Farkas-kő Cave

Farkas-kői-sziklaüreg Vengriyada alohida himoyalangan gʻorlar orasida joylashgan. Undan qadimgi tosh davri arxeologik topilmalar va pleistosen davri qadimgi hayotiy topilmalar topildi. Bu Bükki Milliy Parkda joylashgan. Uch kirishli oʻtish gʻori.

Tavsifi

Sserépváralja tashqi hududida, qishloqdan shimoli‑sharqga, Kő‑völgy yuqori boʻlimida, Kis‑Farkas‑kő sharqiy tomonida, togʻli qismda, oʻrmon ichida, 25–30 metr relatiy balandlikda uchta kirishi joylashgan. 2,75 metr keng, besh metr baland, oval shakldagi, qiyalik oʻqi boʻyicha kirish, 2,7 metr keng, 2,8 metr baland, oval shakldagi, gorizontal oʻqi boʻyicha kirish va 30 santimetr keng, 1,3 metr baland, yoriq shakldagi, vertikal oʻqi boʻyicha kirish mavjud. Turist xaritalari uning joyini gʻor chizigʻi va nomi koʻrsatilgan holda belgilaydi.

Besh metr baland kirish orqali Sziklaodú nomli boʻlimga kirish mumkin. 2,8 metr baland kirish Sziklaodú kirishidan shimolga, yetti metr masofada, bir yarim metr pastroq ochilib, Kőfülke nomli boʻlimga olib boradi. Sziklaodú va Kőfülke orasida tor, ikki marta egilgan chiziqli oʻtish mavjud.

Yuqori eosen kirechda, Szépvölgyi Kirech Formatsiyasida hosil boʻlgan. Faol boʻlmagan, fosil manba gʻori. Tektonik yoriq boʻylab chiqayotgan karst suvi va normal karst suv sathidan past eriyish, shuningdek muzlashli kichiklashish tufayli paydo boʻlgan. Uning shakli tarmoqli va koʻp qavatli. Gorizontal yoyilishi 20 metr. Yoriq kesimi, doira kesimi va ellips kesimi xos kesim turlari. Yuqori qismida yoriq belgilari hukmron, past qismida esa asosan eriyish izlari ustunlik qiladi.

Kürtő va qaz, gumbust, shift kanali, sinlő, chorga, toʻlqin qobigʻo, barmoqlik qalam va kaltsitelllar topilgan. Sirtga ikki nuqtada ochilgan bir kürtösi bor, bu shimol‑janub yoʻnalishidagi yoriq boʻlib, faqat arqon bilan yurish mumkin. Togʻ ichida tomir toshlari va oʻsib chiqqan, skaleonéderli kaltsit kuzatiladi. Deneverlar ham foydalanadi. Ruxsat bilan, gʻoraning katta qismi gʻora yurish asosiy jihozlari bilan, baʼzi joylarda arqon texnikasi asboblari qoʻllanilishi bilan tashrif buyurilishi mumkin.

1970‑yilda birinchi marta Farkas‑kői‑sziklaüreg deb nomlangan gʻora adabiyotida (Dely 1970). Gʻora adabiyotida Cserépvári üregek (Bertalan 1976), Farkaskő barlangja (Örvös 1962), Farkas‑kői‑barlang (Lénárt 1979), Farkaskői‑sziklaüreg (Mottl 1940), Farkaskői sziklaüreg (Kadić 1933), Farkaskőlyuk (Dancza 2008), Kisfarkaskői‑barlang (Regős 2003) va Kis Farkas‑kői‑barlang (Lénárt 1992) nomlari bilan ham uchraydi.

Leletek

Kadić Ottokárga koʻra Kőfülke nomli qismda, ochiq jigarrang, ohaktosh boʻshligʻidan chiqqan suyaklarning koʻpchiligi gʻoraviy boʻyin suyaklari boʻlib, ular asosan kuchli, erkak hayvonlarga tegishli edi. Unda zergénning chiroyli bir shox suyakini, choʻchqaning bir son suyak boʻlagini, kulrang boʻriyning bir necha suyaklarini, qizil tulkiyning ikki koʻz tishini, quyonning bir koʻz tishini va katta hajmdagi ot, ehtimol Equus abeline ning suyaklarini topishdi. Equus abeline dan faqat aʼzolar boʻlagi boʻlaklari va bir kesuvchi tish chiqqan. Topilmalar orasida koʻp boʻlinib chiqqan suyak boʻlaklari boʻlib, ulardan baʼzilari togʻ shakliga oʻzgartirilgan va baʼzilari kuchli ishlatish natijasida eskirgan, shuningdek, ularning biri pointe cran turiga oʻxshash shaklga ega edi.

Baʼzi qatti ishlangan kvarts-silit va kaltsedon-silit, baʼzi primitive togʻ, qirqich va pichoq suyak asboblari tashqari toʻldirishda topilgan. Kaltsedon toshidan tayyorlangan, oʻrtacha kattalikdagi qirqich, tekis, keng pichoq va ikki qalin, qattiq pichoq moustieri turiga tegishli. Ikki kichik, egri, nozikroq peremi ishlov berilgan boʻlaklar koʻproq aurignaci turiga mansub. Sziklaodú nomli boʻlimda koʻp topilmalar yoʻq.

Ringer Árpád va Regős Józsefga koʻra, bükki madaniyatni bir necha gil boʻlaklari ifodalaydi. Uning ostida joylashgan pleistosen qatlamlarda bir dona yuqori paleolit pichoq va bir necha nomalum silit topilgan. Chuqqurroq qatlamlarda bir qirqich va bir necha silit topilgan boʻlib, ular moustieri madaniyatiga kiradi. Regős József 2003-yilda yozgan qoʻlyozmasida toʻldirish qatlam tavsifida zidliklar borligini aniqladi. Kadić Ottokár 1940-yildagi nashrida oʻqilishi mumkin boʻlgan Regős Józsefga koʻra, topilmalar faqat ochiq jigarrang, ohak boʻlagi, gʻor loyida topilgan.

Dancza János va Mottl Mária tomonidan tayyorlangan xaritada koʻrsatilgan qatlamlardan faqat ochiq jigarrang humus, lekin unda gʻor ayiq suyaklari paleolit bilan boʻlishi mumkin emas. Vértes László 1965-yilda nashr etgan kitobida ham faqat ochiq jigarrang, ohak boʻlagi toʻldirish keltirilgan, bu ehtimol Kadić Ottokár 1940-yildagi tavsifi asosida birlashtirilgan. Qiyinchilik shundaki, Vértes László topilgan asboblarni Moustier madaniyatiga, Suba-teshigi pastki madaniyat qatlamiga teng deb tasniflagan. Lekin Kadić Ottokár tavsifiga koʻra, suba-teshigi, ochiq jigarrang, gʻor loy, yuqori madaniyat qatlamiga tegishli.

Kőfülke humusida topilgan gʻisht idish parchalari va humusdagi yangi suyaklar bilan Kadić Ottokár shugʻullanmadi. Humusdan chiqqan, holosen topilmalar muzey roʻyxatiga kiritilmagan Regős Józsefning fikriga koʻra. Vértes László paleolit material haqida shunday yozdi: birta qirqish asbobi va bir necha silindr Moustieri turidagi, birta pichoq yuqori paleolit xususiyatli va qolganlari amorf silindr. Qiziqarli, xususiyatli va turdagi sifatlarni Kadić Ottokár kabi ishlatgan. T. Dobosi Viola 1975‑yilgi materialida allaqachon aniq otish joyi deb, faqat oʻrta paleolitik Moustier madaniyatlari orasida tilga olgan. Ushbu materialda yuqori paleolit material baholanmagan.