Kurşunlu Han

Kurşunlu Han; Ankaraning Altındağ tumanida, Ankara qalʼasining yaqinida joylashgan tarixiy bir han. Kitobasi boʻlmasa ham 1471 milodiy yili, Fatih Sultan Mehmetning bosh vazirlaridan biri boʻlgan Rum Mehmed Paşa tomonidan qurilgan deb hisoblanadi. Janubida joylashgan Mahmut Paşa Bedesteni bilan bir xil meʼmoriy xususiyatlarga ega boʻlgani sababli deyarli bir xil yillarda qurilganlari haqida fikrlar mavjud. 1946 milodiy yildagi taʼmirda olib chiqilgan, II. Murat davriga oid sikkalar esa; haning 15‑asrning birinchi yarmida mavjud boʻlganini tasdiqlovchi xususiyatga ega.

Oson tushuniladigandek, nomini tomida yotgan qoʻrgʻoshin plastinkalardan olgan han; qurilgan birinchi asrida juda faol davrni boshdan kechirgan va Ankaraning savdo markazlaridan biriga aylangan. Ankara qoʻyi junidan olingan bir mato turi boʻlgan sof, shaharni eng muhim savdo mahsulotlaridan biri edi. Odatda sof savdosi bilan shugʻullanuvchi savdogarlar ham oʻz tovarlarini omborlaydilar va doʻkon ochadilar, Kurşunlu Han esa oʻsha yillarda Ankaraning eng yuqori ijara narxlariga ega joy edi. Tuz Hanida bir doʻkon ijari 1.800, Çengel Hanʼda esa 28.000 akçe, Kurşunlu Hanʼdagi doʻkonlar esa 41.500 akçeden ijaraga olingan edi.

Tarixi

1881 milodiy yildagi yongʻin keyin tashlab ketilgan va Respublika tashkil topguncha boʻsh holatda qoldirilgan. 1921 milodiy yilda ochilgan, Ankaraning va Respublikaning birinchi muzeyi boʻlgan Eti Muzeyining kolleksiyasi; oʻsha kunning joyi boʻlgan Akkaleʼga sigʻmay boshlaganda, davrning madaniyat boʻlimi rahbari Hamiz Zübeyr Koşay tomonidan foydalanilmagan Kurşunlu Han va Mahmut Paşa Bedesteni taʼmirlanib, muzeyning shu yerga koʻchirilishi taklif qilingan. 1938‑1968 milodiy yillar oraligʻida bedesten binosi bilan birga keng va keng qamrovli restavratsiya ishlari olib borilgan, bosqichma‑bosqich taʼmirlanib, muzey sifatida foydalanishga ochilgan. Haning yangilash loyihasini arxitektor Salim Ülgen amalga oshirgan. Kurşunlu Han hozirda Anadolu Madaniyatlari Muzeyining maʼmuriy binosi sifatida foydalanilmoqda.

Meʼmorligi

Kurşunlu Han; ikki qavatli, toʻgʻri toʻrtburchak rejalı, kâgir bir tuzilma. Qurilishida asosan moloz tosh ishlatilgan; kirish fasadi va hovuldagi revaklar, ikki‑uchli gʻisht hatillar va yonu toshi bilan qurilgan. Kirish bilan birga jami ikki qavatdan iborat haning har ikki qavatida ham hovluga qaragan qismlarda atrof revaklar bilan oʻralgan, gʻarb va janubda yetti, boshqa ikki tomonda esa olti dona dumaloq gʻisht kamarlar mavjud. Aslida ikki qavatli boʻlgan hanaga; yerning yam-yashil boʻlishidan foydalangan holda, chorvoq, ombor va arabalik vazifasini bajarish uchun L rejalı bir podval qavat qoʻshilgan.

Haning shimol va janub fasadlarida oʻn bir, sharq va gʻarb fasadlarida esa toʻqqiz doʻkon joylashgan. Kirish eyvoni ichida joylashgan, qarama‑qarshi 4 doʻkon bilan birga; zamin qavatda 28, birinchi qavatda 30 xona mavjud. Har bir xonada bir oʻchoq bor va xonalar revakga birer eshik va deraza bilan ochiladi. Shuningdek, asosiy kirish ichida ham qarama‑qarshi ikki kichik doʻkon joylashgan.

Kurşunlu Han, taʼmirlash jarayonida baʼzi oʻzgarishlarga uchragan. Zamin va birinchi qavatdagi revaklar orasidagi boʻshliqlar shisha bilan yopilgan, oʻrta hovlining gʻarb qismidagi olti qism biroz koʻproq oʻralib kichik ombor maydoni yaratilgan. Baʼzi xonalar ichidagi ichki devorlar olib tashlangan va yoʻllar ochilib kengroq makon yaratishga harakat qilingan. Bugun, zamin qavatdagi xonalarda omborlar, oshxona, ovqatxona, ustaxonalar kabi boʻlimlar mavjud; yuqori qavatda esa idora, arxiv, konferensiya zali va kutubxona joylashgan.