Füzér-kő Cave

Füzér-kői-átjáró Vengriyada maxsus himoyalangan gʻorlar orasida joylashgan. Bükki Nemzeti Park hududida topilgan. Arxeologik topilmalar unda topildi. Füzér-kő ikkinchi eng uzun gʻori Füzér-kői 5. sz. barlangdan keyin. Topilma deyarli tabiiy holatda qolgan gʻor boʻlib, uning qoʻshimcha tadqiqoti qiziqarli natijalar keltirishi mumkin.

Tavsifi

Déli-Bükk hududida, Hór-dolina va Hosszú-dolina uchrashuvida, Füzér-kőning sharqiy, Hór-dolina tomonidagi tomonida joylashgan. Füzér-kő eng mashhur gʻori. Hór-dolinada yaratilgan qizil chiziqli turistik yoʻl oldidan oʻtadi. Daryo tekisligidan taxminan 30 metr, oldidagi yoʻldan 22–23 metr balandlikda, bir tosh devorning oʻrtasida gʻor joylashgan. Qalampir qishloq markazidan oʻtib, daryo boʻylab, daryoning chap tomonida ochiladi. Kirish joyiga yaqinlashish uchun texnik uskunalar kerak. Chunki bu oʻtish gʻori ikki kirishga ega. Birinchi kirish eni 6 metr, balandligi 5 metr; ikkinchi kirish eni 6,5 metr, balandligi 6 metr.

Ust triász kreytda paydo boʻlgan. Hozirda gidrologik jihatdan faol boʻlmagan manba gʻori. Unda bir necha tomir tosh bayroqlari, osilgan tomir tosh, mikrotetarata, tipik (gʻumbazli) borsoq tosh va marjon borsoq tosh topilgan. Qisman soddalashtirilgan oʻrganish boʻyicha uzunligi 33 metr. Chuqligi bir metr, balandligi 5,7 metr va vertikal yoyilishi 6,7 metr. Bu maʼlumotlar qisman soddalashtirilgan oʻrganish, qisman taxminiy maʼlumotlar. Gorizontal yoyilishi 22 metr, hajmi 120 kub metr. Jihozlamasiz, oson yurish mumkin.

Schőnviszky László Turisták Lapja 1937‑yilgi sonida Füzérkői átjáró nomi bilan tasvirlagan. Kadić Ottokár 1940‑yilda chiqqan tadqiqotida Füzérkői‑átjáró nomi paydo boʻlgan. 1979‑yilda Hír János notoʻgʻri Füzérkői‑átjárón, shuningdek Füzérkői átjárón deb, oʻzi paleontologik tekshirgani Füzér‑kői Kis‑átjároni nomlagan. Notoʻgʻrilikni 1980‑yilda aniqlagan. Hevesi Attila 1986‑yilda chiqqan ishida Füzér‑kői‑Nagy‑átjáro va Füzér‑kői Nagy‑átjáro haqida maʼlumot berilgan. Bu ikki nom Füzér‑kői‑átjáróning ikki nomvarianti hisoblanadi.

Bolang adabiyotida Füzérkő‑barlangja (qoʻlyozmada Bertalan 1976, nashrda Kordos 1984), Füzér‑kői‑barlang (Bertalan, Schőnviszky 1973–1974), Füzérkői‑barlang (Mottl 1932), Füzérkői barlang (Kadić 1933) va Füzérkői‑Kis‑átjáró (Hevesi 2002) nomlari ham ishlatiladi. 1976‑yilda birinchi marta Füzér‑kői‑átjáró deb adabiyotda tilga olingan.

Kutatıştarixi

Bartalos Gyula birinchi boʻlib oʻrganib chiqqan. 1932‑yil fevral oyida Dancza János va hamkasblari gʻoyalar qazilishini oʻtkazganlar, chunki 1930‑yil noyabr 22‑sana boʻlib oʻtkazilgan sinov qazilishi davomida ichida koʻplab qadimgi gilam idishlari boʻlaklari topilgan. 1932‑yil 20‑fevralda átjáróda qazilishni yakunlaganlar. 1932‑yilda Dancza János barlangni oʻlchab, oʻlchov asosida birta asosiy barlang xaritasini chizgan. Barlangdunyo 1932‑yilgi sonida barlang haqida birinchi marta maqola nashr etgan. Bu maqola bir protokol xulosasi boʻlib, unda 1932‑yil mart 19‑da Magyar Barlangkutató Társulatning ilmiy yigʻilishida Dancza János barlangda va Suba‑lyukda qazilish olib borganini, shuningdek yigʻilishda Dancza János barlanglarning topografiyasi, qatlamshunoslik munosabatlari va topilmalarini batafsil taʼriflaganini aytgan. Suba‑lyukni oʻrganish davomida topilgan va muhimroq deb hisoblangan topilmalar uchun bu yerda tadqiqot toʻxtatilgan.

Barlangvilág 1933‑yil jildida Kadić Ottokár shunday yozdi: Dancza János 1932‑yil qazishdan oldin allaqachon oʻtish yoʻli boʻylab sinov qazishini amalga oshirgan, bu paytda koʻplab qadimgi keramika boʻlaklari topilgan. Est gazetasining 1935‑yil 20‑iyuldagi sonida Trak Géza shahar hokimi 300 peng bilan Dancza János 1932‑yil qazishini qoʻllab‑quvvatlaganligi maʼlum boʻldi. 1936‑yil 8‑avgustda chiqqan soniga koʻra, Dancza Jánosning birinchi muvaffaqiyati Füzér‑kői‑átjáró qazishi boʻlgan. Turisták Lapja 1936‑yil 2‑sonida Suba‑lyuk qazishi boshlangandan soʻng, u yerda yashovchi uhuklar Füzér‑kői‑átjáróga koʻchib oʻtganligi yozilgan.

Schőnviszky László tomonidan yozilgan, 1937‑yil nashr etilgan publikatsiyada Füzérkői átjáró nomi bilan tanilgan gʻovak batafsil tasvirlangan. Tadqiqotga koʻra, ikki darvozalik oʻtish gʻori, yaʼni ikki biriktirilgan boʻshliq, Tereckai‑dolina, Cserépfalu chegarasida joylashgan va faqat arqon bilan yetib borish mumkin. Tavsifdan shuningdek, Bartalos Gyula gʻorda qazish olib borgan, bu paytda prehistorik idish qoldiqlari topilganligi maʼlum boʻladi. Geologica Hungarica Series Palaeontologica 1938‑yil nashrida Csóka József, oʻrmon idorasi rahbari, Dancza János va hamkasblarining 1932‑yil qazishini ruxsat berganligi koʻrsatilgan. 1939‑yil 3‑iyun kuni chop etilgan Népszava gazetasiga koʻra, Dancza János 1932‑yilda Egri muzeyining yigʻilayotgan kolleksiyasini boyitish maqsadida qazishni amalga oshirgan.

1940‑yilgi Barlangkutatásda Kadić Ottokár batafsil taʼriflagan. Jurnalda tavsifdan tashqari bir foto surat ham oʻtish joyi haqida chiqqan va xaritada gʻor joyi tasvirlangan. Maqolada Bartalos Gyula ham gʻorning besh qismida sinov qazish ishlarini olib borganligi yozilgan. Bartalos Gyula qazish natijalari haqida yozma hisobot bergan. Qoʻlyozma Zirci monastir kutubxonasida saqlanadi. Qoʻlyozmani Legányi Ferenc nusxalagan va nusxadagi yozuvlarni Dancza János quyidagicha qayd etgan: koʻp füzérkői gʻorlar orasida bir mashhur gʻor bor, unga Heim Ede oʻrmon boshqaruvchisi bilan besh qadamli zinadan chiqqanlar. U yerda ustunli, ochiq koridor, yuqoriga va pastga yoʻnalgan tutun kabi boʻshliqlar, yongʻin joylari va eski tarqalgan idish boʻlaklari topilgan.

Kadić Ottokárning ushbu nashrida Barlangvilág 1932‑yilgi xabarga havola qilinib, 1930‑yil 22‑noyabrda Dancza János Nagy Imré bilan gʻorga borganligi, 14 metr uzunlikdagi arqon orqali pastga tushib, gʻorni oʻrganib, oʻlchab, asosiy gʻor xaritasini va gʻor xarita‑chizigʻini tayyorlaganligi yozilgan. Shu kuni Dancza János oʻtish joyining bir burchagida 35 sm chuqurlikdagi sinov chuqurini qazib, undan bir qancha loy idish boʻlaklari, bir necha suyak va bir qobiq poʻstlogʻi topilgan.