Csúcs-hegyi Cave

Csúcs-hegyi-barlang Duna–Ipoly Milliy Parkda joylashgan Pilis togʻida, Csúcs-hegyda joylashgan bir gʻor, uni mahalliylar uzoq vaqt davomida bilishadi. Turist qoʻllanmalarda ham keltirilgan.

Tavsifi

Csobánka sohilida, Csúcs-hegyning shimoli-gʻarbiy, tark etilgan ohaktosh konchisining shimoli, Oszoly tomonidagi chetida joylashgan ajoyib, oval shakldagi, tabiiy xususiyatli, gʻorizontal oʻq yoʻnalishidagi kirish. Toʻsh konchisida joylashgan Berda József xotira doskasidan shimolga yoʻnalib, konchi chetida joylashgan kichik yoʻlakda yuqoriga yurib gʻorni kirishiga yetish mumkin. 20 metr uzunlikdagi, 6 metr chuqurlikdagi yoʻl toʻldirilgan, tomchilali gʻor boʻlagi boʻlib, u yuqori trias davrida, zich, oq, qalin qatlamli dachsteini ohaktoshda hosil boʻlgan. Ehtimol, suvli kelib chiqishi boʻlgan, faol emas.

Kirish ortidan gʻor qiyin, qisqa kirish boʻlimidan keyin yuqoriga tor, loyli yoʻlda, pastga esa sharli xonada davom etadi. Quyi sharli xonaga yengil chiqish bilan yetib borish mumkin, u yerda devorlarda katta miqdorda togʻ sutini koʻrish mumkin. Yuqori, oʻrtacha tor, loyli yoʻlda tomchilar hosil boʻlishi mumkin. Gʻorni oʻrganish uchun faqat gʻorchiqchi asosiy jihoz yetarli, chunki gʻordagi chiqishlarning qiyinchilik darajasi hali arqon bilan taʼminotni talab qilmaydi.

Adabiyotida Berda-barlang (Kraus 1997), Berda barlang (Kucsera 1993), Csús‑hegyi‑barlang (Kordos 1975), Csucshegyi barlang (Kordos 1971), Csucshegyi sziklaüreg (Kordos 1971), Csucshegyi /Spitzberg/ barlang (Kordos 1971), Csucshegyi (Spitzberg)-barlang (Kordos 1975), Csucshegy oldalában lévő barlang (Kordos 1971), Csúcshegyi‑barlang (Kordos 1980), Csúcshegyi barlang (Kordos 1971), Csúcshegyi sziklaüreg (Kordos 1984), Tábor‑barlang (Kordos 1975) va Tábor barlang (Kordos 1971) nomlari ham ishlatiladi. 1974‑yilda birinchi marta Csúcs‑hegyi‑barlang deb nomlangan.

Tadqiqot tarixi

Tabiatsevarlar Turist Uyushmasining gʻor tadqiqotchilari, Venkovits István boshchiligida, 1943‑yildan 1949‑yilgacha oʻrganilgan. 1943‑yilda Venkovits István gʻorni oʻlchab, asosiy reja gʻor xaritasini va uzunlik kesimi gʻor xaritasini yaratgan, ular 1:100 masshtabda tayyorlangan. Oʻlchash natijasida gʻor 17 metr uzunlikda va 7 metr chuqurlikda. 1969‑yilda Szenthe István gʻorda oʻlchashlar amalga oshirgan. Shu yili Kordos László va Wehovszky Erzsébet oʻlchash olib borgan, keyin Kordos László asosiy reja xaritasini, uzunlik‑kesim xaritasini, shuningdek toʻrt kesimni chizgan, ular 1:100 masshtabda tayyorlangan. Oʻlchashga koʻra gʻor 22 metr uzunlikda va 7 metr chuqurlikda.

1969‑yil avgust oyida Szabó József Geológiai Technikum Barlangkutató Csoport Kevélyekda tashkil etilgan lagerda oʻziga hali maʼlum boʻlmagan, taxminan 20 m uzunlikdagi gʻorani topdi, u nomi boʻyicha tilga olinmagan. 1969‑yil kuzida Kordos László rangli slayd tayyorladi, unda gʻora kirish joyi koʻrinadi. 1970‑yil 22‑mart kuni Kordos László gʻoraning tomchilab oqayotgan va koʻlga toʻplangan suvini oʻrganib chiqdi. 1970‑yilda uch marta Kordos László va Welker Péter gʻorada klimatologik oʻlchovlar olib bordilar. 1970‑yilgi Spelologiya Barlangkutató Csoport hisobotida quyidagilar yozilgan: pastki qismi tosh boʻshligʻi bilan toʻldirilgan, yuqori qismi juda loyli. Tomchilar qobigʻi qoplamasi va osilgan tomchi tosh shaklida, asosan yopishgan holatda uchraydi. Mahalliy aholi bu joyni tez-tez ziyorat qiladi. Hisobot ilovasiga Kordos László chizgan 1943‑yilgi xaritalarning variantlari va 1969‑yilda tayyorlangan xaritalar kiritilgan.

1974‑yilda nashr etilgan «Pilis útikalauz» nomli kitobda, Pilis togʻlari va Visegrádi‑togʻlari gʻorlari roʻyxatida (19–20‑bet) Pilis togʻlari va Visegrádi‑togʻlari gʻorlari orasida Csúcs‑hegy gʻorlari mavjudligi aytilgan. Pilis togʻlari gʻorlarini tasvirlaydigan qismda Csúcs‑hegyi‑gʻor 22 m uzunlikda va 7 m chuqurlikda ekanligi keltirilgan. 1975‑yilgi MKBT Hisobotida 1970‑yilgi gʻorga oid hisobotning xaritalari bilan birga boʻlimi nashr etilgan. Nashrda Csúcs‑hegy va Oszoly gʻorlarining geografik joylashuvi koʻrsatilgan joylashuv chizigʻi mavjud. Chizmada Csúcs‑hegyi‑gʻorning geografik joylashuvi koʻrinadi. Bertalan Károly tomonidan yozilgan va 1976‑yilda yakunlangan qoʻlyozmada Pilis togʻlarida, Kevély‑guruhida, Csobánkada joylashgan Csúcs‑hegyi gʻorning boshqa nomlari Csúcs‑hegyi tosh gʻori va Tábor gʻori deb koʻrsatilgan. Oszoly va Kevély orasida joylashgan Csúcs‑hegy ÉNy‑i ohaktosh koniining É‑i chekkasida joylashgan piyodalar yoʻli ustida, taxminan 40–50 m masofada kirish joyi mavjud.

Ishlamaydigan ohaktosh koni Oszoly tomonidagi tomonida oval kirish joyi joylashgan. Gʻor 22 m uzunlikda va 7 m chuqurlikda. Qisqa, qiyin boʻlimdan keyin pastga gʻumbazli boʻlimda, yuqoriga tor va loyli yoʻlakda davom etuvchi, loy va tosh boʻlaglari bilan toʻldirilgan tomchilab toshli gʻor boʻlagi. Qoʻlyozmaning gʻorga oid boʻlimi 2 adabiy asar asosida yozilgan. 1975–1980‑yillarda Karszt‑va Gʻor Tadqiqotida nashr etilgan tadqiqotda Kevély‑guruhining suv kimyoviy jihatdan oʻrganilgan gʻorlarining geografik joylashuvi koʻrsatilgan soddalashtirilgan xarita mavjud. Diagrammada Csúcs‑hegyi‑gʻorning geografik joylashuvi koʻrinadi.

Tadqiqotda Csúcshegyi-barlang (Csobánka) dachsteini ohak toshida hosil boʻlgan, uzunligi 22 m boʻlgan gʻovak haqida soʻz bor. Pastga yoʻnalgan tor yoʻlakda jigarrang loy toʻldiruvchisi mavjud. Ikkala namuna ham bu oxirgi gʻor qismidagi loy toʻpchalari va tomchilash joylaridan 1970 yil 3 mart, qishda eriyotgan qor keyin yigʻilgan. Namuna olish joyida va vaqtida havo harorati 5,2 °C boʻlgan. Gʻorning tomchilash suvi bu suvlardan oziqlanadigan choʻkindi suvidan qattiqroq boʻlib, unda ohak eriyishi koʻrinadi. 1981 yildagi Karszt va Gʻor 1–2‑chi yarim yillik sonida eʼlon qilinganidek, Csúcs‑hegyi-barlangning katastr raqami 4820/16.