Marv
Marv (turkmancha: Merw; ruscha: Мерв; forscha: مرو, Marv, xitoycha: 木鹿, Mulu; Avestoda: Mouru) — bir vaqtlar Saljuqiylar davlati (arabcha: السلاجقة al-Salājike, forscha: سلجوقيان Saljūkiyān)ning poytaxti boʻlgan Oʻrta Osiyoning eng qadimiy shaharlaridan biri. Bayramali shahri (Turkmaniston) yaqinida joylashgan. Marvning qoldiqlari 5 qalʼa (Erk qalʼa, Gabr qalʼa, Sulton qalʼa, Abdullaxon qalʼa, Bayramalixon qalʼa) xarobalaridan iborat. Marv xarobasida XIX asrning 80-yillaridan V. A. Jukovskiy, 1946-yildan M. Ye. Masson rahbarligidagi Janubiy Turkmaniston arxeologik kompleks ekspeditsiyasi, keyingi yillarda Ashxobod, Toshkent, Moskva va SanktPeterburgdan kelgan arxeologlar guruhi qazishma ishlarini olib borgan. Marvning eng qadimiy qismi — Erk qalʼa (maydoni 12.ga) miloddan avvalgi birinchi mingyillikning 1-choragidan mavjud boʻlgan. Marvning ravnaq topgan (Parfiya va ilk sosoniylar) davri mil. av 2— milodiy III asrga toʻgʻri keladi. Bu davrda Marv Gabr qalʼa va Erk qalʼa hududlaridan iborat boʻlib, Erk qalʼa Marvning arkiga aylangan. Shahar va uning atrofi (60 km²) mudofaa devori bilan oʻrab olingan. Milodiy III asrdan M. Sosoniylar davlati tarkibiga kirgan, VII asrda esa arablar tomonidan bosib olingan. VIII asr oʻrtasida Marv — Abu Muslim harakati markazi.
IX asrda Marvda ilm-fan ravnaq topdi, u arab xalifaligining Xuroson va Movarounnaxr noibligining poytaxti rolini oʻynadi. Maʼmun ibn Horun ar-Rashid davrida Marvda Bagʻdod akademiyasining asosini tashkil etgan marvaziylar maktabi tarkib topdi. Oʻrta asrdagi Marvning ravnaq topgan davri XI—XII asrlarning 1-yarmiga toʻgri keldi; bu davrda u buyuk Saljuqiylar davlatining poytaxti boʻlgan (Sulton qalʼa harobasida Sulton Sanjar maqbarasi joylashgan). XII asr oxiri — XII asr boshida Marv Xorazmshohlar davlatining yirik markazi boʻlgan. 1222-yilda shahar moʻgʻullar tomonidan vayron qilingan. XIII asr oʻrtasi — XIV asrda shahar qisman tiklangan (ayniqsa, uning rabod qismi). XV asr boshida Shohrux davrida qisqa muddat ravnaq topgan. Marvdan oʻrta asrlarda koʻplab olimu fuzalolar yetishib chiqqan. 1510—24 va 1601 — 1747 yillarda Marv forslar qoʻlida boʻlgan. Marv urushlari tufayli inqirozga yuz tutgan (1790) va markaz Marvdan 30 km gʻarbga Mari shahriga koʻchgan.
Qisqa ma’lumot
- Turi
- archaeological site, ancient city
- Muhim voqea
- Siege of Merv
- Maydoni
- 353,24 gektar, 883,3 gektar
- Tarkibiy qismi
- list of World Heritage Sites in Northern and Central Asia
- Nomi kimdan/nimadan
- Aleksandr
- Meros maqomi
- Jahon merosi
Faktlar Wikidata’dan olingan.
Teglar
Yaqin joylar
.jpg%3Fwidth%3D640&w=3840&q=75)
.jpg%3Fwidth%3D640&w=3840&q=75)
Ko'p so'raladigan savollar
Qadimgi Marvning ishlash vaqti qanday?
Rasmiy ish vaqti aniq e'lon qilinmagan — ko'pchilik sayyohlar Marv va Meri shahrini bir kunlik tur doirasida, haydovchi yoki gid bilan kunduzi tashrif buyuradi. Aniq vaqtni mahalliy turoperator yoki giddan oldindan so'rab olish tavsiya etiladi.
Qadimgi Marvga kirish narxi qancha?
Manbalar turlicha raqam beradi — taxminan 6 AQSH dollariga yaqin yoki mahalliy pulda 20-30 manat atrofida, rasm va video olish uchun esa ko'pincha alohida to'lov so'raladi. Narxlar tez-tez o'zgaradi, shuning uchun tur paketingiz orqali aniqlashtiring.
Qadimgi Marvga qanday borish mumkin?
Eng yaqin aeroport — Meri shahridagi ichki aeroport, Ashxabaddan parvoz taxminan 1 soat davom etadi. Marv xarobalari Meri shahridan taxminan 30-40 km uzoqlikda, u yerga mashina yoki gid bilan borish kerak — joy juda keng tarqalgan.
Qadimgi Marvni ko'rish uchun qancha vaqt kerak bo'ladi?
Sulton Qalʼa, Erk Qalʼa, Govur Qalʼa va Qiz Qalʼa qal'alari bir-biridan ancha uzoqda joylashgan, shuning uchun to'liq aylanib chiqish uchun mashinada yarim kundan to bir kungacha vaqt kerak bo'ladi.
Turkmanistonga va Marvga borish uchun viza yoki gid kerakmi?
Ha — Turkmaniston chet ellik sayyohlar uchun dunyodagi eng qattiq viza tartiblaridan biriga ega. Odatda litsenziyalangan turoperatordan taklifnoma va oldindan tashkillashtirilgan tur zarur bo'ladi, mustaqil backpacker sayohati amalda imkonsiz hisoblanadi. 2025-yilda elektron viza islohotlari e'lon qilingan, ammo talablar hali ham tasdiqlangan taklifnomaga bog'liq — sayohatdan oldin rasmiy manbalardan tekshirib ko'rish shart.
Qadimgi Marv tarixda nima uchun muhim?
O'rta asrlarda Saljuqiylar davrida (XI-XII asrlar) Marv — 'Marv ash-Shohijon' nomi bilan mashhur bo'lgan, islom dunyosining sharqiy poytaxti deb atalgan va ba'zi tarixiy manbalarda 'dunyo malikasi' deb nomlangan. Ba'zi tadqiqotchilarga ko'ra, 1150-1210 yillar atrofida u dunyodagi eng katta shahar bo'lgan va mashhur kutubxonalari bilan Buyuk Ipak yo'lining asosiy markazlaridan biri hisoblangan.
Qadimgi Marvga borish uchun eng yaxshi vaqt qachon?
Qoraqum choʻli iqlimi juda issiq yozga ega, shu sababdan mart-aprel va oktyabr-noyabr oylari eng mos vaqt hisoblanadi.
Sulton Sanjar maqbarasi nima?
Bu — oxirgi buyuk Saljuqiy sultoni Ahmad Sanjar uchun 1157-yilda qurilgan, taxminan 38 metr balandlikdagi gumbazli maqbara, Marvdagi eng mashhur va eng yaxshi saqlangan yodgorlik. 1221-yilgi mo'g'ul bosqinida shikastlangan, XX-XXI asrlarda qayta tiklangan va 1999-yildan YuNESKOning Jahon merosi ro'yxatida.
Meri shahrida yoki Ashxabodda joylashish kerakmi?
Meri — Marvga eng yaqin va qulay bazadir, chunki u yerda ichki aeroport bor. Ashxabod esa poytaxt va asosiy xalqaro kirish nuqtasi — ko'pchilik sayyohlar Ashxabod orqali kelib, Meriga ichki parvoz bilan o'tadi.
Qadimgi Marvga borishga arziydimi?
Buyuk Ipak yo'li va o'rta asr islom tarixiga qiziquvchilar uchun — ha, albatta. Bu o'z davrining eng yaxshi saqlangan, ammo eng kam ziyorat qilinadigan buyuk shaharlaridan biri. Ammo viza, gid va cho'l safari talab etilishi sababli, u tasodifiy sayyohlardan ko'ra tarixga qiziquvchi, maqsadli sayohatchilarga ko'proq mos keladi.
Manbalar
Ushbu sahifadagi matn quyidagi maqoladan olingan: Marv (uz.wikipedia.org), 21-may, 2026 holatiga ko‘ra
Matn CC BY-SA 4.0 litsenziyasi ostida tarqatiladi.