İpek Han

İpek Han, Bursa shahridagi Hanlar hududida Yashil Kulliyega yuk olib kelish maqsadida 15‑asrda Usmoniy sultoni I. Mehmed tomonidan qurilgan ikki qavatli han.

İpek savdogarlari va ipakchilar foydalanishi uchun moʻljallangan bu bino, Bursa eng katta hanlaridan biridir. Bursa Ulugʻ Masjidi bilan Pirinç Han orasida joylashgan. Hozirgi kunda manufakturachilar, kelinlik va abiye kiyim tikuvchilari tomonidan foydalanilmoqda.

2014‑yilda UNESCO Jahon merosi roʻyxatiga kirgan “Bursa va Cumalıkızık: Usmoniy Imperiyasi tugʻilishi” Jahon merosi hududining tarkibiy qismlari boʻlgan Yashil Kulliyening bir qismi hisoblanadi.

Tarixiy va arxitektura xususiyatlari

İpek sotib oluvchi va ularni bukish ishlarini bajargan kazazlar, bu haning ikki tomonida joylashgan doʻkonlarda ishlaganligi sababli haniga “Büyük Kazazhane” deyilgan. “Sultan Hanı”, “Han‑ı Harir”, “Yeni İpek Hanı”, “Eski İpek Hanı”, “Faytoncular Hanı”, “Arabacılar Hanı” kabi nomlar bilan ham atalgan. Bursa hanlarida turar joy boʻlmasada İpek Han turar joy maqsadida ham foydalanilgan.

Meʼmorini kimligi maʼlum emas, lekin Yashil Kulliyening ham meʼmori boʻlgan Hacı İvaz Paşa boʻlishi ehtimol.

Yontma tosh va gʻishtdan qurilgan bino, hovli atrofida ikki qavatli revak va bu revaklarga ochilgan xonalar tashkil etadi. Past qavatda 38, yuqori qavatda 38 ta, jami 76 xonasi bor. Hozirgi kunda baʼzi boʻlimlar ham xonaga aylantirilgan va xona soni 81 ga yetgan. Asl fasadning ichki tomonida Yashil Masjidda ham koʻrinadigan china chiplari oz miqdorda tartibsiz ishlatilgan. Haning oʻrtasida shodirvan, toʻrt xona va ularning ustida oʻn ikki burchakli masjid bor, lekin masjid hozirgi kunga yetmagan.

Koʻp yongʻin va zilzila natijasida zarar koʻrgan; 1557, 1632, 1742, 1775 yillarda turli taʼmirlar oʻtkazilgan haning sharq tomonidagi kirish fronti Vali Ahmed Vefik Paşa davrida Mecidiye koʻchasining ochilishi paytida buzilgan; 1958‑yildagi Bursa Kapalıçarşı yongʻinidan keyin bu boʻlim qayta qurilgan. Bino 1980‑yilda taʼmir koʻrgan.