Kaman-Kalehöyük

Kaman‑Kalehöyük Turkiyaning Kırşehir viloyatida, Ankaradan taxminan 100 km janubi‑sharqda, Kaman shahar markazidan 6 km sharqda joylashgan koʻp davrli arkeologik joydir. Bu bir tepalik (tell) boʻlib, bronza davri, temir davri va osmoniy davrda egallangan. Tepa ustida qazish ishlari 1986‑yildan beri Yaponiyadagi Yaqin Sharq Madaniyati Markazi va Yapon Anatoliya Arxeologiya Institutining vakili Sachihiro Omura rahbarligida olib borilmoqda. Hatti, hittlar poytaxti, ga boʻlgan masofa taxminan 100 km.

Tarixi

Quyidagi maʼlumot Omura 2011, sahifalar 1099–1100 dan olingan.

Yapon arkeologlariga koʻra: “Mil. avv. 2‑milliadga tegishli qatlamlarda, Assuriya koloniyalari davri, Eski Hitti Qirolligi va Hitti Imperiyasi davrini oʻz ichiga olgan madaniy qatlamlar ketma‑ketligi aniq koʻrinadi.”

Bronza davri

Erta bronza davri oxirgi bosqichidan, Oʻrta bronza (Assuriya savdo koloniyalari) va Kech bronza (Hitti davri) gacha egallangan.

Oʻrta bronza davri

III: EB IV dan davom etadi. Gʻilamlarda 1970 mil. avv. gacha qattiq minerallar boʻlib, Assuriya savdogarlari yangi texnikalarni joriy etganda oʻzgardi.

Assuriya davri

Xitt davri

IIIc mil. avv. 20‑chi ~ 17‑chi asr Assuriya koloniyalari

2005‑yilda Hideo Akanuma tomonidan 1994‑yilda Kaman‑Kalehöyükda topilgan temir parchalarga metallurgik tahlil oʻtkazildi va taxminan 1800 mil. avv. ga tegishli boʻlishi aniqlandi. Bu tahlil natijasida baʼzi parchalar uglerod poʻlatidan iborat ekanligi, dunyodagi poʻlat ishlab chiqarishining eng qadimgi maʼlum dalili ekanligi koʻrsatildi. Bu 2023‑yilgi tadqiqotda ham tasdiqlandi, u ham uglerod miqdori bu temir‑poʻlat buyumlarida juda oʻzgaruvchan ekanligini aniqladi. Mualliflar bu holatni erta metallurglar tomonidan davom etayotgan tajriba‑sinovlar sifatida talqin qiladilar va “temir eritish boʻyicha dastlabki harakatlarning diapazonini” koʻrsatadi.

Keyingi bronza davri

IIIb mil. avv. 17‑chi ~ 15‑chi asr Eski Xatti imperiyasi

IIIa 15-asr ~ 12-asr mil. avv. Hittite imperiyasi

Dunyodagi eng qadimgi shisha turlari Kamanʼda topilgan. Bu shisha 3600 yillik, yaʼni 1600 mil. avv. deb baholanadi.

temir asr

Keyin, 12-asrdan boshlab, Hittite imperiyasi qulagandan soʻng, Anatoliada “Qorongʻu davr” boʻlganiga ishoniladi, bu davrda muhim madaniy rivojlanishlar boʻlmagan. Shuning uchun bu davr 8-asrgacha davom etgan deb hisoblanadi. Ammo Kaman‑Kalehöyükda Stratum IId qazilmalari, bu davrning erta bosqichiga (Erta temir asr) tegishli boʻlib, bu yerda hayot va madaniy rivojlanishlar davom etganini koʻrsatadi.

550 mil. avv.da Kırşehir va uning hududi, butun Anatoliya bilan birga, Fors hukmronligiga oʻtdi. Bu davrga oid muhim joylashuv qoldiqlari va topilmalar Kırşehirda topilmagan boʻlsa-da, Kaman Kale Höyük qazilmasida Fors davriga oid muhrlar topildi. Manbalardan bu yerda qadimda Zama nomli joylashuv borligi maʼlum boʻladi. 333 mil. avv.da tashkil etilgan Kapadokiya Qirolligi davrida Kırşehir va uning hududi hokimiyat yetishmasligi sababli kuchli bosim ostida boʻlgan. 18 milodiy yilda Rim imperatori Tiberiy Kapadokiyani rasmiy ravishda Rimga qoʻshib, davlatga aylantirdi. Rim davrida Kırşehir hududi xristianlik hamda polyteizmda tez tarqaldi. Kaman hududida Bizans binolarining qoldiqlari va Ömerhacılı qalʼasi xarobalari mavjud. Bu hududda Bizans joylashuvi boʻlganligini koʻrsatadi.

II: Temir asr joylashuv topilmalari: fibulalar va oʻq boshchalari, baʼzilari skif uslubida. Hayvon suyaklaridan yasalgan bezakli plastinkalar, boʻyalgan keramika. Bundan tashqari, Frig, Ahameniya va ehtimol bir elamiy muhrli muhr topildi.

IIa1–2 hellenistik davr (Buyuk Aleksandr va keyingi)

IIa3–5 kech temir davri (Lidiya, Ahamenid)

IIa6–IIc1 oʻrta temir davri (Frigiya hukmronligi)

IIc2–3 oʻrta temir davri (Alişar IV)

IId1–3 erta temir davri (Qorongʻu davr)

Oʻrta asrlar

I: Oʻrta asrlar (topilmalar: soch broshlari, 1 keramika kasasi, bilakuzuklar va barmoqlar uzuklari, tosh chirogʻi, tangalar va hokazo)

Ia osmaniy davri

Ib bizans davri

Buklukale

Büklükale joylashuvi Kaman-Kalehöyükdan taxminan 50 km shimoli‑gʻarbda joylashgan. U 32 gektar maydonga ega boʻlib, dastlab erta bronza davrida aholi tomonidan joylashgan. Kech bronza davrida u Hitti imperiyasining bir qismi boʻlgan. Buklukale arxeologik tarixi Kaman bilan oʻxshashdir.

Büklükale joylashuvi muhim, chunki u Kızılırmak daryosining eng tor joyida, gʻarbiy qirgʻogʻida joylashgan va asrlar davomida muhim kesish nuqtasi boʻlib xizmat qilgan.

Kaman Kalehöyük arxeologiya muzeyi

Kaman Kalehöyük arxeologiya muzeyi, "Madaniy merosni saqlash loyihasi" doirasida Yapon hukumatining grantiga asoslanib, 2010‑yilda ochilgan. U jami 1 500 kvadrat metr maydonga ega, uning 830 kvadrat metri ochiq, 470 kvadrat metri yopiq. Muzey joylashuvi sayyohlik joyidan taxminan 2 km janubda.

Muzeyda koʻrgazma zallari, kinovizion burchagi, kutubxona, laboratoriya, kafe, omborlar va tekshirish, tadqiqot, fotografiya hamda restavratsiya ishlarini amalga oshirish imkonini beruvchi texnik boʻlimlar mavjud.

Landshaft qazilgan tepalik uslubida tashkil etilgan. Shunday qilib, tashrif buyuruvchilarga qazishmalar davomida topilgan topilmalar ham, qazish usullari va ishlarini ham koʻrish imkoniyati yaratildi. Shuningdek, Yaponiya tashqarisidagi eng katta botanik bogʻ “Yapon bogʻi” uslubida qurilgan. Muzey 2011‑yilda “Eng yashil muzey” mukofotini oldi va 2012‑yilda Yevropada Yilning muzeyi nomzodi boʻldi.