Lábasbükki Cave

Lábasbükki-hasadékbarlang Duna–Ipoly Milliy Parkida joylashgan Vértes togʻida, Gántda joylashgan bir gʻoradir.

Tavsifi

Gánt shahar tashqarisida, oʻrmon ichida, qatʼiy himoyalangan hududda gʻora joylashgan. Vérteskozmadan Fáni vodiyiga olib boruvchi sunʼiy yoʻl boʻylab, darvoza yaqinida taxminan 1600 m, tark etilgan tosh koni oldida taxminan 100 m, DNy daryosi vodiy tomonida, 286 m balandlikda, yoʻldan esa taxminan 30 m nisbiy balandlikda Lábasbükki-hasadékbarlang kirish joyi joylashgan. Kirish kichik tosh teshigi pastida ochiladi, oldida katta tosh blok yotadi. Turist xaritalarida gʻora joyi gʻora belgisi va nomi bilan koʻrsatilgan. Gʻora kirish joyi 0,8 m keng, 2,5 m baland, tabiiy shaklda, yoriq koʻrinishida va gorizontal oʻq yoʻnalishida.

Trias davri dolomitida, muzlashli tosh parchalanishi natijasida gʻora hosil boʻlgan. Tor, baland kirishdan keyin tizza bilan tushish kerak, lekin gʻoraning ichki qismida yana turish mumkin. Bu yerda, ichki qismda bir oz borsok toshi devorlarni qoplaydi. Toʻldiruvchi tuproq, humus. Devorlarning yashil ranglanishi katta algalashuvga ishora qiladi, kirish yaqinida esa mox ham koʻrinadi. Qiyin yuriladigan (toshli) yerda ham yetib borish mumkin, oddiy koʻcha kiyimida gʻorani koʻrish uchun maxsus ruxsat shart emas. Gʻora kirishiga qarshi, taxminan 10 m masofada, boshqa bir tosh teshigi ostida, toʻldirish olib tashlangandan soʻng, albatta gʻora oʻlchamiga yetadigan, bir nechta kirishli boʻlgan bir boʻri qalʼasi mavjud.

1979‑yilda birinchi marta Lábasbükki-hasadékbarlang nomi bilan gʻora adabiyotda paydo boʻlgan. Gʻora adabiyotda Lábasbükki-gʻora (Kordos 1979, Lábas‑bükki‑hasadékbarlang (Kordos 1984), Lábasbükki hasadékbarlang (Béni, Viszló 1996) va Lábas‑bükki‑hasadékbarlang (Kocsis 1975) nomlari bilan ham uchraydi.

Tadqiqot tarixi

Kocsis Antal tomonidan yozilgan, 1975‑yilda nashr etilgan nashrda Lábas‑bükki‑hasadékbarlang Vérteskozma oldida tarmoqlanib, Fáni vodiyiga olib boruvchi (ishlab chiqarish) sunʼiy yoʻl boʻylab 1700 m masofada, vodiy tomonining qiyalik, qirqishli DNy daryosi boʻlagida, 3 m baland tosh devorda joylashganligi aytilgan. Tark etilgan tosh koni oldidan taxminan 100 m masofada joylashgan. Gʻora kirishidan oldinda katta tosh blok yotadi, bu kirish ustidagi devordan ajralgan. Gʻora 3 m uzunlikda, old qismida kengligi 0,5–0,8 m, tashqi balandligi esa 2,4 m. Toshi dolomit. Asosiy yoriq yoʻnalishi bilan gʻoraning yoʻnalishi mos keladi. Kirish yonida moxlar, ichkarida esa zumbalar va algalar kuzatiladi. Ichki boʻshliqda turli suyakli hayvonlar uchraydi. Nashrdagi xarita qogʻozida Lábasbükki-hasadékbarlang geografik joylashuvi koʻrsatilgan. Xaritada gʻora 21‑son bilan belgilangan.

Az Alba Regia Barlangkutató Csoport tomonidan 1979‑yilda tayyorlangan qoʻlyozmaga koʻra Lábasbükki‑hasadékbarlang (L1) ning Kocsis Antal tomonidan yozilgan nashrida Lába‑bükki‑hasadékbarlang nomi va 21‑sonli raqami keltirilgan. Gánt sohilida (Fejér viloyati, Móri tuman) joylashgan. Vérteskozmai yoʻnalishidan Fáni vodiyiga olib boruvchi sanoat yoʻli boʻylab 1700 m yurish kerak, keyin bu yerda, tark etilgan tosh koni oldida taxminan 100 m, 290 m balandlikda gʻoya joylashgan. Kirish DNy‑i vodiy tomonida, kichik tosh devorining pastki qismida, yoʻl ustidan taxminan 20 m balandlikda. Kirish oldida tosh toshmasi yotadi. Szolga Ferenc jihozlarsiz yuriladigan gʻoyani koʻrsatadi. Kirish 2,5 m baland, 1 m keng, yuqorida esa choʻqqali.

Gorizontal taglikli, quruq, yoriq shaklidagi kichik tosh gʻoya ichiga kiruvchi, breksli tuzilishga ega triass dolomit. Toʻldirishi bir oz tosh boʻlaglari, tuproq. Gʻoya tosh yoriq boʻylab, tosh parchalanishi natijasida hosil boʻlgan. Kirishidan oʻtib, faqat egilib harakat qilish mumkin, keyin gʻoya oxirida yana toʻgʻri turish mumkin. Orqa qismidagi yoʻlakning ustidagi devor boʻlaglarida bir necha rivojlangan, qarigan borsuk toshlari koʻrinadi. 10–15 cm qalin toʻldiruv yuzasida kul, koʻmir, yonish izlari va bir necha kichik suyaklar guruh aʼzolari tomonidan qayd etilgan. Suyaklardan namuna olib, 1979‑yil 19‑fevralda Kordos Lászlónak yuborilgan. Devorlarda lichen, koʻp algalar va zich qoʻriqchilik oʻsimliklari oʻsadi. Mahalliy ahamiyatga ega gʻoya ehtimol bivak qilish uchun mos. Gʻoya 3 m uzun, 1,9 m keng va 2,5 m baland. Kirish joyida eng baland. 1979‑yil 18‑fevralda guruh gʻoyaning kirishini, fotosuratga olishini va oʻrganishini yakunlagan.

Qoʻlyozmada gʻoraning asosiy reja xaritasi va 3 ta kesishma xaritasi kiritilgan. Xaritalar 1:100 masshtabda gʻorani tasvirlaydi. Asosiy reja xaritasidan foydalanish uchun xarita yuzasida sharq (E) yoʻnalishi belgilangan. Asosiy reja xaritasida gʻoradagi 3 ta kesishma joylashuvi koʻrsatilgan. Xaritalarni tayyorlashda gʻorani Szolga Ferenc, Gönczöl Imréné, Kökény Károly va Zentai Ferenc 1979‑yil 18‑fevralda oʻlchagan. Xaritalarni, oʻlchov natijalaridan foydalangan holda, 1979‑yil 23‑fevralda Szolga Ferenc chizgan. Qoʻlyozmada Fáni‑vodiy xaritasi (taxminan 1:10 000 masshtab) koʻrsatilgan. Xaritada sharq (E) yoʻnalishi belgilangan. Xaritada Lábasbükki‑hasadék‑gʻora (xaritada: L1) geografik joylashuvi koʻrsatilgan. Qoʻlyozmada gʻorani tasvirlaydigan 3 ta foto mavjud. Birinchi fotografda gʻorani qamrab olgan tosh toʻplami, ikkinchi fotografda gʻoraning kirish darvozi (har ikkala foto tashqi tomondan olingan) koʻrsatilgan. Uchinchi fotografda gʻora ichidan olingan kirish darvozi koʻrsatilgan. Fotolarni Zentai Ferenc suratga olgan.

1979‑yil MKBT Hisobotida, Kordos László tomonidan yozilgan toʻplamda, Lábasbükki‑gʻoradan 1979‑yilda Alba Regia Gʻora Tadqiqot Guruhi Anura (kapalak) va Spalax sp. (yer sigiri) suyaklarini, shuningdek suyak boʻlaklari va koʻmirkani ham topganligi (MÁFI Gy. sz.: 1979/14) koʻrsatilgan. Topilmalar yosh holosen davriga tegishli.