Sahabiye Madrasa

Sahabiye Medrese (Turkish: Sahabiye Medresesi) 13‑asrga oid tarixiy madrasa boʻlib, Turkiyaning Kayseri shahrida joylashgan.

Tarixi

Madrasa Kayseri shahrining markazida joylashgan. Oq marmardan yasalgan, muqarnas bilan qoplangan portalning atrofidagi qoʻriq arkasida joylashgan ikki qatorli yozuvga koʻra, u Anatoliya Seljuk sultoni Ghiyāth ad‑Dīn Kaykhusraw bin Qilij Arslān hukmronligi davrida, Vizir Sahib Ata Fahreddin Ali bin Hüseyin buyrugʻi bilan 1267–1268 yillarda qurilgan.

Meʼmorligi

Bino toʻrtburchak shaklida, oʻrtasida hovli bilan qurilgan. U Anatoliya Seljuk arxitektura uslubida, front fasadi karavansaroy koʻrinishiga ega boʻlib qurilgan. Madrasa bir qavatli boʻlib, toʻrt iwanli. Yuqori gumbazli portal binoning janubiy tomonining markazida joylashgan va geometrik hamda gullik bezaklar bilan bezatilgan, bu kech Anatoliya Seljuk arxitekturasining namunasidir. Arslon boshli gargoyleslar portalning ikki tomonidagi devor qirralarida simmetrik tarzda joylashgan. Asosiy fasadning har bir burchagida silindrsimon minoralar koʻtarilgan. Boshqa fasadlar, asosiy fasaddan oddiyroq tartibda boʻlsa-da, teshikli derazalar va gargoyleslar bilan jonlantirilgan.

Monumental portal chegaralari tashqaridan ichkariga bosqichma‑bosqich oʻtib ketadigan ramzlar bilan bezatilgan. Portalning oʻrtasidagi past qiyma eshik ochilishi muqarnas shaklidagi nişda ichida baland choʻqqili kamar bilan oʻralgan. Eshik kamarining yuqori qismida naskh usulida reliefda yozilgan matn tasmasi eshik nişdasini uch yoʻnalishda aylanadi. Qamal kamari eshik nişdasini pastki tomonda ikki tomonlama cheklovchi ikki qavatli sutsalilar ustida joylashgan. Kamarning spandrelida ikki ta qalin eskirgan yuzali qirrali va yuqori oʻrtada marmar yozma plaka mavjud. Tor konkav chegara stalaktit kirish boʻlimini uch yoʻnalishda cheklaydi. Eshik nişdasining yon yuzalarida muqarnas bezakli mihrablar joylashgan.

Portalning past qiyma eshik ochilishidan kirib, baland qiyma barrel qamari bilan qoplangan kirish iwaniga oʻtiladi. Iwanning sharq va gʻarb devorlarida bir-biriga qarshi keng nişdalar qoshqoq kamarlari bilan joylashgan. Kirish iwanining ikkala tomonidagi toʻrtburchak rejalashtirilgan boʻshliqlar ham baland qiyma barrel qamarlarga ega.

Kirish iwanidan oʻtib yetiladigan toʻrtburchak rejalashtirilgan hovli, sharq, gʻarb va janub qanotlari boʻylab kvadrat rejalashtirilgan oyoqlarga tayanib, baland qiyma kamarlarga ochiladigan portiklar bilan oʻralgan katta hududdir. Iwan kamarlari portik boʻlinmalaridan kengroq va balandroqdir. Hozirda hovli markazida toʻrtburchak basseyn joylashgan.

U‑shaklli reja boʻyicha hovlini oʻrab turgan portiklar ortida turli oʻlchamdagi xonalar baland qiyma barrel qamarlarga ega.

Markaziy hovli shimoliy fasadining oʻrtasidagi asosiy iwan katta hajmdagi, uchburchak barrel gumbazi bilan qoplangan. Shimoliy devorning oʻrtasidagi eshik keyinchalik ochilgan. Iwaning sharq va gʻarb qanotlaridan sharqqa va gʻarbga qoʻshilgan ikki kvadrat rejalik xonadan, gʻarb qanoti beton gumbaz bilan qoplangan, va eshiklar hamda derazalar kabi jihozlar keyinchalik shimoliy devorga ochilgan. Sharq qanotidagi kvadrat shaklidagi xona gumbaz bilan qoplangan. Binoning eski fotosuratlaridan, asosiy iwan yonidagi ikkala makon ham ilgari gumbazli boʻlganligi aniqlanishi mumkin. Madrasa butunlay kesilgan toshdan qurilgan.

Madrasa portali nozik tosh ustaxonasi bilan bezatilgan. Tashqaridan ichkariga qarab asta-sekin sirtlarni tashkil etuvchi chekkalar asosan geometrik birikmalardan iborat murakkab bezaklarga ega. Bundan tashqari, zich stilizatsiyalangan gullik bezaklar orasida joylashgan, palma va rumi motivlari bilan egri shoxlar orqali bir-biriga ulanadigan tasviriy tasvirlar ajralib turadi. Qamrov arkasida joylashgan ustunlarning kapitalarida, fasadlarda oʻymalgan sher boshlari, binoni yomonlikdan himoya qiluvchi talisman tasvirlari boʻlishi mumkin, bu eski anʼanalar davomidir.

1960‑yillarda katta taʼmirga uchragan madrasa, asosan qulagan asosiy devorlar, portik archalari va portalni taʼmirlab, yakunlagan. Gʻarb qanotidan asosiy iwan yonidagi xonaning qulagan gumbazi ham beton bilan yangilangan. Hozirda bino bozor sifatida foydalanilmoqda.