Kaymakli Underground City

Kaymakli yer osti shahar (turkcha: Kaymaklı; Kapadokiy grekcha: Ανακού) Kaymakli qalʼasida, Turkiyaning Markaziy Anatoliya hududidagi Nevşehir viloyatida joylashgan. 1964‑yilda turistlarga birinchi marta ochilgan, qishloq Nevşehirdan taxminan 19 km, Nevşehir‑Niğde yoʻli boʻylab joylashgan.

Tarixi

Qadimgi nomi Enegup edi. Gʻovaklar, ehtimol, 8‑7 asrlar mil. avv. davrida, indoevropa xalqi boʻlgan Friglar tomonidan yumshoq vulkanik toshda qurilgan, deb Turkiya Madaniyat departamenti aytadi. Yunonlar hududni mustamlaka qilgandan soʻng, Frig tilining oʻzi Rim davrida, yunon tiliga almashtirildi, u bilan aloqador edi.

Kaymakli kelib chiqishi milodiy 8‑asrga borib taqaladi, xristianlar dushmanlar va banditlardan himoya qilish maqsadida yer osti shaharini yaratgan. Shahar Sharqiy Rim (Bizans) davrida katta kengaytirilib, chuqurlashtirildi, xristian jamoasi arab‑bizans urushlari (780–1180) davrida musulmon arab hujumlaridan himoya qilish uchun foydalanilgan. Shahar Derinkuyu yer osti shahri bilan 8–9 km (5.0–5.6 mil) tunnel orqali bogʻlangan. Bu yer osti yotqizmalarda topilgan baʼzi artefaktlar Bizans oʻrta davri, milodiy 5‑inchi va 10‑inchi asrlar oraligʻiga tegishli. Bu shaharlar xristian aholisi tomonidan 14‑asr milodiyda Timurning moʻgʻul bosqinlaridan himoya sifatida davom ettirilgan.

Mintaqa Forsning Seljuk turklariga tushgandan keyin, shaharlar turk musulmon hukmdorlari (grekcha: καταφύγια, romanizatsiya: kataphúgia) tomonidan panoh sifatida ishlatilgan, va 20‑asrga kelib, ularning aholisi, hozirgi Oʻttoman turk hukmdorlari tomonidan Rûm (ʼSharqiy Rimliklarʼ) deb atalgan, hali ham davriy Oʻttoman zulmi toʻlqinlaridan qochish uchun yer osti shaharlaridan foydalanib kelgan. Richard MacGillivray Dawkins, 1909–1911 milodiy yillarda bu hududdagi Kapadokiy greklarini oʻrganib chiqqan Kembrij lingvisti, 1909 milodiy yilda qayd etdi,

Adana shahrida yaqinda sodir boʻlgan qirgʻinlar haqida xabar kelganda, Axo shahridagi aholining katta qismi bu yer osti xonalariga panoh topdi va bir necha kechalar yer yuzida uxlamaslikka majbur boʻldi.

Mintaqaning xristian (Rûm) aholisi 1923 milodiy yilda Gretsiya va Turkiya oʻrtasidagi aholi almashinuvi natijasida koʻchirib yuborilganda, tunnelar tark etildi.

Tavsifi

Qishloqdagi uylar yer osti shahrining deyarli yuz tunnel atrofida qurilgan. Tunnelar hozirgi kunda ham omborxona, otqoʻynalar va podval sifatida ishlatiladi. Kaymakli yer osti shahri Derinkuyu shahridan tuzilishi va joylashuvi jihatidan farq qiladi. Tunnelar pastroq, torroq va yanada qiyalik bilan egri. Turistlarga ochiq boʻlgan toʻrt qavatning har birida har bir boʻshliq ventilyatsiya kanallari atrofida tashkil etilgan. Bu har bir xona yoki ochiq joyning dizaynini ventilyatsiya mavjudligiga bogʻlaydi.

Birinchi qavatda otqoʻynalar joylashgan. Otqoʻynaning kichik hajmi hali ochilmagan boʻlimlarda boshqa otqoʻynalar ham borligini koʻrsatishi mumkin. Otqoʻynaning chap tomonida arpa toshli eshikli bir yoʻl bor. Bu eshik cherkovga olib boradi. Otqoʻynalarning oʻng tomonida xonalar, ehtimol yashash joylari joylashgan.

Ikkinchi qavatda nave va ikki apsesi boʻlgan cherkov joylashgan. Apselarning oldida xristianlikda suvga choʻmilish uchun moʻljallangan font, devorlar boʻylab tomondan oʻtirish platformalari joylashgan. Bu yerda topilgan qabrlardagi odamlar ismlari cherkov yonidagi qabrlardagi ismlarga mos keladi, bu qabirlar diniy shaxslar tegishli ekanligini tasdiqlaydi. Cherkov darajasida baʼzi yashash joylari ham mavjud.

Uchinchi qavatda yer osti majmuasining eng muhim hududlari: ombor joylari, sharob yoki yogʻ bosgichlari, hamda oshxonalar joylashgan. Bu darajada reliefli teksturalarga ega andezit blok ham bor. Yaqinda bu tosh sovuq shaklda mis ishlab chiqarishda ishlatilgani koʻrsatildi. Tosh majmuadagi andezit qatlamidan oʻtkazilgan. Metallurgiyada foydalanish uchun toshga ellik yetti teshik oʻylangan.

Texnika har bir teshikka (taxminan 10 santimetr (3,9 dyuym) diametrda) mis qoʻyish va keyin rudani urib joyiga mahkamlashdan iborat edi. Mis ehtimol Aksaray va Nevşehir oraligʻida qazilgan. Bu konni Aşıklı Höyük, Kapadokya hududidagi eng qadimgi joylashuv ham ishlatgan.

Toʻrtinchi qavatda ombor xonalarining va yer idishlari uchun joylarning koʻp boʻlishi iqtisodiy barqarorlikni koʻrsatadi. Kaymakli bu hududdagi eng katta yer osti joylashuvlaridan biridir. Bunday cheklangan maydonda ombor uchun katta maydon ajratilishi yer ostida katta aholini qoʻllab-quvvatlash zaruriyatini koʻrsatadi.

Hozirda majmuaning faqat bir qismi jamoatchilikka ochiq.