Ayo Sofiya ibodatxonasi (Iznik)

Ayo Sofiya masjidi (qadimgi yunoncha: Ἁγία Σοφία, turkcha: Ayasofya) – Turkiyaning Bursa viloyati Iznik tumanida (Nikcea) Vizantiya davridagi bazilika cherkovi sifatida qurilgan bino. Usmoniylar istilosidan keyin Orhan masjidiga (Orhan Camii), 1935-yilda esa muzeyga aylantirilgan. Bugungi kunga kelib yana masjid sifatida faoliyat yuritmoqda. Mazkur bino Iznik shahrining markazida, qadimgi devor bilan oʻralgan hudud ichida joylashgan.

Tarixi

Ushbu joyda qurilgan birinchi cherkov IV asrda bunyod etilgan. Keyinchalik VI asr oʻrtalarida imperator Yustinian I homiyligida qayta qurilgan. 787-yilda ushbu cherkovda Ikkinchi Nicaea Kengashi oʻtkazilgan boʻlib, ushbu kengash Vizantiya tarixidagi birinchi ikonoklazm (tasvirlarga qarshi harakat) davrini rasman yakunlagan. XI asrda Yustinian davrida qurilgan cherkov zilzila natijasida vayron boʻlgan va uning oʻrnida taxminan 1065-yilda hozirgi bino qad koʻtargan.

Ayo Sofiya cherkovi 1331-yilda Nicaea Oʻrxon I boshchiligidagi Usmoniy turklari qoʻliga oʻtganidan keyin Oʻrxon masjidiga aylantirilgan. 1935-yilga qadar masjid sifatida faoliyat yuritgan, keyin esa Mustafa Kemal Atatürk tuzumi ostida muzey sifatida faoliyat yuritgan. 2011-yilning noyabr oyida yana masjidga aylantirilgan.

Meʼmorchiligi

Hozirgi bazilika tuzilishi, asosan, 1065-yilda cherkov qayta qurilgan davrga tegishli. Usmoniylar davrida qayta taʼmirlanishidan oldin cherkovda ikkita uch qatorli, arkadali ustunlar mavjud boʻlib, ularning ustida beshta derazaga ega devor joylashgan. XIV asrda bino masjidga aylantirilgach, unga mehrob ham qoʻshib qurilgan. XVI asrda Sulaymon I hukmronligi davrida halokatli yongʻindan soʻng cherkov qayta tiklangan va unga qoʻshimcha ravishda minora qurilgan. Shuningdek, meʼmor Xoʻja Sinon masjid devorlarini bezash uchun maxsus bezak dizaynlarini loyihalash vazifasini olgan.

Bunday tarixiy cherkovning masjid sifatida qayta foydalanish uchun tiklanishi yoki qayta qurilishi oʻsha davrda ham, hozirda ham juda bahsli masala boʻlib kelgan. Ushbu ishlar 2007—2011-yillar oraligʻida amalga oshirilgan.