Salyan Ulu Camii

Juma masjidi — Ozarbayjonning Salyan shahrida joylashgan XIX asrga oid masjid va tarix‑arxitektura yodgorligi.

Masjid, Ozarbayjon Respublikasi Vazirlar Kabinetining 2 avgust 2001‑yilda bergan 132‑sonli qarori bilan mahalliy ahamiyatli koʻchmas tarix va madaniyat yodgorliklari roʻyxatiga kiritilgan.

Tarixi

Salyan Juma masjidi 1865‑yilda Salyan shahrida qurilgan. Masjidning ustidagi kitobada uning 1283‑yilda (milodiy taqvimi bilan 1865‑yil) Haji Mehdining oʻgʻli Ağahüseynning sharafiga usta Kərbəlayi Ali Akbar tomonidan qurilganligi qayd etilgan. Deyishicha masjidning meʼmori aslida Erdebilli boʻlgan Kərbəlayı Ali Akbar Hindistonda, shuningdek Erdebilda ham masjid qurib. Masjidning kirish darvozasining yon tomonlarida 2, ichida esa bir tosh kitob bor.

Ozarbayjonda sovet bosqinchiligidan keyin rasmiy ravishda 1928‑yildan din bilan kurash boshlandi. Oʻsha yil dekabrda Ozarbayjon KP MK‑i koʻplab masjid, cherkov va sinagoglarni maʼrifiy yoʻnalishlarda foydalanish uchun klublar balansiga berdi. Agar 1917‑yilda Ozarbayjonda 3 000 masjid boʻlsa 1927‑yilda bu raqam 1 700, 1928‑yilda 1369, 1933‑yilda esa 17 edi. Salyan Juma masjidi ham bu davrda ibodatga yopildi. Yoʻl chizish nomi bilan masjidning 21 ta gumbazidan 6‑si olib tashlandi va masjid binosi ombor sifatida foydalanildi. Keyinroq bu yerda rayon rasmiy galereyasi joylashdi.

Ozarbayjon mustaqilligini qayta tiklagandan soʻng 1992‑yilda masjid oʻz faoliyatini tikladi. Masjid Ozarbayjon Respublikasi Vazirlar Kabinetining 2 avgust 2001‑yilda bergan 132‑sonli qarori bilan mahalliy ahamiyatli koʻchmas tarix va madaniyat yodgorliklari roʻyxatiga kiritilgan.

2003-yilda Kür daryosining toshishi bilan bogʻliq yuzaga kelgan yer osti suvlarining taʼsiri natijasida masjidning 9 gumbazi uchib, u nosoz holga tushdi. 2010–2012-yillarda masjid Madaniyat va Turizm vazirligi tomonidan tiklanib, dindorlarning foydalanishiga topshirildi.

Meʼmorligi

Devorlari tosh plitalar bilan qoplangan masjidning hovli maydoni 21x20 metr, ichki maydoni esa 21x12 metrdir. Masjidda avval 21 gumbaz boʻlgan. Gumbazlar 10 ta tuzilgan toshdan iborat ustunlar ustida turadi. Ichki devorlari qizil gʻisht bilan ishlangan. Minarasi balandligi 8 metrdir. Minbari yogʻochdan boʻlib, besh pillali.