Pirinç Han

Pirinç Han, Sultan II. Bayezid tomonidan Bursaʼda qurilgan bir han.

Shahar markazidagi Hanlar hududida, Cumhuriyet koʻchasi boʻylab joylashgan. 1490-1508 yillari oraligʻida qurilgan. Sultan II. Bayezidning Istanbuldagi vakiflariga daromad maqsadida Bursaʼda qurttirgan ikkinchi handir. Padishah avval Koza Hanʼni qurttirgan edi. Koza Hanʼning yaqinlariga qurilgan han shu sababli avval Hân-ı Cedîd-i Hâkânî, Kârbansaray, Hân-ı Cedîd-i Âmire kabi nomlar bilan atalgan; 17‑asr boshlaridan boshlab Pirinç Hanı nomi bilan tanilgan. Meʼmorlari Yakup Şah bin Sultan Şah va Ali bin Abdullahdir. Bino emini Ecebey bin Abdullah va Nazır Muhiddindir.

Bino qurilishida tosh ham, gʻisht ham ishlatilgan. Avloning kamarlari va oyoqlari kesma tosh; kamarlar, gumbazlar va tonozlar gʻishtdan iborat. Kirish fasadida kesma tosh va uch qator gʻisht ishlatilgan.

Katta kvadrat avloning atrofida past qavatda 38, yuqori qavatda 48 xona joylashgan. Develik va ahirli xonalar mavjud. Avloni ochuvchi 2,96 m kenglikdagi kamarsiz eshikdan binoga kiriladi. Aslida avloda joylashgan oʻn olti tomonli shodirvan izlari hozirgi kunda ham koʻrinib turadi.

Qurilgan davrda Bursaʼda koʻplab Venetsiyalik, Rusiyalik va Frantsuz tacirlar yashaganligi va han qurilgan Şehreküstü mahallasida ularning yashashiga oid hujjatlardan tushuniladi. Pirinç Han, Bursaʼga kelgan xorijiy savdogarlar orasida eng koʻp tashrif buyurilgan hanlardan biri boʻlgan va han ichida ayniqsa kürk savdosi amalga oshirilgan. 16‑asr oʻrtalaridan boshlab han ichida ipak ipi tikuvchilari toʻplangan.

1855 yilda Bursa zilzilasida gʻarb va shimol revaklari hamda doʻkonlari toʻliq vayron boʻlgan haning, vayron boʻlgan qismlarini foydalanishga yaroqli holga keltirish uchun avlusida va ichida turli qoʻshimcha binolar qurilgan. Shuningdek, shimol‑sharq burchagi, 1903‑1906 yillarda Hamidiye koʻchasi (hozirgi nomi bilan Cumhuriyet koʻchasi) ochilganda kesilgan. 1970‑yillarning oxirigacha handa charm ishlarini bajaruvchi ustaxonalar, poyabzal ishlab chiqarish fabrikalari, ipak buruvchi va ipak boʻyoqchilar mavjud boʻlgani maʼlum.

Pirinç Han, taxminan yigirma yil davom etgan restavratsiyadan soʻng 2002 yilda savdo markazi sifatida ochilgan. Restavratsiya davomida gʻarbiy fasadida yangi darvoza ochilgan; roʻyxatlarda tilga olingan masjid va shodirvan qurilmagan. Hozirgi kunda past qavatida kafe‑kafelar, yuqori qavatida baʼzi doʻkonlar va ofislar joylashgan.