Nagy-Somlyóhegyi Cave

Nagy‑Somlyóhegyi-gʻor gʻor Duna‑Ipoly Milliy Parkida joylashgan Pilis togʻlarida topiladi. Vengriya davlatining alohida himoya ostidagi gʻorlar qatoriga kiradi. Turistik xaritalarda gʻorning kirish joyining geografik joylashuvi belgilangan.

Tavsifi

Pilisjászfalu tashqarisida, aholi markazidan sharq‑sharqiy yoʻnalishda va balandroq joylashgan Nagy‑Somlyó tark etilgan tosh konining 4‑chi kon darajasida, 320 m balandlikda gʻorning sharq‑sharqiy yoʻnalishdagi kirish joyi joylashgan. Turistik xaritalarda gʻorning kirish joyi gʻor belgisi va gʻorning nomi bilan koʻrsatilgan. Gʻor kirish joyi Pest viloyatida, Komárom‑Esztergom viloyati chegarasidan 100 m masofada joylashgan.

Vertikal shakldagi va suvli kelib chiqishi boʻlgan gʻorda yarasalar ham uchraydi. Pilisjászfalu hududining eng uzun va eng chuqur gʻori. Yopiq gʻor ruxsat bilan koʻriladi. Kuniga maksimal 2 guruh tashrif buyurishi mumkin. Bir guruhda eng koʻp 6 kishi boʻlishi mumkin. Yarasalar dam olish davrida kirish cheklangan.

1994‑yilda birinchi marta Nagy‑Somlyóhegyi-gʻor nomi bilan yozilgan. Gʻor adabiyotda Nagy‑Somlyó‑hegyi‑gʻor (Szabó 2002), Nagysomlyó‑hegyi‑gʻor (Juhász, Takácsné 1993) va Nagy Somlyói‑gʻor (Kárpát 1991) nomlari bilan ham uchraydi.

Tadqiqot tarixi

Kárpát József tomonidan 1991‑yilda yozilgan qoʻlyozmada Nagy Somlyói‑gʻor (Piliscsaba) 35 m uzunlikda va 20 m chuqurlikda ekanligi aytilgan. Erzsébet SC Gʻor Tadqiqot Boʻlimi 1993‑yilgi hisobotida, Nagy‑Somlyóhegyi‑gʻorda asosan izlanish tadqiqotlari olib borilayotgani koʻrsatilgan. Yuqori qismda quvurlar chiqadi, pastki nuqtada katta qazish ishlarini tayyorlaydi. Jászfaludan sharq‑sharqiy yoʻnalishda, aholi markazidan balandroq joylashgan tark etilgan tosh konining birinchi 4‑chi kon darajasida, 320 m balandlikda gʻorning sharq‑sharqiy yoʻnalishdagi kirish joyi joylashgan. Kirish joyi Pest viloyatida, Komárom‑Esztergom viloyati chegarasidan 100 m masofada. Kirish joyi yaxshi koʻrinadigan kuchli tektonik yoriq boʻlib, u sharq‑sharqiy yoʻnalishda 80°ga egilgan. Yoriq chizigʻida 30° qiyalikda va taxminan 70×120 sm diametrli suvli quvurlik gʻor kirish joyini tashkil etadi, bu quvurlik portlashdan keyin topilgan.

Togʻni ajratib turuvchi tektonik yoriqda gʻoya paydo boʻldi. Karszt suviga (tszf. 150 m) yetadigan, vertikal, lekin ehtimol gorizontal ham katta oʻlchamli, suvli hosil boʻlgan gʻoya tadqiqoti uchun katta imkoniyat bor. Katta gʻoyaning mavjudligini quyidagi dalillar tasdiqlaydi: 20 m balandlikda, biroz burilgan, oʻrtacha 2×3 m oʻlchamdagi, aniq ajralish koʻrsatgan suvli quduq, tubida yarim shilimshiq, uning tosh boʻlaklari teshiklari orqali tashlab yuborilgan kichik toshlar yanada aylanadi, sakraydi. Oxirgi nuqtadan toʻliq kesimda yuqoriga oʻrtacha 2–3 m/min tezlikda gʻoya havosi oqadi, bu gʻoya ustidagi konchilikda, hozirda yopilgan teshik ustida eng sovuq paytda, eng qalin qor ham taxminan 6 m² maydonda eritadi.

Gʻoyaning kirishlari, yuqori, yopilgan, va pastki, erkin yuriladigan, 1978 yilda kashf etildi. Hisobot muallifi 16 yoshida ehtimol birinchi boʻlib tubigacha oʻrganib chiqqan. Oʻsha paytda strázsahegyi-sátorkőpusztai goʻzallikdagi aragonit boʻlaglari ham baʼzi joylarda bezagan. 1993 yil dekabrda boʻlim aʼzolari yuqori, yer yuziga yaqin qismlarni qazishni boshladilar, bu 1994 yil 12 fevralda muvaffaqiyatga erishdi. Shunda 4×5 m oʻlchamdagi, yoriqli tepadan, boʻlinib turgan xona kashf etildi, undan vertikal ravishda quduq pastga tushadi. Bu xona gʻoyaning eng yuqori nuqtasi. Gʻoyaning pastki boʻlinish joyida eng ehtimoliy qoʻshimcha yoʻllar tadqiq etiladi va shu sababli aʼzolar bu yerda toʻldirishni boʻshatish orqali olib tashlaydilar. Gʻoyada katta patkósdenevér kuzatildi. Qoʻlda qoʻshilgan 17 ta foto mavjud, ular gʻoyada olingan. Fotosuratlar 24×36 oʻlchamdagi rangli 21 dinli filmga olingan.

Hisobotga barlogning uzunlik kesimi xarita loyihasi kiritildi, uni Brusznyiczki Pál, Brusznyiczki Zoltán, Lipták Béla, Lipták Zoltán, Paul György, Szabó Gyula va Wéber Iván tayyorlagan, shuningdek Szabó Gyula tahrir qilgan. Xarita loyihasida fotosuratlarda koʻrsatilgan joylar belgilangan. Kesimda qizil doira bilan belgilangan joylar koʻp yirilib ketish xavfi yuqori, statik mustahkamlash asboblari bilan mustahkamlanishi kerak boʻlgan joylarni koʻrsatadi. 1993‑yilgi Karszt va Barlangda aytilganidek, Erzsébet SC Barlangkutató Szakosztálya Nagysomlyó‑hegyi‑barlogda (Pilis togʻ tizmasi) 1993‑yilda bir kichik yuqori boʻlimni ochib, barlogning chuqur nuqtadagi qoldiq toʻldirishini buzishga tayyorlagan. Sektor 22 m chuqurlikdagi, suvli konus shaklidagi barlogning xarita va foto hujjatlarini amalga oshirgan. Poligon Barlangkutató Geológiai Hidrológiai Egyesület 1995‑yilda, 1995‑yilgi holatga muvofiq barlogning uzunlik kesimi xaritasini chizgan, unda 1995‑yilda barlogga oʻrnatilgan qoʻriq devorlari tasvirlangan.