Ferhat Bey Hammam

Ferhat Bey Hamamı, Vize Hamamı yoki Ağa Hamamı, Kırklareli sharqidagi Vize tumanida joylashgan tarixiy turk hammomi. Ikki qavatli hammom sifatida qurilgan bino hozirda vayron holatda va foydalanilmayapti.

Tarixi

Bino qopqogʻi yoʻqligi sababli qurilish sanasi haqida maʼlumot yoʻq va hammomga qilingan aralashuvlar ham qurilish sanasini aniqlashni qiyinlashtirmoqda. Shuning uchun binoning qurilish sanasi haqida turli fikrlar mavjud. Bino va atrofining eski fotosuratlariga koʻra, hammom yonida hozirda mavjud boʻlmagan masjid va hozirgi kungacha yetgan Ferhat Bey Chashmasining qurilish materiallari, hammomning erkaklar boʻlimining issiq qismidagi kurnalarning palmet va rumi motivlari hamda gumbaz oʻtish elementlari inobatga olinganda, hammomning 16‑asr oxirida qurilganligi taxmin qilinadi, ammo shu bezaklar 14‑ yoki 15‑asrda, Erta Usmoniy davriga taalluqli boʻlishi ham aytilgan.

Ferhat Bey Hamamı, mavjud taʼmir plakasiga koʻra 1938‑yilda Kazım Dirik tomonidan taʼmirlangan. Bu taʼmirlar davomida taʼmirlangan joylarda betonarmadan foydalanilgan. Erkaklar boʻlimi 1993‑yilgacha foydalanishda davom etgan, ayollar boʻlimi esa Kurtuluş urushi davrida ombor sifatida ishlatilgan.

Shuningdek, arxiv hujjatlariga koʻra Hicri 25.03.1320 (milodiy 02.07.1902) sanasida hammomning tadbirkorligini Vizeʼda mulk boshqarmasini yuritgan Tahir Ağa ismli shaxs amalga oshirgan.

Hammom yonidagi Ferhat Bey Chashmasi va hozirga faqat poydevorlari qolgan masjid bilan birga Ferhat Bey bu yerda bir majmuʼ qurdirgan boʻlishi mumkinligi oʻylab koʻrilmoqda.

Hammom hozirda vayron holatda va foydalanilmayapti.

Meʼmorligi

Ferhat Bey Hamamı ikki qavatli hammom shaklida sharq‑gʻarb yoʻnalishda qurilgan bino. Ayollar boʻlimi shimolda, erkaklar boʻlimi janubda joylashgan. Hammomda kiyinish xonasi, sovuq va issiq boʻlimlar boʻlib, uchta boʻlim mavjud. Bino tanasining devorlarida boʻsh tosh; gumbaz, tonoz va kamarlarda esa gʻisht materialidan foydalanilgan. Hammomning usmoniycha yozilgan kurnalari hozirgi kungacha yetgan.

Erkaklar boʻlimi

Ikki hamamning janubiy fasadida joylashgan. Kirish qismida marmar ustiga lotin harflari bilan oʻymalgan 1938 yili tavsif etilgan taʼmir plitasi mavjud. Toʻrt burchakli planli kiyinish boʻlimiga yoʻl bilan boʻlgan balandlik farqi sababli toʻrt bosqichli zinok bilan oʻtishadi va bu boʻlimning oʻrtasida ustki qoplamani ushlab turuvchi bir kolon mavjud. Ustki qoplama beton materialdan yasalgan tekis dam shaklida.

Kiyinish boʻlimidan yarim doira qavrayli eshik bilan kirilgan toʻrtburchak planli sovuq boʻlimning ustki qoplamasi tonoz shaklida. Bu tonoz ustida olti dona olti burchakli fil koʻzi bilan xona yoritiladi.

Sovuq boʻlimdan xona usti kubbalar bilan qoplangan issiq boʻlimga oʻtishadi. Issiq boʻlimning oʻrtadagi xonasining yoritilishi sakkiz burchakli kasnakli kubbasining ustidagi fil koʻzlari bilan taʼminlanadi. Issiq boʻlimning shimolidagi oʻtkir qavrayli va usti tonoz bilan qoplangan eyvanda marmar bir quduq joylashgan. Bu quduqning old yuzida talik hat bilan yozilgan matnning bir qismi "...... feulemâ.... tâat...." shaklida oʻqilgan.

Ayollar boʻlimi

Ikki hamamning shimoliy fasadida joylashgan. Yaqin vaqtgacha samanlik sifatida ishlatilgan ayollar boʻlimi halok holatda. Arxitektura jihatidan erkaklar boʻlimi bilan bir xil xususiyatlarga ega. Yoʻl bilan boʻlgan balandlik farqi sababli olti bosqichli zinok bilan kiyinish boʻlimiga tushiladi. Toʻrtburchak planli kiyinish boʻlimi juda halok holatda va devorlarida boʻshqin tosh va qulab tushgan sirt qoldiqlari koʻrinadi. Xonaning oʻrtasida ustki qoplamani ushlab turuvchi beton bir kolon mavjud.

Hamamning gʻarbiy fasadida juda halok holatda suv ombori va kulxona boʻlimlari joylashgan.

Restavratsiya

Ferhat Bey Hamamıning saqlanishi va taʼmirlanishi maqsadida Vakıflar Genel Müdürlüğünce loyihalar tayyorlangan, Edirne Koruma Bölge Kurulu tomonidan Rölöve, Restitüsyon va Restavratsiya loyihalari tasdiqlangan.