Lake Sera

Sera koʻli, Trabzonning Akçaabat tumanining chegaralari ichida joylashgan bir erozyon set koʻlidir. Koʻl, Yıldızlı va Derecik shaharlarining orasida joylashgan Derecik vodiyida hosil boʻlgan. Nomini hududlari ichida joylashgan Yıldızlıning eski nomi boʻlgan Seraʼdan olgan.

Koʻl, ortiqcha yogʻingarchilik natijasida 1950‑yil 21‑fevral, seshanba kuni Derecik vodiyining yamalaridan tushgan katta toshlarning vodiy tagini tıkanishi natijasida hosil boʻlgan. Tushgan boʻlaklarning baʼzilari shunchalik kattadirki, hozirgi kunda ham bu hududlarda tushishlar kuzatilmoqda. Bu tushishlar vodiyda chuqur qirqimlarning paydo boʻlishiga sabab boʻlgan va tushishlar sodir boʻlgan kuni kichik miqyosda mahalliy zilzila yuz bergan. Togʻdan tushgan massa 30 m kenglikda, 650 m uzunlikda, 130 m balandlikda, 15 million m³ hajmda. Koʻl 18 kun ichida toʻliq shaklini olgan, hudud aholisi oʻz koʻli paydo boʻlishiga guvoh boʻlgan. Qorishiq yuzasining va vodiy tagida hosil boʻlgan qazilma materialining tozalash ishlari, askarlar tomonidan amalga oshirilgan tartibotlar uzoq vaqt davom etgan. Koʻtarilayotgan koʻl suvlari daryoning koʻl setini eroziya qilishi natijasida bir oz kichraygan. Birinchi paydo boʻlganda 4 km uzunlikdagi koʻl maydoni yarmiga qisqargan, chuqurlik 2 m kamaygan.

1990 yili Sharqiy Qora dengiz taʼsiri ostida boʻlib oʻtgan katta masshtabli loyqalashlar Sera koʻliʼda katta oʻzgarishlarga olib kelgan, oʻsha sanadan hozirgi kungacha vodiyning yuqori qismlaridan avval eroziya, keyin esa koʻchirilgan tuproq Sera koʻliʼni xavf ostiga qoʻygan. Koʻl tubida toʻplangan koʻchirilgan tuproq, koʻldan chiqolmagan va hayotini yoʻqotgan koʻplab odamlarning sababchisiga aylandi. Koʻlining tezda tuproq bilan toʻlishi va ayniqsa kuchli yomgʻirlardan keyin koʻl ustida joylashgan daryo yuqoridan oqib kelgan axlatlarning koʻlda toʻplanishi, vakolatli organlarni harakatga keltirdi; yuqori qismlarda ikki suv bentini qurishdi, koʻlining aluvial toʻldirilgan hududlari boʻshatila boshlandi. Biroq bu ishlar davomida yuzlab daraxtlar mavjud boʻlgan bir hudud yoʻq qilinib, u yerga dam olish joylari qurila boshlanishi ham tanqidga sabab boʻldi. Koʻlni sunʼiy koʻl sifatiga kirishini oʻylagan koʻplab vakolatli organlar bu loyihaga qarshi chiqdilar. Sera koʻliʼni tiklash ishlari hali ham davom etmoqda.

Suvlari shirin boʻlgan koʻlda sazan, bıyıklı baliq va dere baliqlari mavjud. Koʻlga keyinchalik qoʻshilgan shirin suv krevetkasi juda koʻp koʻpaygan. Koʻlning 300 m pastida 1,2 MW oʻrnatilgan quvvatga ega, yilda 5,64 GW elektr ishlab chiqaruvchi GES mavjud.

Trabzon viloyatining turistik hududlaridan biri boʻlgan Sera koʻliʼning tiklash ishlari natijasida yanada katta markaz boʻlishi taxmin qilinmoqda. Koʻl atrofida eko turizm va rekreatsion faoliyatlar uchun mos. Yurish, lager, manzara tomosha, amateur baliqchilik, qayiq sayohati, piknik, foto suratga olish va shunga oʻxshash faoliyatlar koʻl atrofida amalga oshirilishi mumkin.

Koʻl atrofida, 2005‑yilda 3‑darajali tabiiy sit hududi, 2010‑yilda esa Tabiat bogʻi eʼlon qilingan.