Erdőbényei Fás Legelő Természetvédelmi Terület

Erdőbényei Fás Legelő Tabiatni saqlash hududi Aggteleki Milliy Park boshqarmasiga tegishli. 1990-yilda 195 gektarda tashkil etilgan, Erdőbénye Aranyos-dolina hududida. Hududning qiziqarliligi opal topilmalari va oʻzi daraxtli yaylov, bu bir vaqtlar, hozirgi kunda deyarli toʻliq yoʻqolgan yopiq oʻrmonlarning qoldigʻi, ularning xususiyati hududda bu yerda-u yerda tarqalgan, yolgʻiz turuvchi, shunday deyiladi “hagyásfák”. Ular ostida otlash amalga oshiriladi, va bir vaqtning oʻzida yaylov hayvonlariga yozgi issiqlikda ham sovuq soyani beradi.

Hududga Miskolc–Sátoraljaújhelyi 37‑sonli yoʻl orqali, Szegilongda burilib, Erdőbénye tomon yoʻnalib yetish mumkin.

Geografiyasi

Daraxtli yaylovlardan hozirgi kunda juda oz qoldi, bu Zemplén hududida yagona, qolganlari Csereháton, Dunántúl va Szatmárda joylashgan.

Hududda himoya qilish maqsadi asosan milliy miqyosda ham tobora kamroq boʻlayotgan daraxtli yaylov manzaraviy qiymatini, va unga bogʻliq floristik va faunistik elementlarni saqlash, shuningdek bu yerda uchraydigan opal turlari joyini, noyob qazilma sifatida himoya qilishdir.

Erdőbénye havzasiga tegishli Tabiatni saqlash hududida togʻ jinslarini keyingi vulkanik faoliyat va yuzaki shakllantiruvchi kuchlarning birgalik taʼsiri yaratgan himoyalangan kvarts va opal turlari shakllantirgan.

Hududning tashlab ketilgan konida bir vaqtlar mamlakatning eng qattiq andezit qazilgan, undan deyarli hech qachon eskirmaydigan kublar tayyorlangan, yaylovga olib boruvchi piyoda yoʻl yonida yana bir kon ishchi chuqurining qoldigʻi, unda sariq-qizil, shaffof yaltirab turuvchi, qobiqli sinishli opal parchalari bor, mutaxassislar bu joyni “máj‑opál qazib olish” deb atashadi. Bu joy bir vaqtlar opal toʻplovchilar uchun ham sevimli joy boʻlgan.

Aranyos-patak vodiyasining egri daraxtlari va u bilan bogʻliq gʻulxora‑daraxtli‑yongʻoqzorlar kichik miqdorda, lekin togʻli xususiyatga ega, havzaning oʻrta va janubiy qismlarining step‑daraxtstep oʻsimliklari esa asosan panon taʼsirini koʻrsatadi, shuningdek asrlar davomida inson aralashuvi va anʼanaviy landshaft foydalanish izlarini ham oʻzida aks ettiradi.

Himoya qilingan hududda oʻtlar otish natijasida ikkinchi darajada paydo boʻlgan, asosan csenkeszek (Festuca spp.) tomonidan egallangan. Hududning taxminiy asl oʻrmon birikmasi daldan boʻsh (cseres) yongʻoqzor boʻlishi mumkin (Quercetum petreae-cerris), shuningdek kichik qismda gʻulxora‑yongʻoqzor (Querco petreae-Carpinetum) boʻlishi ehtimoli mavjud.

Oʻsimlik dunyosi

Hududning xususiyatlari verescsenkeszes‑ és franciaperjés rétek (Anthyllido-Festucetum rubrae, Pastinaco-Arrhentheretum), inglizperjés‑cincoros otloqlar (Lolio-Cynosuretum), navbatma‑navbat spontanik qirqichli oʻrmonli hududlar, qulupnay, galagonya va yovroza turlari, shu jumladan tarqoq katta daldan boʻsh yongʻoq daraxtlari va gʻulxoralar mavjud.

Hududning shimoli‑shimoli‑gʻarbiy chegarasida, Aranyos-patak va Liget-majorning bir qismi gʻulxora‑yongʻoqzorlar bilan chegaralanadi, atirgul‑körpichlar va egri oʻrmonlari aralashib.

Mozaik tarzda paydo boʻladigan oʻsimliklar boy flora bilan boyitilgan. Oʻtloqlar ham togʻli otish maydonlari, ham vodiy otish maydonlarining xususiyatlarini oʻzida mujassam etadi, yongʻoqzorlar, gʻulxorazorlar, qirqichlar turlari bilan birga.

Gʻulxora‑yongʻoqzorlar orasida erdélyi yulduzgul (Scilla kladnii) va qush uyasi qoʻziqorin (Neottia nidus-avis) uchraydi. Bu yerda topilgan qadimiy meros daraxtlari va daraxtli yaylov xususiyati muhim tabiiy va landshaft qiymatlarni tashkil etadi.

Hayvonot dunyosi

Ikki tirik hayvonlar orasida bu yerda sárgahasú unka (Bombina bombina) uchraydi, sudralar orasida esa keresztes vipera (Vipera berus) mavjud.

Qushlar orasida karvalyposzáta (Sylvia nisoria), tövisszúró gébics (Lanius collurio), sárgarigó (Oriolus oriolus), búbos banka (Upupa epops), hamda harkály turlaridan katta rangli harkály (Dendrocopos major), oʻrtacha rangli harkály (Dendrocopos medius) va balkaniya daraxtkash (Dendrocopos syriacus) uchraydi.

Bu yerda koʻplab turlarning oziqlanish hududi ham mavjud, ulardan eng muhimlari qora baland (Ciconia nigra), parlagi qartal (Aquila heliaca), qurtqich qartal (Aquila pomarina) va ilon boʻri (Circaetus gallicus) dir.

Mammallar orasida yovvoyi mushuk (Felis sylvestris) ham uchraydi, lekin muntazam ravishda kiyik (Capreolus capreolus), los (Cervus elaphus) va yovvoyi chochqa (Sus scrofa) ham kuzatiladi.