Róka-hegy Cave

Róka-hegyi-barlang Vengriyaning maxsus himoyalangan gʻorlaridan biridir. Duna–Ipoly Milliy Parkida joylashgan Pilis togʻlarida topiladi. Asosan mineral tarkibi tufayli mashhur boʻlgan. Gʻorning kirish yoʻli hozirda yotqizilgan.

Tavsifi

Gʻor Pilis togʻlarining eng janub‑sharqiy togʻlaridan biri, Róka-hegy tepasida, Kormorán koʻchasi 20‑va 24‑sonli uylar orasidagi yerda ochilgan, lekin hozirda kirish yoʻli tashrifga yaroqsiz qilib qoʻyilgan, toʻldirilgan va shu sababli yurib boʻlmaydi. Bir chuqur, 14 metr chuqur, sunʼiy quduqdan keyin gʻor boshlanadi.

Yuqori qismi eosen davri ohaktoshida, pastki qismi trias davri ohaktoshida shakllangan. Ikkala toshning uchrashuvi Cápaszáj nomli, sunʼiy kengaytirilgan, tor joyda joylashgan. Boʻshashish aralash, iliq suvning kirishi natijasida sodir boʻlgan. Suv taxminan 10 santimetr qalin kalkar qatlamini va deyarli perpendikulyar yoriqni kesib oʻtgan. Gʻorda bu kalkar qatlam butunlay koʻrinadi. Boʻshashish pleistosenning eski bosqichida yoki pliosen oxirida yuzaga kelgan. Tria davri ohaktoshida shakllangan yoʻllarning kengligi eosen ohaktoshida shakllangan yoʻllarning kengligidan ancha katta. Eng chuqur nuqtasi tosh boʻlaklari bilan toʻldirilgan.

Yuzadan sızib kelayotgan yogʻingarchilik natijasida koʻplab stalaktitlar hosil boʻlgan, ular nisbatan rivojlanmagan, kichik. Yoʻllarda noʻxat toshlari, gʻorning yuqori qismida bugʻli kondensatsiya natijasida, pastki qismida esa bugʻlanish tufayli paydo boʻlib oʻsgan, keyinchalik ularga kichik stalagmitlar oʻsdi. Gʻorda sharli xonalar, sharli ustunlar mavjud va shuningdek, stalaktitlarda paydo boʻlgan noʻxat toshlari ham bor. Maxsus qiymati birinchi marta shu yerda tasvirlangan, ommaviy ravishda uchraydigan taqchali noʻxat toshidir.

Aknarendszerdan tasvirlangan hali taxtali kristallarda paydo boʻladigan barit, kuchli yaltirab turuvchi kristalli gips tosh, shoxli‑shoxli, burilgan va igna shaklidagi gips hosilalari, markazitten hosil boʻlgan limonit gumbazlari, togʻ sut, shoxli‑shoxli, sariq‑oq‑och rangli, karam gullari kabi noʻxat toshlari, 1–5 santimetrli, shakar kabi oʻsib chiqqan aragonit ignalaridan iborat kristall toʻplamlari, oʻsib chiqqan kaltsit, lublinit, aragonit, goetit va qalam tomchi toshi.

Bartha Zsuzsanna 13 algat turini aniqladi. Ulardan uchini Mátyás-hegyi-barlangdan Palik Piroska, ikkitasi Pál-völgyi-barlangdan Suba Éva allaqachon aniqlagan, toʻrtini Béke-barlangda, ikkitasi Baradla-barlangda ham Claus György tadqiqoti asosida paydo boʻlgan.

Loksa Imre toʻrtta saksofonli turini, shu jumladan Vengriyada faqat gʻoralar ichidan topilgan Folsomia candida nomli, bir necha chivin turini, masalan koʻk dongólegyet va bir qurt turini gʻorada topdi, aniq aniqlanmagan Trechus turini.

Gʻor asosan qiyalikli gʻor tizimi va shar boʻyin tizimi, uning oxirgi boʻlagi katta chuqurlikdagi, taxminan 25 metr chuqur, vertikal yoʻl.

Ürömning uchta qatʼiy himoyalangan gʻorasi orasida biri, qolgan ikkitasi Amfiteátrum‑gʻora va Ürömi‑suv tortish gʻorasi.

Barcha nomlarda barliq adabiyotda Kristály-barlang (Kordos 1984), Róka-barlang (Csulák 1982), Róka-hegy Cave (Kordos 1977), Rókahegyi aknabarlang (Németh 1975), Rókahegyi-barlang (Barátosi 1959), Rókahegyi barlang (Szilvássy 1960), Rókahegyi hévizes barlang (Bertalan 1976), Rókahegyi hévvizes barlang (Szilvássy 1960), Rókahegyi-kristálybarlang (Leél-Őssy 1958), Rókahegyi kristálybarlang (Bertalan 1976) va Rókahegyi új barlang (Bertalan 1976) nomlari ham ishlatiladi. 1977‑yilda barliq birinchi marta Róka-hegyi-barlang nomi bilan adabiyotda paydo boʻlgan. Róka-hegyi-barlang Karszt‑ és Barlangkutatási Tájékoztató 1959‑yil oktabr sonida Rómaifürdő ősforrás barlangi sifatida tilga olingan barliq bilan bir xil (bu maʼlumot Karszt‑ és Barlangkutatási Tájékoztató 1959‑yil dekabr sonida chiqqan va tahrirchi Balázs Dénestan olingan). Yaqin atrofdagi Róka-hegyi Kristály-barlang ham nom oʻzgarishlari sifatida Kristály-barlang va Rókahegyi új barlang nomlari bilan ataladi.

Tadqiqot tarixi

1958‑yilda nashr etilgan va Leél-Őssy Sándor tomonidan yozilgan tadqiqotda, ehtimol, bu barliq Rókahegyi-kristálybarlang nomi bilan tasvirlangan. Tavsifga koʻra, Róka-hegy K‑i oxirida joylashgan katta tosh qazishda, taxminan 220 m dengiz sathidan balandlikda barliq kirish joyi joylashgan. Barliq kirish joyida katta, xos gʻovak suv konusi koʻrinadi, u uzoqdan ham yaxshi koʻrinadi. Tosh qazish orqali ochilgan va dastlab yopiq boʻlgan kavernani topishgan. Barliqning bir qismi qazib olingan, hozirgi paytda taxminan 30 m uzunlikda va 10 m chuqurlikda. Xos gʻovak suvli (eski gʻovak suv konusi) dachsteini ohaktoshida yaratilgan. Hozirda juda yomonlashgan, quruq va tiqilib qolmoqda. Kertai György barliq ichida koʻp, noʻxat toshli aragonit kristallar haqida yozgan, ular gʻovak suvlaridan tushgan. Ohaktosh barliq ichida gʻovak suv taʼsiri tufayli juda porlaydi. Tadqiqotga Kevély‑hegycsoportni koʻrsatadigan xarita chizigʻi qoʻshilgan. Xarita chizigʻida Rókahegyi-kristálybarlangning geografik joylashuvi koʻrsatilgan. Rasmda va matnda 1‑son bilan barliq belgilangan.