Seyitömer Höyük

Seyitömer Höyük, Kütahya shahar markazidan qush uchishi 24–25 km. shimoli-gʻarbida, Seyitömer qishlogʻining shimoli-gʻarbiga tushgan bir höyüktir. Bir TKİ muassasasi boʻlgan Seyitömer Linyit Ishlab chiqarish Muassasasi Boshqarmasi (SLİ) rezerv maydoni ichida joylashgan. Tepaning oʻlchamlari 150 x 140 metr, balandligi 24 metr. Höyükning eng yuqorisida taxminan 2 ming kvadrat metr tekis yer mavjud.

Qazishmalar

Seyitömer Linyit Ishlab chiqarishining taʼminlagan fonda olib borilayotgan qazish ishlari 1989 yilda boshlangan. Birinchi yildagi qazilarga Eskişehir Muzeyiʼdan N. Aydın, 1990-92 yillardagi qazilarga Afyon Muzeyiʼdan A. Topbaş, 1993 qazisiga ham shu muzeydan A. İlaslı rahbarlik qilgan. Qazilarga bir muddat toʻxtash berilgan boʻlib, 2006 yildan boshlab Dumlupınar Universiteti Arxeologiya Kafedrasi tomonidan qayta boshlangan. Qazish rahbarligini shu universitetdan Prof. Dr. A. Nejat Bilgen amalga oshirmoqda.

Qatlamlanish

Eng pastki, yaʼni eng eski madaniyat qatlamining Geç Kalkolitik Davr – Erken Tunç Davri oʻtish davri ekanligi koʻrsatilgan. Uning ustida Erken Tunç Davri II. bosqich joylashgan. Eng yuqori qatlamlarda esa M.Ø. II. mingyillik, Rim, Helenistik, Klassik, Arkaik va Frig joylashuvlari kuzatiladi. Birinchi joylashuv Erken Tunç Davri joylashuvi boʻlib, daryo boʻyida joylashgan va Hitit Davrida devor bilan oʻralgan. Frig Davrida ham qalin va baland devor, joylashuvni oʻrab turgan. Tepaning iskonligi 5 mingyillikdan oldinga choʻzilgan boʻlib, Tunç Davrida, Ahameniş, Helenistik va Rim Davrlarida zich iskon koʻrgan. Shuningdek, M.Ø. II. mingyillik birinchi choragiga taalluqli Oʻrta Tunç Davri joylashuvi (Assur Savdo Koloniyalari Davri) M.Ø. 1 800 yillarda zilzila bilan vayron boʻlib, yonib ketganligi aniqlangan.

Topilmalar

Höyükda topilgan gilam-choyshab topilmalar muhimdir. Erken Tunç Davri II. bosqich oxiridan III. bosqich oxirigacha ishlatilgan bu gilam-choyshab, Ichki Gʻarbiy Anatoliyaʼda gilam-choyshab sanoatining rivojlanishini tushuntiradi. Seyitömer Höyükning yongʻinli qatlamlaridan topilgan bu material guruhi Eskişehir Dashtidan Çanakkale atrofigacha tarqalganligi maʼlum.

Erta bronza davrida gilam‑choylar qoʻlda shakllantirilgan boʻlsa, keyinchalik tosh va loy qoliplarda ishlab chiqarilgani aytiladi. Anadoluʼda III‑mil. avv. binyilda keramika ishlab chiqarishda qolip ishlatilgan yagona joylashuv Seyitömer Höyüğü boʻlgani, arkeologiya adabiyotida keramika tayyorlashda eng erta qolip qoʻllanilishi ham shu joylashuvda kuzatilgan.

Qazilarda, Erta bronza davrining oxirgi bosqichlariga sanalgan temir eritishda ishlatilgan pechlar, ustaxonalar va temir ingichkalar topilgan.

Pishgan tuproqdan tayyorlangan ogʻirshaklarning (toʻqimachilik tezgalarida ishlatiladigan vaznlar) koʻp miqdorda topilishi joylashuvda rivojlangan toʻqimachilik sanoati mavjudligini koʻrsatadi.

Joylashuvdagi eʼtiqod tizimi Erta bronza davridan boshlab Asosiy Xudo ayol kultiga aylangan, ammo Rim davrida Asosiy Xudo ayolning oʻrniga Zevs kulti egallagan.

Qazilarda topilgan topilmalar Dumlupınar Universiteti Rektorat binosidagi Maxsus Dumlupınar Universiteti Muzeyida namoyish etilmoqda. Umuman 1.381 ta etütlik va inventar asar namoyish etilgan muzeyda shuningdek maketlar va maʼlumot panelari ham mavjud. Seyitömer Höyüğüʼning, topilmalar jihatidan Turkiyaning eng boy höyuklaridan biri ekanligi aytilmoqda.

Topilmalar ichida, Assur Savdo Koloniyalari davridan bir bolgʻa boshli muhr juda muhim topilma deb taʼkidlanmoqda. Ammo bir necha katta muzeyda namoyish etilgan bu muhr turi dunyoda uni ortga qoldirmaganligi aytilmoqda.

Qazilarda topilgan gilam‑choy topilmalarida koʻrinadigan turli tipologiyalar, Seyitömer Höyüğüʼning Markaziy Anadolu, Suriya va Mesopotamiya bilan savdo aloqalari tarmogʻida ekanligini koʻrsatadi.