Gyenesdiási Vadlány Hole

Gyenesdiási Vadlány - Balaton-felvidéki Milliy Park hududida joylashgan dolomit gʻoralaridan biri. Magyarországda joylashgan 4 Vadlány gʻoralaridan biri. Qolgan uchta Rezi Vadlány, Vadlány va Vállusi Vadlány boʻlib, ular ham Balaton atrofida joylashgan. Gʻora turist yoʻriqnoma‑larda ham tasvirlangan.

Tavsifi

Gyenesdiás chetida, qatʼiy himoyalangan hududda joylashgan Tücsök-dombning janubiy chetida, pine oʻrmonida gʻoraning kirish joyi joylashgan. Gyenesdiásdan sariq chiziqli turist yoʻli orqali yaqinlashish mumkin. Belgilangan turist yoʻli boʻylab belgi bilan koʻrsatilgan yoʻlak orqali kirish joyiga yetish mumkin. Gʻoraning geografik joylashuvi Keszthelyi-hegység turist xaritalarida gʻora belgisi va gʻoraning nomi yozilishi bilan koʻrsatiladi.

Suv tomonidan qazilgan (abratsion) gʻora, keyinchalik deflyatsiya, shuningdek insolyatsion chiplash va boshqa turdagi yutish jarayonlari tomonidan qisman oʻzgartirilgan, keyin sunʼiy ravishda yanada kengaytirilgan. Asosan bitta katta xonadan iborat. Yuqori triass dolomiddan paydo boʻlgan. Yengil oʻrmon sayohati bilan erishish mumkin boʻlgan gʻora erkin, koʻcha kiyimida tashrif buyurilishi mumkin.

Ushbu nom qaysi (qanday vahshiy qiz)dan olinganligi aniqlab boʻlmaydi. Adabiyotda Diási Vadlánylik (Bertalan 1976), Gyenesdiási Vadlán‑lik (Mészáros 1983), Gyenesdiási Vadlánlik (Bertalan 1976), gyenesdiási Vadlán‑lik (Kordos 1984), Vadlán‑lik (Eszterhás 1984), Vadlánlik (Szeghalmy 1937), vadlánlik (Margittay 1942), vadlán‑lik (Pápa 1943), Vadlánlik‑barlang (Szeghalmy 1937), Vadlány‑barlang (Pápa 1943), Vadlány‑lik (Eszterhás 1984), Vadlány‑lyuk (Hazslinszky 1999), Vadleány‑barlang (Cholnoky 1914), Vadleánybarlang (Földváry 1934), Vadleány barlang (Margittay 1942), Vadleány barlangja (Lóczy 1913), Vadleány‑lik (Bertalan, Schőnviszky 1973–1974), Vadleány lika (Jankó 1902), Vadleánylika (Dornyay 1939) va Vadleány lyuka (Pesty 1888) nomlari ham mavjud.

Tadqiqot tarixi

Pesty Frigyes 1888‑yilda nashr etgan kitobida Vadleány lyuka, Gyenes‑Diás qishlogʻining chegarasida joylashgan bir dülö (yoy) haqida zikr etilgan. Jankó János 1902‑yilda chop etgan asarida Balaton atrofidagi yanada tadqiq etilishi lozim va shubhasiz eng qiziqarli joy nomlari orasida Vadleány lika nomi keltirilgan. Nashrda Vadleány lika dülösi, Gyenesdiáson joylashganligi va u Pontusi qum toshida, Meszesgyörökda joylashgan Vadleány lika boʻlgani aytilgan. Lóczy Lajos 1913‑yilda nashr etgan ishida qora‑oq foto koʻrsatilgan, unda Diáson, diás‑vonyarci Szent Helena qalʼasi ustida, taxminan 200 m tszf balandlikda joylashgan Vadleány barlangi koʻrinadi. Rasm izohi boʻyicha bu barliq dolomit‑breksli pannóniai‑pontusi davriga tegishli qirgʻoq toshida hosil boʻlgan.

Balaton 1914‑yilgi yiliqda nashr etilgan 1913‑yilda chiqqan fotosurat. Surat izohi boʻyicha fotosuratta Gyenesdiáson joylashgan Vadleány-gʻorasi koʻrinadi va Lóczy Lajos fotosuratni olgan. 1928‑yilgi Geografik Maqolalar boʻyicha ikkinchi erozion terasining chegarasi taxminan 200 m tszf. balandlikda pados, dolomit‑breksli, qirgʻoq shakllari koʻrsatilgan, bu balandlikda eroziya mahsulotlari suvga tushganini koʻrsatadi. Toʻgʻri fikrni Gyenes ustidagi dolomit‑breksga qazilgan pannóniy erozion gʻorasi (Vadleány‑gʻora) tasdiqlaydi, u 200 m tszf. balandlikda joylashgan. Tadqiqotda Lóczy Lajos tomonidan olingan fotosurat koʻrsatilgan. Surat izohi boʻyicha Vadleány pannóniy erozion‑gʻorasi.

Turistlar Jurnali 1932‑yilgi yiliqda boʻlgan tadqiqotdan maʼlum boʻladiki, Balaton sohilida yuruvchi davlat yoʻlidan baland kuzatuv nuqtalariga, masalan, diási Vadleány‑gʻorasi (Vadlászlik) ga chiqish mumkin. Diási Havas Boldogasszony‑kapellasi ustida koʻtarilgan Vadleány‑gʻorani qiziqarli geologik tarkibi, florasi va chiroyli manzarasi sababli izlash lozim. Debreceni Szemle 1934‑yilgi yiliqda yozilgan, gyenesdiási Vadleány‑gʻorasi ohak tepasida yashovchi xos oʻsimliklardan deyarli hech narsa qolmagan. 1937‑yilgi Búvárda aytilgan, gyenesdiási Vadleány‑gʻorasi tepasida (sharqiy puszta va gʻarbiy togʻ flora uchrashuv joyida) asl oʻsimlik qoplami oʻrmonlashtirish tomonidan yoʻq qilingan.

1937‑yilda chop etilgan va Szeghalmy Gyula tomonidan yozilgan kitobda Balaton DNy‑i qismida, Gyenesdiás sohilida joylashgan Tücsök‑togʻning ustida kichik bir gʻor ogʻzi, Vadleány‑gʻor kirish joyi (mahalliy tilida Vadlánlik, Vadlánlik‑gʻor) mavjudligi haqida soʻz bor. Gʻorning dolomit‑breksasi tagi hali hayvonlar yoki qadimgi odamlar uchun turar joy boʻlganiga oid hech qanday iz qoldirmagan boʻlsa‑da, bu gʻorni bu hududda ehtimoliy ravishda yashab, hayot sharoitlarini toʻliq topgan gʻor‑yashovchi qadimgi odam ishlatmaganini deyarli tasavvur qilish qiyin. Gʻor har doim eʼtiborda boʻlgani va bu hududda kam uchraydiganligi sababli, yangi davrlar qimmatbaho izlovchilari dolomit‑breksada toʻplangan madaniyat qatlamini gʻordan olib chiqqan boʻlishlari juda ehtimol, shuning uchun hozirgi kunda gʻorda madaniyat qatlamining izi yoʻq.

1938‑yilda nashr etilgan "Uj idők lexikona" 11‑va 12‑jildlaridagi maqolaga koʻra, Gyenesdiásning mashhur sayohat joyi Vadleány‑gʻor hisoblanadi. Gyenesdiás togʻlari, xususan Vadleány‑togʻi, oʻziga xos oʻsimliklari bilan ajralib turadi. 1939‑yilgi Néprajzi Értesítőda diási Vadlánlik katta tosh gʻarov, panoniy davrga mansub ekanligi haqida soʻz bor. Diási aholisi uni Vadlánlik deb atashadi. Dornyay Béla Jankó Jánosning fikriga koʻra, Vadleánylika deb nomlanadi, deb yozgan. Bu nomning maʼnosini Jankó János tushuntira olmadi. Lóczy Lajos 1913‑yilda nashr etgan tadqiqotida adabiy tilda Vadleány gʻori deb atagan, Dornyay Béla esa toʻgʻri, xalq tilidagi Vadlánlik nomi oʻrniga shu nomni ishlatishni tavsiya qilgan.