Çengel Han

Çengel Han; Ankaraʼning Altındağ tumanida Ulusda 1522‑1523 yillarda Mihrimah Sultanʼning eri Damat Rüstem Paşa tomonidan qurilgan tarixiy han. Atpazarı mahallasida Kaleönü Depo koʻchada joylashgan. Arxitekturasi klassik Usmoniy arxitekturasi. Kvadratga yaqin toʻrtburchak reja ustida qurilgan. Oʻrtasida hovli mavjud, shimoli‑sharqiy fasadida bir qavatli, fasadning kirish tomonida ikki qavatli doʻkonlar joylashgan. Janub‑gʻarb fasadi esa yerning egri boʻlishi sababli uch qavatli. Devorlari mustahkam Horasan devori boʻlgani uchun han himoya qilishga mos boʻlgani sababli uzoq vaqt tiftik ombori sifatida ishlatilgan. Mustahkam arxitekturasi tufayli yaxshi holatda hozirgi kungacha kelgan.

Usmoniy davrida Ipak yoʻli boʻylab joylashgan Çengel Han, Anadolu karvonlarining toʻxtash nuqtasi boʻlgan muhim savdo markazi boʻlgan. 1991 yilda istimlak etilgunga qadar egasi, Anadolu Beylerbeyi Karacapaşaʼning nevaralari Raife Kocabeyoğlu‑Öngen edi. Karacapaşa, Sultan Birinchi Mehmedning damadi boʻlib, Anadolu Beylerbeyi sifatida qatnashgan Varna jangida Usmoniy armiyasining chap qanliga qoʻmondonlik qilganida 1444 yilda oʻldirilgan.

Uzun vaqt davomida tiftik ombori sifatida ishlatilgan Çengel Han, orasida Ankaraning maʼlum oilalaridan boʻlgan Kınacılarning va Bulgurlularning ham boʻlgan 18-20 ijarachisi tomonidan guruch kabi oziq-ovqat mahsuloti ombori sifatida ham foydalanilgan. 1980‑yillarda Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu tomonidan “korunishi kerak eski asar” deb tanilgan. Raife Kocabeyoğlu‑Öngenning 1990‑yilda vafoti sababli Çengel Han bolalari Reşadet Öngen‑Ceyhan va Reşat Öngenʼga oʻtkazilgan. Biroq, Ankara Belediyesi 1991‑yilda hanini Belediye Saroyi qilish maqsadida istimlak qilgan. Ammo, Belediye bu loyihasini amalga oshira olmagan va uzoq vaqt boʻsh qoldirgan hanini Vakıflar Genel Müdürlügüne topshirgan. Çengel Han 2005‑yilda Koç Holding tomonidan ijaraga olingan va taʼmirlangan. Han hozirgi kunda muzey sifatida foydalanilmoqda.

Kirish darvozasining ustida bir ramka ichida inşa kitobasi yozilgan. Sülüs hatlar bilan turkcha yozilgan bu kitob ikki satrda quyidagicha deydi:

Tamam oldu çün binası bu hanın sarayıdır hakikat kârıbanın”. “Tamam olduğunu görüp dedi dil “Melihʼil‑hayır tarihin bu hanın 1522”