Karolina Trench Lower Shamcave

Karolina-árókining pastki gʻoyasi Duná–Ipoly Milliy Parkida joylashgan Visegrádi togʻida, Pomázda, Karolina-árókining ichida joylashgan bir gʻoya. Turist yoʻriqnomasida ham bu gʻoya tilga olingan.

Tavsifi

Karolina-árók Holdvilág-árókgacha boʻlgan teshilishidan 200 metr balandroq joylashgan. Gʻoya vodiyning yer sathida joylashgan, kirish joyi togʻ teshigidan janubga qarab ochiladi. Tor bir yoriq boʻlagining egri shakli gʻoyani tashkil etadi.

Tosh tarkibi aglomerat va turli zarra oʻlchamdagi tufalardan iborat. Gʻoyada atigi 160 santimetr keng, lekin vodiyning vaqtinchalik daryosining togʻ toshlari 4–5 metr baland, u yerga gʻarb tomondan 5 metr balandlikdagi suv toshishi vaqtincha tushadi. Bu vaqtincha suv toshishning ishi gʻoya. Uning devorlarini eroziya chuqurlashtirgan, yuqorisini ham suv toshlar va tuproqni siljitgan. Uning balandligi 4,8 metr, kengligi esa 1,6 metr.

Kirishni tosh toʻplamlari bilan egri qilib, deyarli vertikal devorli, 4,6 metr uzunlikda, ichkariga biroz toralib boruvchi togʻ oqimi kuzatadi. Yon devorlarda asosan aglomeratdan, kamroq tufadan iborat qatlam koʻrinadi. Orqa devorni alamosli yirik yoriqlar shakllantirgan. Uning oʻrtacha balandligi 4,5 metr. Pastki qismni tosh toʻplamlari va qoldiq daraxtlar tashkil etadi.

1984-yilda birinchi marta Karolina-árókining pastki gʻoyasi nomi bilan adabiyotda tilga olingan. Adabiyotda Karolina árok alsó álbarlangja (Ozoray 1963) va Karolina-árok alsó barlangja (Eszterhás 1993) nomlari ham uchraydi.

Tadqiqot tarixi

1963-yilgi "Karszt és Barlangban" nomli, Ozoray György tomonidan yozilgan maqolaga koʻra, Karolina-árókda bir necha ahamiyatsiz oʻlchamdagi, lekin shakli va kelib chiqishi sababli qiziqarli, karszt boʻlmagan gʻoya mavjud. Karolina-árókning torkolatidan bir necha yuz metr masofada taxminan 5 metr balandlikdagi vodiy zinasi bor. Bu yerda balandlikka qarab toralanadigan, egri devorli yoriq 2–3 metr keng. Ikkala devorning aglomerat materiali toʻliq bir xil emas, lekin pastga tomon tufa koʻproq boʻladi va har ikki tomonda zarra oʻlchami kichiklashadi. Yoriq deyarli vertikal oʻqga ega. Eroziya bu boʻlimni ehtimol bir egri tosh boʻlagi boʻylab shakllantirgan.

Yuqori vodiy qadamining pastki qismida qattiq koʻzli, chidamli aglomeratli tosh joylashgan. Bu vaqtinchalik suv oqimi tosh qatlamlari boʻylab kesib oʻtgan, ostidagi yumshoq qatlamlarga yetib borgan. Qorongʻichning pastki darajasining oxiri qoplangan, eski suv tosh devorida qulagan aglomerat toshlar bilan tosh xonaga aylantiriladi. Genetik jihatdan bu shakl eroziya qorongʻichidan oʻtkazuvchi bilan qoplangan sunʼiy gʻor. Old tomoni ochiq, ikki tomoni tosh devor, u ham eroziya sinli bilan yoriqlangan. Oʻrta qismda katta tosh qoplamasi uning pastini qoplaydi. Tepasini qulagan tosh bloklari tashkil etadi, ularning orasida bir necha kub metrli ham bor. Orqa devori eroziya natijasida shakllangan va qulashlar bilan oʻzgargan.

Ehtimol, koʻp suv toʻgʻridan-toʻgʻri emas, balki oʻng tomondan tushgan. Hozirda sunʼiy gʻor toʻliq quruq. Oʻtkazuvchi olib kelgan tuproq‑loʻda bilan toʻldirilgan bloklari yuqori vodiy qadamining pastki qismida kichik tepalik hosil qiladi. Bu suv yoʻlini oʻzgartiradi. Buning oʻrniga suv oʻziga kichik, dekimetrdan kam chuqurlikdagi tosh yoriqlarini qazadi, bu sunʼiy gʻorni gʻarb‑janubdan, oʻng tomondan aylanib oʻtadi. Gʻorga ichkariga torayadi. Ichida osongina yurish mumkin. Bir oz orqaga qaytib, oʻng tomonda tor teshik orqali qoldiq toshlar va toshlar orasidan oʻtish mumkin.

Yuqori vodiy zinhoriga shunday chiqish mumkin. Nashrga qoʻshilgan kesma xarita, Karolina-rokning pastki yarimgʻorini va atrofini tasvirlaydi. Xarita Fodor Tamásné va Ozoray György tomonidan tayyorlangan. 1967‑yilda nashr etilgan “Pilis yoʻriqnoması” kitobida Karolina-rokning vertikal ravishda tushib ketuvchi zinhorlari tagida kichik boʻshliqlar borligi, ularning qum bilan gʻorak shaklida toʻldirilganligi aytilgan. 1974‑yilda chiqqan “Pilis yoʻriqnoması” kitobida, Pilis togʻlari va Visegrádi togʻlari gʻoralar roʻyxatida (19–20‑bet) Karolina-rok boʻshliqlari Pilis togʻlari va Visegrádi togʻlari gʻoralari orasida joylashganligi zikr etilgan. Visegrádi togʻlari gʻoralarini tasvirlovchi boʻlimda 1967‑yilgi yoʻriqnomaning tavsifi takrorlangan.

1976‑yilda tugallangan va Bertalan Károly tomonidan yozilgan “Magyarország barlangleltára” qoʻlyozmasida Karolina rokning pastki yarimgʻori Pilis togʻida, Visegrádi togʻida, Pomázda, Csobánkától É‑gacha taxminan 2,5 km masofada, Holdvilág-rokning oʻng tomonidagi yon konusida joylashganligi yozilgan. Boʻshliqning kirish joyi torkoladan bir necha yuz metr balandlikda, 5 m balandlikdagi vodiy zinhorida joylashgan. Boʻshliq 7 m uzunlikda va 5 m balandlikda. Andezit‑glomeralga kesilgan suv oqimi erozion yoriqlarini qoplagan bloklar bilan qoplangan. Qoʻlyozmaning yarimgʻorga oid qismi 3 ta adabiy asar asosida yozilgan.

Az 1984‑yilda nashr etilgan "Magyarország barlangjai" nomli kitobning mamlakat boʻylab gʻoralar roʻyxatida Karolina‑árok pastki gʻorasi nomi bilan Szentendre–Visegrádi togʻ tizmasidagi gʻoralar orasida keltirilgan. Roʻyxatga bogʻliq ravishda Dunazug togʻ tizmasidagi gʻoralar geografik joylashuvini koʻrsatadigan 1:500 000 masshtabdagi xaritada gʻoraning geografik joylashuvi koʻrsatilgan. 1986‑yilgi "Karszt és Barlangban" nashr etilgan bibliografiyaning mintaqaviy bibliografiya boʻlimida Karolina‑árok pastki gʻorasi nomi bilan keltirilgan. Ushbu tuzilishga koʻra "Karszt és Barlangban" nashr qilingan maqolalardan 1 tasi gʻora bilan shugʻullangan.

Eszterhás Istvánning 1989‑yilda tayyorlangan "Magyarország nemkarsztos barlangjainak listája" qoʻlyozmasida, Visegrádi togʻ tizmasida, 4900‑sonli gʻora katastr maydonida, Pomázda joylashgan Karolina‑árok pastki gʻorasi andezit aglomeratida paydo boʻlganligi yozilgan. Gʻora 7 m uzunlikda va 5 m chuqurlikda. Roʻyxatda, 1989‑yil oxirigacha maʼlum boʻlgan, Vengriyada karszt jinsida emas, yaratilgan 220 ta obyekt (203 gʻora va 17 sunʼiy boʻshliq) ichida bu gʻora ham keltirilgan. Vengriyada 14 ta gʻora andezit aglomeratida paydo boʻlgan. Tuplamga koʻra, Kordos László 1984‑yilda nashr etgan gʻora roʻyxatida karszt jinsida emas, 119 ta gʻora ham roʻyxatga olingan.