Gyula-pihenője Cave

Gyula-pihenője-gʻor Duna–Ipoly Milliy Parkida joylashgan Pilis togʻida, Pilisszentkereszten joylashgan gʻorlardan biri. Dunántúli‑markaziy togʻ tizmasining eng baland joylashgan gʻori. Turist qoʻllanmalarida ham tavsiflangan.

Tavsifi

Pilisszentkereszt tashqarisida, Nagy‑Szoplák choʻqqasidan 10° masofada, 150 m ga, 15 m pastroqda, 6 m balandlikdagi tosh devorda gʻorning uzoqdan ham yaxshi koʻrinadigan kirish joyi bor. Tosh quloqiga oʻxshash qadimgi gʻor ikki tarmoqqa boʻlinadi. Korroziya shakllari gʻor yoʻllarida ustunlik qiladi. Bir necha tülkiy shakldagi tor quvurlarda davom etadi, u yerda tülki yoki boʻri yashashi mumkin. Gʻor quruq. Toʻldiruvchilari daraxt poʻsti, humus, yogʻoch qoldiqlari (alom) va tosh boʻshligʻi. Gʻor ahamiyatli emas, tadqiqotga arziydi deyilmaydi. Ruxsatsiz ham yurish mumkin boʻlgan gʻorni koʻrish uchun oddiy gʻor yuruvchi asosiy jihozlari yetarli.

Gʻor Szücs Gyula hurmatiga nomlangan. Szücs Gyula Pilisszentkeresztda oʻqituvchi boʻlib, 1913‑yilda nashr etilgan “Pilisszentkereszt és környéke” kitobini yozgan, unda koʻplab gʻorlar tasvirlangan. Gʻor adabiyotda Gyula‑pihenő (Szücs 1913), Gyula‑pihenő‑gʻor (Vörös 1930), Gyula‑pihenője (Bertalan, Schőnviszky 1976), Gyula pihenője‑gʻor (Mezei 1967), Gyula pihenője gʻor (Polgárdy 1941), Szopláki‑toshquloq (Bertalan 1976) va Szücs Gyula‑boʻshligi (Kadić 1952) nomlari bilan ham uchraydi. 1982‑yilda gʻor adabiyotda birinchi marta Gyula‑pihenője‑gʻor deb atalgan.

Tadqiqot tarixi

1913‑yilda nashr etilgan “Pilisszentkereszt és környéke” kitobida Nagy‑Szoplákda joylashgan Gyula‑pihenőning keng kirish joyi Kis‑Szoplákga qaraganligi aytilgan. Gyula‑pihenőni bir turist birligi Szücs Gyula ismi bilan nomlagan. 4 m uzunlikdagi pihenő ikki qismga boʻlinadi. Chap tomondagi boʻshliq kengligi 5 m, oʻng tomondagi boʻshliq esa 2 m. Kirish joyida balandligi 2 m, lekin ichkariga qarab torayadi. 15‑20 kishi uchun yaxshi boshpana, kechki turar joy taqdim etadi. Turistlar kamdan‑kam kirganligi sababli, tülkilar va boʻrilar u yerda yashaydi. Mexikó, Nagy‑Szoplák, Gyula‑pihenő yoʻli 0,5 soat ichida piyoda bosib oʻtish mumkin. Dobogókő, Nagy‑Szoplák, Gyula‑pihenő yoʻli 1,5 soat ichida piyoda bosib oʻtish mumkin. Nashrda keltirilgan, Pilisszentkereszt va uning atrofini koʻrsatadigan xarita Gyula‑pihenője‑gʻorning geografik joylashuvini tasvirlaydi.

Turisták Lapja 1930‑milodiy yili sonida aytilgan, Nagy‑Szoplákda joylashgan Gyula‑pihenő‑barlag ikki qismdan iborat, 5 hamda 2 m kenglikda. Barlag kirishidan chiroyli manzara ochiladi. Gyula‑pihenő‑barlagdan K‑ga joylashgan Remete‑lyuk. Turisták Lapja 1931‑milodiy yili sonida nashr etilgan, Bekey Imre Gábor tomonidan yozilgan tadqiqotda aytilgan, Csévi‑barlag qazib olinishi soʻng Pilis togʻlaridagi boshqa barlaglarda qadimgi odamdan keyingi izlanishlar endi mantiqiy koʻrinmadi. Szoplak tepasidagi kichik suv qudugʻi esa, faqat geografik qiziqish boʻlgani uchun, bu yerda emas. 1941‑milodiy yili nashr etilgan Magyar turista leksikonida shunday yozilgan, Nagy‑Szoplák (709 m) choʻqqasidan EK‑ga joylashgan Gyula pihenője barlag.

Kadić Ottokár tomonidan yozilgan, 1952‑milodiy yili tugallangan qoʻlyozmaga koʻra, Szücs Gyula‑urege (Gyula‑pihenő) Pilisszentkereszt chegarasida, Nagy‑Szoplák yaqinida joylashgan. Keng kirishli, 2 m balandlikda va 4 m uzunlikda boʻlgan tosh gʻorasi ikki qismga boʻlinadi. Oʻng tomondagi qism 2 m keng, chap tomondagi qism esa 5 m keng. 15–20 kishi uchun yaxshi boshpana va kechki turar joy hisoblanadi. Gʻorani bir turist guruhi Szücs Gyula pilisszentkereszti oʻqituvchi hurmatiga Gyula‑pihenő deb nomlagan. Kadić Ottokárga koʻra, bu gʻoraning nomi Szücs Gyula‑urege boʻlishi toʻgʻri, chunki bu pilisszentkereszti gʻoralar birinchi tadqiqotchisi shundan. Qoʻlyozmadagi gʻoraga oid qism 2 ta nashr asosida yozilgan.

1953‑yilgi Geografik xabarda, Láng Sándor tomonidan yozilgan tadqiqotda, Gyula‑pihenője-gʻor Nagy‑Szoplák choʻqqasidan sharq‑shimolga, bir necha qadam masofada joylashganligi aytilgan. Gʻorning kirish joyi kichik, ajralib turuvchi dachstein ohaktosh tepasida joylashgan. Gʻor DNy‑ga qiya yoʻnalishda tushadi. Juda tiqilib qolgan gʻor taxminan 2 m uzunlikda va 1‑1,5 m kenglikda. Bir necha yon yoriqlar bor, ular tekis shiftga olib chiqadi. Hech qayerda oldinda karsrt‑brekts mavjud emas. Eng ehtimoliy, qiya ochilgan akna‑gʻor boʻlib, u tiqilib qolgan. 700 m balandlikda joylashgan, shuning uchun Dunazug togʻ tizmasining eng baland gʻori hisoblanadi. Nashrda keltirilgan 6‑rasmda, Pilis togʻining kesim xaritasida Pilis togʻida joylashgan gʻorlarning taxminiy geografik joylashuvi koʻrsatilgan. Chizmada Gyula‑pihenője-gʻorning geografik joylashuvi koʻrsatilgan.

1954‑yilgi Geografik xabarda, Pilis togʻida koʻplab gʻorlar, jumladan Gyula‑pihenője-gʻor mavjudligi haqida soʻz boradi. 1967‑yilda nashr etilgan “Pilis yoʻl qoʻllanmasi” kitobida, Pilis‑choʻqqasining sharq‑shimoliy tomonida, Nagy‑Szoplák choʻqqasining sharq‑shimoliy tomonida Gyula‑pihenője-gʻorning kirish joyi joylashganligi yozilgan. 2 m uzunlikdagi tosh xonasi nafaqat Pilis togʻ tizmasida, balki butun Dunántúl‑markaziy togʻ tizmasida ham, 700 m balandlikda joylashgan eng baland gʻor hisoblanadi. 1974‑yilda nashr etilgan “Pilis yoʻl qoʻllanmasi” kitobida, Pilis togʻ tizmasi va Visegrádi togʻ tizmasi gʻorlar roʻyxatida (19‑20‑betlar) Gyula‑pihenője-gʻor Pilis togʻ tizmasi va Visegrádi togʻ tizmasi gʻorlari orasida joylashganligi tilga olingan. Pilis togʻ tizmasi gʻorlarini tasvirlaydigan boʻlimda Gyula‑pihenője-gʻor haqidagi tavsif 1967‑yilda chiqarilgan yoʻl qoʻllanmasidagi Gyula‑pihenője-gʻorni taqdim etuvchi tavsifga mos keladi.