Nohurqışlaq Su Anbarı

Nohur gölü yoki Nohurqışlaq su anbori — Qəbələ shahridan 3 km sharqda, Nohurqışlaq qishlogʻidan 1 km shimolda, Güllüburun, Göydağ va Yumuru togʻlari orasidagi tabiiy chuqurda, dengiz sathidan 700 m balandlikda joylashgan. 1949‑yilgacha tabiiy koʻl sifatida mavjud boʻlgan Nohur göli atrofida zich kamishlik va suv oʻsimliklari bilan qoplangan botqoqlik, markaziy qismidagi chuqur chuqurda esa sariq‑yashil rangdagi suvi boʻlgan koʻl joylashgan edi. 1949‑yilda bu koʻlning janubiy qismida — Güllüburun togʻi bilan Yumuru togʻi orasida uzunligi 850 m, balandligi 8‑10 m, eni 4‑6 m boʻlgan yer bendi chizilib suv anbori yaratilgan. Su anborining hozirgi uzunligi 1925 m, eni 1355 metr, maydoni 240 gektar. Maksimal chuqurligi 24 m‑ga, suv hajmi esa 16 million m³‑ga yetadi.

Nohurqışlaq su anboriga Dəmiraparan (70%) va Vəndam (30%) daryolarining suvi oqadi. Nohurqışlaq su anbori tilga olingan daryolar suvini tartibga solish bilan birga Qəbələ, Ağdaş, Göyçay va Ucar rayonlarining xoʻjalik suv talabini qondirish maqsadi bilan muhim ahamiyatga ega. Boshqa tomondan aholining zich joylashgan hududi, Qəbələ‑İsmayıllı – Baku avtomobil yoʻlining yonida joylashgan bu suv tutar mahalliy aholi, turist va mehmonlarning eng koʻp qiziqish bildirgan dam olish zonalaridan biridir. Nohurqışlaq su anboridan koʻl baliqchiligi (akvakultura) va sport (avarchakma) rivojlantirish nuqtai nazaridan ham ahamiyati katta. Hozirda su anborining shimol, janubi‑gʻarb va sharq sohillarida dam olish zonalari faoliyat koʻrsatmoqda.

Baʼzan qattiq oʻtgan qish oylarida Nohur koʻlining sathi toʻliq muz bilan qoplanadi. 1953‑yilning qishida koʻlining sathidagi muz qoplamasining qalinligi 40–50 sm‑ga yetardi. Buni foydalanadigan yaqinidagi Nohurqışlaq qishlogʻining aholisi jonli kuch va texnikaning kuchi bilan ustidan oʻtib, koʻlining shimolidagi koʻy togʻidan yogʻoch va qurilish materiallarini olib kelishgan. Nohurqışlaq suv omborining sathining toʻliq muz bilan qoplanishi holati 2007–2008‑yilning qishida ham takrorlangan.

"Nohur koʻli" afsonasi

"Nohur koʻli" afsonasini Rashid bey Efendiyev toʻplab nashr ettirgan. Afsonada aytiladi ki, Qəbələ yaqinidagi bir koʻlining ostidan inson, sigir, qoʻy tovushlari keladi. Guvoh boʻlishicha, avval bu yerga qishloq boʻlgan, keyin bu qishloq yerning tekisiga qulab, ustida koʻl paydo boʻlgan. Misolda keyinchalik koʻrsatilganidek, qishloq aholisi orasidan biri qizi bilan yaqinlik qilgani uchun qishloq boshiga bunday falokat kelgan. Shuning uchun ham odamlar u yerga Nohur koʻli nomini bergan. Muhim axloqiy qiymat va tarbiyaviy fikr oʻrgatadigan bu afsonada, shuningdek, xalq tafakkurida shakllangan joy nomining maʼno izohi ochilgan. Afsonaning boshqa bir variantida esa padshoh qizi Nohur bilan kambagʻal oilaviy hayot kechirayotgan Demirçioʻgʻloning muhabbati haqida soʻz boradi. Doimo yigit koʻylagi kiyib jang qiluvchi Nohur "kim menga gʻalaba kelsa, unga ham boraman" fikri bilan oʻz kelajak butasini kutadi. Nihoyat, Demirçioʻgʻlo bilan uchrashib jang qiladi. Demirçioʻgʻlo jang qilgan shaxs Nohur ekanligini bilgandan soʻng, oʻz sevgilisini topganini tushunadi. Biroq qizning otasi bu muhabbata toʻsqinlik qiladi, odamlarini yuborib Demirçioʻgʻloning boshini kesdiradi. Bu fojiali hodisa qizni sarsitadi va afsona shunday yakunlanadi: Nohurning koʻzlaridan oqayotgan yoshdan katta koʻl paydo boʻladi. Qiz oʻz koʻz yoshlarida botib boʻlinadi. "Odamlar bu sof muhabbatni unutolmaydi, koʻz yoshlaridan hosil boʻlgan koʻlni "Nohur" deb nomlashadi".