor Pilis togʻining shimoliy‑sharqiy yamolida joylashgan. Katta hajmdagi tosh gʻor. Hamma juda ozgina biladi, garchi uning atrofini har yili koʻplab sayyohlar ziyorat qiladi. Garchi maʼlum boʻlsa ham, maʼlum vatanboshlari orasida ham juda ozgina tanilgan. Nomaʼlum boʻlishining bir sababi, asosiy sabab shundaki, gʻorni faqat juda murakkab va juda qiyin yoʻllar orqali yetib olish mumkin. Ikkinchi sabab shundaki, bilganlar ham buni oshkor qilmaydi, chunki bu ajoyib kechasiqiladigan joy (shuning uchun nomi shu) va shu sababli ortiqcha tashriflar istalmaydi. Legény‑gʻor va Leány‑gʻor ustidagi yoʻldan taxminan 10 m masofada kirish joyi joylashgan. Faqat qiyin va xavfli tosh togʻish orqali pastdan va yuqoridan yaqinlashish mumkin. 20‑25 daqiqa ichida klastrompusztai boshpana uyidan yetib borish mumkin. Gʻor nomi eski, Sebős Károly ham boshqa nomi borligi haqida eshitmagan. Kirish joyi yonida, devorda bu nom koʻrinadi, lekin koʻmi bilan yozilgan harflar endi deyarli oʻqilmaydi.

Koʻmi bilan qizargan devorlar va gʻorning oʻrtasidagi olov joyining koʻp tutuni koʻp kechalar oʻtkazilganini tasdiqlaydi. Gʻor yorugʻ, asosan quruq va yaxshi isitiladigan. Tutun qoʻshilgan uzun kesim xaritada koʻrsatilgan konus orqali toʻsiqsiz oʻtishi mumkin. Uzun vaqt davomida u yerda boʻlish yozda 8‑10, qishda 4‑6 kishi uchun qulay. Dachsteini ohaktoshda yaratilgan gʻordan koʻrinish juda chiroyli. 4,5 m balandlikda va 2,8 m kenglikda kirish joyi shimolga qarab va egri yuqoriga choʻzilgan. Shift balandligi oʻzgaruvchan. Kirish joyiga yaqin joyda eng baland, u yerda 6 m dan ortiq balandlikda, lekin baʼzi joylarda 1 m balandlikka deyarli yetmaydi. Gʻor 24 m uzunlikda, undan 3 m yon boʻlim va 4 m qavat boʻlimi iborat. 13,5 m uzunlikda va shimol‑gʻarb yoʻnalishda uzunlik oʻqi joylashgan.

Bivak oʻrtacha 2,5 m keng, eng kengligi 5,5 m. Devor deyarli toʻliq gʻorizontal. 1929‑yilda gʻoradagi tarqoq toshlardan oʻrtadagi qismida koʻrinadigan tosh devor yaratilgan. Tomchil tosh shakllanishi faqat qavat boʻlimining yuqori qismida mavjud, lekin u yerda ham kam. Devorlar tutundan jigarrang, asosan oʻchoq atrofida. Gʻorada bir necha hasharot yarimchiligi tashqari katta hayvon yashamaydi. Sebős Károly ham faqat bir marta ichida yarasani va bir marta ulkan quloqli boʻri koʻrgan, garchi u koʻp marta gʻoraga borgan. Ehtimol, ular ham kamdan‑kam kirib keladi, chunki doimiy ichkarida qolishning eng xarakterli dalili, yaʼni axlat, faqat izlarda topiladi. Gʻorada qazish ishlari amalga oshirilmagan.