Hófehérke Cave

Hófehérke-gʻor gʻarov Duna–Ipoly Milliy Parkida joylashgan Gerecse togʻ tizmasida topilgan inaktiv suv ichish gʻori. Uning yoʻllarida yarasalar ham uchraydi.

Tavsifi

Vértesszőlős tashqarisida, Halyagos-togʻ ENy‑i tomoniga chuqurlashgan Farkas‑vodiy yuqori boʻlimidan chiqqan yon vodiyda joylashgan toʻpning pastki qismida vertikal oʻq yoʻnalishida va qurilgan, sunʼiy xususiyatli, poʻlat plastinkali eshik bilan yopilgan kirish joyi bor. Beton quduq halqalari kirish qudugʻining yuqori 5 m qismiga taʼminlangan.

Kirish qudugi 7 m chuqurlikda boshlanadigan tekis, yengil egri yoʻlak 5 m keyin kichik xona yonida tugaydi. Bu 2–3 m² maydoni, 2–4 m balandligi boʻlgan xonaning pastki qismidan kichik zinapoyalar bilan boʻlinib, vertikal yoriq gʻor oxirigacha davom etadi. Oʻtib kelayotgan suvlarning korroziyasi natijasida yuqori triass qalin qatlamli ohaktosh K–Ny va ÉK–DNy yoʻnalishidagi yoriqlar boʻylab hosil boʻlgan. Devorlarda eroziya shakllari ham kuzatiladi. Minerallar shakllanishi kam. Unda bir necha kichik oʻnchik koʻrinadi. Duna–Ipoly Milliy Parki boshqarmasi ruxsati bilan tashrif buyurish mumkin.

Havo harorati 7,5–10 °C oraligʻida oʻzgaradi, yillik oʻrtacha 8,8 °C. Gerecse Gʻor Tadqiqot va Tabiatni Saqlash Jamiyati Hófehérke-gʻorda yarasa kuzatuvlarini oʻtkazgan, bu davomda 3 ta yarasa turi; kichik patkali yarasa, tikanli tukli yarasa va oddiy yarasa guruh aʼzolari tomonidan aniqlangan. Kuzatuv maʼlumotlari va baʼzan topiladigan yangi axlat asosida bu kichik tur va individ soniga ega doimiy qishki yarasa yashash joyi deb hisoblanadi.

1976‑yilda birinchi marta Hófehérke-gʻorasi deb atalgan gʻora adabiyotida. Gʻora adabiyotida 16‑sonli suv qozoni (Jáki, Gerber 1969), 16‑sonli suv qozoni (Jáki, Gerber 1969), 16‑sonli suv qozoni (Juhász 1978), 16‑sonli suv qozoni (Juhász 1994), 16‑sonli suv qozoni (Székely 1994), Tóni-gʻora (F. T. 1978) va Tóni gʻora (Dienes 1967) nomlari ham ishlatiladi. 1967‑yilgi boʻlinishda muhim yordam bergan Temesvölgyi Antal hududiy oʻrmon boshligʻi nomi sababli gʻora nomi Tóni-gʻora boʻldi. 1967‑yilda Vasútépítő Törekvés Sportkör Barlangkutató Csoporti uni nomlagan.

Tadqiqot tarixi

Vasútépítő Törekvés Sportkör Barlangkutató Csoporti 1967‑yilda Szőlősi Arany‑lyuk yaqinida lager qilgan. Lager maqsadlari orasida Szőlősi Arany‑lyuk yonidagi ikki gʻorani oʻrganish va Szőlősi Arany‑lyuk atrofini koʻrib chiqish bor edi. Guruh Szőlősi Arany‑lyuk yaqinidagi ikkinchi gʻorani ochdi. Gʻoradan topilgan gʻora Tóni gʻora deb nomlandi. Guruh 1967‑yildagi hisobotiga koʻra, Gerecse daryosi suvida kam, lekin koʻplab gʻoralar bor, ular togʻning suvini yigʻadi. Ehtimol yer ostida katta gʻora tizimi mavjud boʻlib, uning suvi tatai Fényes‑manbaiga va tatabányai suv qozoniga olib boradi. Taxmin qilinadi, Tóni gʻora shu gʻora tizimining bir kirish yoʻli.

Buni isbotlash uchun fluorescents bilan gʻora suvini ranglashni xohladi, lekin bu usul aholi suv taʼminoti sababli amalga oshirilmaydi, shuning uchun osh tuzi bilan suvni belgilashni rejalashtirdi, taʼmini his qilinmaydi. Guruh Tóni gʻora gʻorasi dan taxminan 10 m uzoqlikda, oʻrmon yoʻli boshqa tomonidagi boshqa gʻorani va Tóni gʻoradan taxminan 1 km uzoqlikda joylashgan uchinchi gʻorani ham ochadi. Ushbu uchta gʻoralar katta gʻora tizimida davom etishi taxmin qilinadi.

Tatabányai Szénbányák Barlangkutató Csogroup 1969‑yilgi hisobotida shunday yozilgan: guruh Gyémánt Gyula boshchiligidagi 3‑sonli guruh 1969‑yilda 20 m diametrli va 5 m chuqurlikdagi 16‑sonli suv quvuri (16‑sonli suv quvuri)ni buzdi va suv quvuri ostida ilgari nomaʼlum boʻlgan gʻorani ochdi. Suv quvuri pastida gʻoraning kirish joyi joylashgan. Gʻora ilgari nomaʼlum edi, lekin suv quvuri Vigh Gyula Turisták Lapja 1937‑yilgi sonida chiqqan toʻplamida, unda oltin teshiklar haqida soʻz bor, eslatgan boʻlishi mumkin. Oltin teshik ponor gʻorasi bu bilan bir xil emas.

Tadqiqot ishlarini boshlashda suv quvuri vaqtinchalik faoliyati juda koʻp muammolar keltirib chiqardi. Yomgʻirli davrlarda suv katta miqdordagi qoldiq, chirigan daraxtlarni kirish joyiga olib kelardi. Qoldiqni olib tashlagandan soʻng guruh aʼzolari 9 m chuqurlikda, jinsli toshda yaratilgan kirish joyini topdilar, u ikki kichik teshikdan iborat edi. Gʻoraning nisbiy chuqurligi 32 m. Suv quvuri ichida havo almashinuvi yaxshi, yoʻlak tizimi havoli va janubiy joylashgan suv quvurilari bilan yaqin aloqada boʻlishi taxmin qilinadi.

1976‑yilda yakunlangan va Bertalan Károly tomonidan yozilgan Magyarország barlangleltára qoʻlyozmasida shunday yozilgan: Hófehérke‑gʻoraning kirish joyi Gerecse togʻ tizmasida, Tatabánya‑Újvárosi sanatoriyidan taxminan 2 km sharq‑gʻarb yoʻnalishda, Vértesszőlősda, Halyagos‑togʻ tekisligida joylashgan. 32 m chuqurlikdagi gʻora 6 m chuqurlikdagi suv quvuridan ochiladi. Faol suv quvuri gʻorasi uchun 3 ta xona maʼlum. Suv quvuri faoliyati sababli tadqiq qilish xavfli. Qoʻlyozmadagi gʻoraga oid qism bir nashr asosida yozilgan.

1977 yilning bahorida Vértes László Karszt- és Barlangkutató Csoport Hófehérke-gʻorning tiqilib qolgan ichki ogʻzini ochishga ishladi. Taxminan 4–5 m³ qoldiqni olib tashlash bilan ham gʻorga kirish muvaffaq boʻlmadi. 1977‑yilda kelishilgan shartnoma tufayli ishni Kőbányai Barlangkutató és Hegymászó Szakosztály davom ettiradi.

Vértes László Karszt- és Barlangkutató Csoport 1978‑yilgi hisobotiga koʻra, guruh oldingi natijalar sababli 1969‑yilda tayyorlangan joy xaritasini qayta baholadi va shu sababli 16‑chi raqamli suv qudugʻi Hófehérke-gʻor deb belgilandi. 12‑, 13‑, 14‑ va 15‑chi raqamli suv quduqlari Hófehérke-gʻorning kengligi. Aʼzolar Hófehérke-gʻor yaqinida topilgan gʻorlarni yetti kichik odam (törpe) ismlari bilan nomlashni xohlashdi. Hapci, Morgó va Szende taklif qilingan nomlar. Hisobotga 1:10 000 masshtabdagi joy xaritasi ilova qilingan, unda Halyagos-togʻ gʻorlarining va suv quduqlari joylashuvi koʻrsatilgan. Xaritada Hófehérke-gʻor joyi belgilangan.