Csévi Cave

Csévi-gʻor Duna–Ipoly Milliy Park hududida joylashgan Pilis togʻida joylashgan. Vengriya davlatining alohida himoya qilinadigan gʻorlaridan biridir. Turist qoʻllanmalarida ham tasvirlangan. Gʻordan arxeologik topilmalar topilgan boʻlishi mumkin.

Tavsifi

Piliscsév chetida, aholi markazidan taxminan 1,5 kilometr sharqqa, gʻarbga qaragan va qoyalik togʻ yonida gʻorning asosiy kirish joyi joylashgan. Piliscsévdan eng oson yoʻl bilan yetib olish mumkin. Aholi joyidan belgilangan turist yoʻli orqali Eszperantó‑manbaga yetish mumkin. Bu yerda asosiy kirish joyiga olib boruvchi yoʻlak bor, uning oxirgi 50 metri oʻrmonli, qoyalik togʻ yonida davom etadi. Qiyalik boʻylab harakatlanayotganda avvalo gʻorda olib borilgan qazish ishlarining natijasi koʻrinadi, keyinroq bu maqsadga erishish lozim. Asosiy kirish gʻorning eng past va eng katta kirishidir. Turist xaritalarida ham gʻorning joyi koʻrsatilgan.

Gʻor turini asosiy kirishdan boshlash tavsiya etiladi. Bir necha metr ichkariga yurilgandan soʻng devorda kichik bir boʻshliqning kirish joyi koʻrinadi, lekin katta yoʻlak oʻnga buriladi. Bir necha metrdan keyin yoʻl koʻp joyga boʻlinadi. Oʻnga yuqoriga bir konus orqali yuzaga chiqish mumkin. Chap tomonda qulab qolgan qism, yonida chap tomonda oson yuriladigan qisqa koridor yuqoriga keyingi xonaga olib boradi. Xonaga yetganda qarshi tomonda tor kichik teshik koʻrinadi, unga kirish tavsiya etiladi. Taxminan 3 mdan keyin kichik xona keladi, u gʻumburak boʻshliqlarga boʻlinadi. Xonaning tagi gʻorning asosiy kirishiga qarab qiyalik bilan koʻtariladi. Qoyalik yuzada jigarrang guano qoldiqlari bor, bu yerda yashovchi yarasalar va erigan shakllarning paydo boʻlish usuliga ishora qiladi.

Xonaga qaytib, yuqoriga yoʻnalish uchun yamda chiqish kerak. Oʻng tomonda ulkan qumtepa toshlari orasida birinchi konusning ostiga qaytish mumkin, yuqoriga oʻxshash konus yer yuzasiga olib boradi. Ushbu konusda koʻpincha yarimqushlar uchraydi, baʼzan 10–15 ta bir vaqtning oʻzida uchadi. Chap tomonda qisqa yamda keyin 2 m chuqurlikdagi qazilgan quduq joylashgan. Gʻor ichida faqat shakllanishlar mavjud. Ular 5–10 sm qalinlikdagi kristalli kalkit poʻstining ustida biroz eriygan, ustida oʻsib chiqqan kristallar. Quduqda pastga, keyin yuqoriga koʻtarilib, kichik koridorga yetish mumkin. Chap tomonda konus, tor joydan keyin oʻng tomonda egilib turgan xona kuzatiladi. Katta yoʻlakka qaytib, tosh toʻpining chetida koʻtarilib, oʻng tomonga buriladi yoʻlak. Bu yerdan ikki qavatli chiqish koʻrinadi, u orqali yer yuzasiga chiqish mumkin. Chiqishdan yuqoriga harakatlanib, Csévi‑sirtlarga yetish mumkin, u yerdan Dorogi‑koʻlga goʻzal manzara ochiladi.

Gʻor yuqori trias davri dachstein krepostonida paydo boʻlgan. Gʻor yoʻlaklari asosiy jihoz bilan, hatto qoʻl yoritgich bilan ham, ruxsatsiz koʻrish mumkin. Kichik yoshdagi bolalar uchun ham yurish mumkin, shuning uchun gʻor boshlangʻich, tanishtiruvchi sayohatga ham mos keladi. Kichik baxtsiz hodisalardan qochish uchun bosh kiyish tavsiya etiladi. Gʻordan D nuqtasiga bir tosh qobigʻi bor, u yerda bir necha kichik boʻshliqlar kuzatiladi.

1930‑yilda gʻor birinchi marta Csévi‑gʻor deb atalgan. Gʻor adabiyotida Csévi‑oʻtkazish (Kordos 1984), Csévi oʻtkazish (Kadić 1952), Csévi oʻtkazish gʻori (Horváth, H. Kelemen, Torma 1979), Csévi gʻor (Kadić 1920), Csévigʻor (Ferencz 1953) va Csévi teshik (Szeghalmy 1937) nomlari ham uchraydi.

Tadqiqot tarixi

Vengriya Qirollik Geologiya Instituti 1871‑yilgi yillik kitobida shunday yozilgan: Csév yaqinidagi Hruba Skala shimoliy‑gʻarbiy tomoni qiyalikda gʻor mavjud.

1908‑milodiy yilda nashr etilgan, Esztergom viloyatini tasvirlaydigan kitobga koʻra, Esztergom viloyatida gʻor ichida yashagan odamlarning izlari topilmagan, chunki u yerda qadimiy odamlar yashaganligini koʻrsatadigan gʻorlar yoʻq. Bu hududga yanada rivojlangan ehtiyojlar bilan birinchi koʻchib kelganlar, hayvon suyaklari, sarvasagʻansidan yasalgan asboblar bilan birga tosh asboblarni ham ishlatganlar. Shuning uchun ular gʻorlar yoki yerga qazilgan boʻshliqlarda yashashga majbur boʻlmagan, balki chodirlar hamda kulbalar qurishgan. Oʻsha gʻorlar yoki yerga qazilgan boʻshliqlar, ular oʻrmonlarda yoki qiyin yetib boriladigan, chekka hududlarda hozir ham koʻp boʻlib, inson madaniyati izlari bilan toʻla, qadimiy odamlarning yashash joylari boʻlishi mumkin emas edi. Ular asosan tatar bosqini va turk vayron qilishi davridan qolgan yashirin joylar boʻlib, u yerda topilgan buyumlar qadimiy davrlarga qaytarib boʻlmaydi.

1920‑milodiy yilda nashr etilgan, “Budapesht Duna‑oʻng qirgʻogʻi hududi” nomli kitobda, Csévi‑nyeregdan tosh yoriqlariga chiqib, keyin toshlar orasiga tushib, katta kirishli Csévi gʻori topilishi haqida soʻz bor. Gʻor oldi zal va togʻ tepasiga olib boruvchi keng yoʻlakdan iborat. Zalning chap tomoni quloq shaklida shakllangan. Gʻorning pastki qismida qulab tushgan gʻumbaz, oʻng tomonida esa tomga ochilgan konus shakli paydo boʻlgan. Gʻorni sinab koʻrish harakatlari samarasiz boʻlgan. Gʻor ustidagi toshlardan Csévga goʻzal manzara ochiladi. Agar tashrif buyuruvchi gʻorni tark etmoqchi boʻlsa, gʻordan D nuqtasiga tushib, oʻtloq va qoldiqlarda pastga tushishi kerak. 1920‑milodiy yildagi “Gʻor tadqiqoti” kitobida, “Budapesht Duna‑oʻng qirgʻogʻi hududi” kitobiga oid, Csévi gʻori haqida maʼlumot keltirilgan.