Dara

Dara yoki Daras (Turkcha: Dara Antik Kenti; Yunoncha: Δάρας; Suriya: ܕܪܐ) Shimoliy Mesopotamiada Sharqiy Rim imperiyasining muhim qalʼa shaharidir, Sassanid imperiyasi bilan chegarada joylashgan. Uning katta strategik ahamiyati tufayli, u Rim‑Fors urushlarida (530, 540, 544, 573 va 604‑yillarda) muhim rol oʻynagan. Sobiq arxiepiskoplik hozirda koʻp katolik titulli eparxiya sifatida qolgan. Bugungi kunda, Mardin viloyatidagi Dara qishlogʻi uning joyini egallab turadi.

Anastasiy tomonidan asos solish

502–506‑yillarda Anastasiy urushi davomida Rim armiyalari Sassanid forslariga qarshi yomon natija koʻrsatdi. Mytilene‑lik Zachariasning Suriya xronikasi boʻyicha, Rim generallari oʻz qiyinchiliklarini hududda kuchli baza yetishmasligiga aytishdi, forslar esa katta Nisibis shahrini (363‑yilda berilgunga qadar Rimlar uchun ham shu maqsadda xizmat qilgan) egallagan edi.

Shuning uchun 505‑yilda, forslar podshohi Kavadh I sharqda chalgʻigan paytda, imperator Anastasius I Dara qishlogʻini qayta qurishga qaror qildi, bu Nisbisdang gʻarbga 18 kilometr, fors bilan haqiqiy chegara 5 kilometr masofada joylashgan, “armiya uchun dam olish, qurol-yarogʻ tayyorlash va arablar mamlakatini fors va saracenlarning bosqinlaridan himoya qilish uchun maskan” boʻlishi maqsad qilingan. Mesopotamiya boʻylab barcha joylardan quruvchilar va ishchilar yigʻildi va tezda ishlashdi. Yangi shahar uchta tepadan qurildi, eng balandida qalʼa joylashdi, katta omborxona, jamoat hammomi va suv omborlari bilan jihozlandi. U Anastasiopolis (Yunoncha: Ἀναστασιούπολις) nomini oldi va Rim Mesopotamiya dukining boshligʻi boʻldi.

Yustiniyan tomonidan qayta qurish

Procopiusga koʻra, asl devorlarning shoshilinch qurilishi sifatsiz boʻlib, mintaqaning ogʻir iqlim sharoitlari muammoni yanada kuchaytirib, baʼzi boʻlimlarni buzdi. Shunday qilib, Vizantiya imperatori Yustiniyan I shaharga keng koʻlamli taʼmir ishlarini amalga oshirishga majbur boʻldi, keyinchalik uni Iustiniana Nova deb qayta nomladi. Devlar qayta qurildi va ichki devor yangi qavat bilan balandligi ikki baravar oshirilib, taxminan 20 m (66 ft) ga yetdi. Minoralar mustahkamlanib, uch qavatga (taxminan 35 m) koʻtarildi, shuningdek, suv bilan toʻldirilgan qoʻriq toʻli qazildi.

Justinian injenerlari ham yaqinidagi Cordes daryosini shahar tomon yoʻnalishida kanaldan qazib, yoʻnaltirdilar. Daryo hozir shahar ichidan oqib, yetarli suv taʼminotini kafolatladi. Shu bilan birga, uning oqimini shimolga 65 km (40 mil) uzoqlikda chiqadigan yer osti kanali orqali yoʻnaltirish orqali garnizon qoʻriqchilarga suvni toʻxtatib qoʻyish imkonini berdi, bu holat shaharni bir necha marta qutqardi. Suv toshqini xavfini oldini olish uchun, bu allaqachon bir marta shaharning katta qismini vayron qilgan, murakkab arx dam qurildi, bu turdagi eng qadimgi namunalaridan biri hisoblanadi. Bundan tashqari, garnizon uchun barakalar qurildi va ikki yangi cherkov barpo etildi, “Katta cherkov” va St. Bartholomewga bagʻishlangan cherkov.

Keyingi tarix

Shahar keyinchalik 573–574 yillarda Khosrau I boshchiligidagi forslar tomonidan qoʻriqchilik qilinib, qoʻlga kiritildi, lekin 591 yildagi Rim‑Fors shartnomasi asosida Khosrau II tomonidan Rimliklarga qaytarildi. 604–05 yillarda Khosrau II yana qoʻlga kiritdi, toʻqqiz oylik qoʻriqchilikdan soʻng, Heraklius tomonidan Rim imperiyasi uchun yana tiklandi. Nihoyat 639 yilda arab musulmonlari tomonidan qoʻlga kiritildi, shahar harbiy ahamiyatini yoʻqotdi, pasayib, oxir-oqibat tark etildi.

Zamonaviy tarix

Dara armaniston qirgʻinida qirgʻin joyiga aylandi. Baʼzi hisobotlarga koʻra, 1915 yil bahor va yoz oylarida Diyarbakır, Mardin va Erzurumdan oʻldirilgan armanlar tanalari bilan cisternalar toʻldirilgan.

Arxiepiskoplik

Yangi shahar xristian bischopining boshligʻi boʻlib, avval Metropolitan sede boʻlgan, uchta suffragan bilan: Rhesaina (Theodosiopolis ham deyiladi), Rhandus va Nasala.

Uning birinchi maʼlum bishi Eutyxianus boʻlib, 506-yilda egallagan. Uning merosxoʻri Tomas 519-yilda Xalkedon kengashi qarshiligiga koʻra lavozimidan chetlatilgan va 540-yilda vafot etgan. Mamas 537-yilda olib tashlangan. Stefan 553-yilda Ikkinchi Konstantinopol kengashida ishtirok etgan.

7-asr arab bosqini keyin Dara yana Yaqobiy (Suriya pravoslav) biskoplarining markazi boʻlib qolgan. 825 va 860-yillar oraligʻida arxbishop John of Dara boʻlib, unumdor teolog edi. 10-asrda Suriya pravoslav Dara eparxiyasi oʻzining metropolit rankini yoʻqotgan, bu rank uning sobiq suffragan Rhesaina ga oʻtgan.

Titular katolik sede

Endi turar joyli biskoplik boʻlmagan Dara hozir Katolik cherkovi tomonidan titular sede sifatida roʻyxatga olingan, ham lotin, ham maxsus ravishda Suriya katolik cherkovi uchun, bu Gʻarbiy Suriya ritmi boʻlsa ham, Muqaddas Stol bilan toʻliq hamkorlikda.

Eparxi nominal ravishda 15-asrda lotin katolik titular biskopligi Dara sifatida tiklangan.

Shu tarzda, u quyidagi lavozim egalariga ega, barchasi eng past (episkopal) darajada:

Hubert Léonard, Karmelit tartibi (O. Carm.) (1474.11.16 – 1489.07.06) va yana (1492.12.03 –?)

Blasius de Aguinaga (1669.09.09 –?)

Nicolás de Ulloa y Hurtado de Mendoza, Avgustin tartibi (O.E.S.A.) (1677.02.08 – 1679.11.27)

Francisco Zapata Vera y Morales (1680.03.11 – 1703.04.23)

Franz Engelbert Barbo von Waxenstein (1703.06.04 – 1706.12.25)

1925-yilda u nomi oʻzgartirilib, Dara metropolit titular arxiepiskopligi sifatida targʻib qilingan.

U oʻn yilliklar davomida boʻsh boʻlib, quyidagi (eng yuqori) darajadagi lavozim egalariga ega boʻlgan:

Alfonso Archi (1925.11.16 – 1927.03.04)

Joseph-Marie Le Gouaze (1927.09.29 – 1930.12.05)

Luigi Fantozzi (1931.01.01 – 1932.01.14)

Torquato Dini (1933.11.12 – 1934.03.26)

Antonio Riberi (黎培理) (1934.08.13 – 1967.07.25), papalik diplomati sifatida: Afrika missiyalari uchun Apostolik delegat (1934.08.13 – 1945), Xitoy Xalq Respublikasiga Apostolik internunk (papalik elchisi) (1946.07.06 – 1959.02.19), Irlandiyaga Apostolik nuncio (papalik elchisi) (1959.02.19 – 1962.04.28), Ispaniyaga Apostolik nuncio (1962.04.28 – 1967.06.26); keyinchalik San Girolamo della Carità pro hac vice unvoni bilan Kardinal-prezident (1967.06.29 – 1967.12.16)