Kis-lapos Cave

Kis-lapos-gʻor Duna–Ipoly Milliy Park hududida joylashgan Pilis togʻida, Oszolyon joylashgan gʻorlardan biridir. Turist yoʻriqnomasida ham keltirilgan.

Tavsifi

Csobánka tashqi hududida, Oszolyon joylashgan Óra-qoyağidan É-ga boʻlgan toʻrtinchi tosh guruhining yuqori qismidagi D- devorida, Ikki kirishli-gʻordan taxminan 8 m balandlikda kirish joyi joylashgan. Gʻor yuqori trias davri dachstein kiremitida freatik sharoitlarda hosil boʻlgan. Gʻorning tekis kirishidan keyin kichik bir shar shaklidagi boʻshliqka kirish mumkin. Bu shar boʻshliq gʻorning oxirgi nuqtasidir. Asosan yurganda yurish mumkin boʻlgan boʻshliq quruq, tosh boʻrttalari, tuproq va humus bilan toʻldirilgan. Kirish joyida zamburugʻlar koʻrinadi. Tadqiq etilmagan, lekin oʻtish nuqtasi sifatida ahamiyatsiz.

1975-yilda birinchi marta Kis-lapos-gʻor nomi bilan adabiyotda paydo boʻldi. Gʻor adabiyotda Kis-gʻor (Kordos 1981), Kislapos-gʻor (Kárpát 1991), Kis-lapos gʻor (Bertalan 1976), Kis-Lapos-gʻor (Kraus 1997), Kis-Lapos gʻor (Kordos 1970) va Lapos-gʻor (Dely, Mezei 1974) nomlari bilan ham uchraydi.

Tadqiqot tarixi

1967-yilda nashr etilgan Pilis yoʻriqnoma kitobida Oszoly Csobánka tomon qaragan, Ny‑i tomonida, oʻrmon bilan oʻralgan kiremit toshlari orasida bir qancha ahamiyatsiz boʻshliqlar mavjudligi aytilgan. 1969‑yilgi Karszt va Gʻor tadqiqoti maʼlumotnomasida 1969‑yil avgust oyida Speleologiya Gʻor tadqiqot guruhi Kevélyekda tashkil etilgan lagerda Oszoly va Oszoly‑tomonidagi 8 kichik‑katta boʻshlikda belgilangan nuqtalarni joylashtirgan. 1970‑yil 22‑mart va 1970‑yil 26‑aprel kunlari Kordos László gʻorning iqlimini Assmann usulidagi aspiratsion psixrometr bilan oʻrganib chiqqan. 1970‑yilda Kordos László yoʻqotilgan nuqtalar va konchi kompas yordamida gʻorni oʻlchagan. Oʻlchov natijasida Kordos László 1:100 masshtabdagi asosiy reja xaritasi va uzunlik kesimi xaritasini yaratgan va chizgan. Oʻlchovga koʻra gʻor 4,5 m uzunlikda va 1,8 m chuqurlikda.

Szpeleológia Barlangkutató Csoport 1970‑yilgi hisobotida gʻoraning va tadqiqot tarixi haqida batafsil tavsif mavjud. Hisobotda shunday yozilgan: Kis‑Lapos gʻorasi Oszoly Óra‑togʻidan É‑gacha boʻlgan toʻrtinchi tosh toʻplamining yuqori qismining D‑tomoni tomonida joylashgan. Tekis teshik orqali pastga tushib, keyin yana bir gʻumboshakni tashkil etuvchi kichik boʻshliq. Yuqori triass, oq dachstein krepostoni kalsiyli suv yoʻli bilan ehtimol gʻora shakllangan. Toʻliq quruq gʻorani humus bilan toʻldirilgan. Asbob-uskunasiz gʻorani koʻrish mumkin. Oldingi tadqiqotchilar nomaʼlum va adabiyotda keltirilmagan. 1970‑yilda Szpeleológia Barlangkutató Csoport aʼzolari uni oʻrganishgan. Hisobot ilovasiga 1970‑yilgi xaritalar kiritilgan.

1974‑yilda nashr etilgan «Pilis útikalauz» nomli kitobda, Pilis togʻlari va Visegrádi‑togʻlari gʻoralari roʻyxatida (19–20‑bet) shunday aytilgan: Pilis togʻlari va Visegrádi‑togʻlari gʻoralari orasida Oszoly gʻoralari va Lapos‑gʻora mavjud. Pilis togʻlari gʻoralarini tasvirlaydigan qismda Csobánka ustida koʻtarilgan Oszoly toshlari orasida yarim oʻn kichik gʻora bor. Bu kichik gʻoralarni Szpeleológia Barlangkutató Csoport xaritalashtirgan va muntazam ravishda tadqiq qilgan. Ushbu kichik gʻoralarning koʻpchiligi juda koʻrkam emas, lekin ularni eslatish lozim, chunki sayyohlar, ayniqsa togʻchiqchilar tomonidan muntazam tashrif buyuriladigan Oszoly tosh devorlarida, shuningdek ularning yaqinida baʼzilari ajoyib bivak qilish imkoniyatini taqdim etadi. Óra‑togʻidan É‑gacha koʻtarilgan toʻrtinchi tosh toʻplamining yuqori qismining D‑tomoni tomonida Lapos‑gʻoraning teshigi joylashgan, u orqali gʻumboshak kichik boʻshliqka kirish mumkin.

1975‑yil MKBT Hisobotida 1970‑yil hisobotining gʻoraga oid qismi xaritalari bilan birga nashr etildi. Kis‑lapos‑gʻora oszolyi Óra‑devordan É‑ga joylashgan toʻrtinchi tosh toʻplamining yuqori qismining D‑tomoni tomon ochiladi. Yassi kirish bilan boshlanadigan, bir gʻumboshli boʻlimdan iborat boʻshliq. Dachsteini ohaktoshida shakllangan. Toʻldiruv humusdir. Iqlim oʻlchovlari natijasi 1‑sonli jadvalda koʻrinadi. Kordos László 1970‑yilda yoʻqolgan nuqtalar bilan oʻlchagan. 4,5 m uzunlikda va 1,8 m chuqurlikda. Oldingi tadqiqotchilari nomaʼlum. Nashrda joylashuv chizigʻi bor, unda Csúcs‑togʻ va Oszoly gʻoralarining geografik joylashuvi koʻrsatilgan. Chizmada Kis‑lapos‑gʻoraning geografik joylashuvi koʻrinadi.

Bertalan Károly tomonidan yozilgan va 1976‑yilda tugallangan qoʻlyozmada shunday yozilgan: Pilis togʻ tizmasida, Kevély‑guruhida, Pomázda Kis‑lapos gʻora joylashgan, uning boshqa nomi Lapos‑gʻora. Oszoly Óra‑devordan É‑ga joylashgan toʻrtinchi tosh toʻplamining yuqori qismining D‑tomoni tomon kirish joyi bor. Kirish yassi, ichkariga qiyiq boʻshliq. 4,5 m uzunlikda va 1,8 m chuqurlikda boʻlgan gʻora bitta qiyiq yoʻl va kichik gʻumboshli boʻlimdan iborat kichik boʻshliq. Qoʻlyozmadagi gʻoraga oid qism qoʻlyozma asosida yozilgan.

Az 1981. évi Karszt és Barlang 1–2. félévi számában nyilvánosságra lett hozva, hogy a Kis-barlangnak 4820/28. a barlangkataszteri száma. Az 1984-ben napvilágot látott Magyarország barlangjai című könyv országos barlanglistájában szerepel a Pilis hegység barlangjai között a barlang Kis-barlang néven Kis-lapos-barlang és Lapos-barlang névváltozatokkal. A listához kapcsolódóan látható a Dunazug-hegység barlangjainak földrajzi elhelyezkedését bemutató 1:500 000-es méretarányú térképen a barlang földrajzi elhelyezkedése. Az 1991-ben megjelent útikalauzban meg van ismételve az 1974-es útikalauzban lévő barlangismertetés és az Oszoly barlangjainak általános ismertetése. A Kárpát József által írt 1991-es összeállításban meg van említve, hogy a Kislapos-barlang (Csobánka) 5 m hosszú és 1 m mély.