Sós-hegyi Niche

Sós-hegyi-kőfülke dolomitda yoki yumshoq, ohaktoshda paydo boʻlgan gʻor. Duna–Ipoly Milliy Parkida joylashgan. Turist yoʻriqnomasida ham keltirilgan.

Tavsifi

Nagy-Szénás togʻ massivi tarkibiga kiruvchi Nádor togʻining D‑tomoni, Piliscsaba tashqi hududida, Piliscsaba ichki hududidan D‑ga, Nagykovácsi ichki hududidan ENy‑ga, qatʼiy himoyalangan hududda, oʻrmon ichida joylashgan kichik tosh devorining pastida gʻor 3 m keng, 1,3 m baland, gorizontal oʻq yoʻnalishida va DNy‑ga qaragan kirishga ega. Toʻgʻridan‑toʻgʻri tark etilgan kichik tosh qazish joyi ustida ochiladi, bu esa taxminan 400 m dengiz sathidan baland joyda joylashgan qiyalikli ohaktosh qadamlarining K‑qismida joylashgan.

Sós-hegyi-kőfülke dolomitda yoki yumshoq, ohaktoshda shakllangan. Ehtimol muzlash natijasida paydo boʻlgan, yoki sunʼiy ravishda yaratilgan, lekin gʻorning devoridagi asbob izlari endi koʻrinmaydi, chunki keyinchalik yumshoq yuzalar hukmron boʻlib qolgan. Faqat bitta boʻshliqdan iborat boʻlgan gʻorning balandligi ichkariga qarab asta‑asta kamayadi, kengligi esa deyarli oʻzgarmaydi. Gʻorning tagi deyarli gorizontal, bir necha ohaktosh boʻlaklarini oʻz ichiga olgan boʻsh ohak toʻldirigidan iborat boʻlib, qalin koʻrinadi. Ruxsat va gʻor yurish asosiy jihozlari boʻlmasa ham boʻshliqni yurish mumkin.

1984‑yilda Sós-hegyi-kőfülke nomi bilan birinchi marta gʻor ilmiy adabiyotda tilga olingan. Gʻor Nádor-hegyi-gʻor (Kraus 2005), Nádor‑üreg (Eszterhás 2007), Nagyszénási kőfülke (Bertalan 1976), Sóshegyi kőfülke (Thuróczy 1964), Sós-hegyi kőfülke (Pápa 1966) va Sós-Hegyi-kőfülke (Pápa, Dénes 1982) nomlari bilan ham adabiyotda uchraydi. Nagyszénási kőfülke nomi chalgʻituvchi, chunki Nagyszénási‑sziklaüreg ham oʻxshash nomga ega.

Tadqiqot tarixi

1964‑yilda nashr etilgan “Az országos kék‑túra útvonala mentén” nomli kitobda kőfülke tilga olingan. 1966‑yilda nashr etilgan “Budai‑hegység útikalauz” kitobiga koʻra, 445 m baland Sós‑hegy yonida yurib, 9 daqiqada chiroyli toshlar topiladi, ular yoʻlning ustida, oʻng tomonda joylashgan. Yoʻldan bir daqiqada oʻng tomondagi toshlar orasida joylashgan kichik Sós‑hegyi kőfülke ga yetib borish mumkin.

Az 1976‑yilda tugallangan, Magyarország barlangleltára nomli qoʻlyozmada Sóshegyi kőfülke nomli gʻor haqida, uning boshqa nomi Nagyszénási kőfülke va Piliscsabán, Sós‑togʻda joylashganligi aytilgan. Sós‑togʻ 445,1 HP‑dan 100 m masofada, DK‑da, piliscsabai vodiy tosh qazib olish maydonining ustida, turist yoʻli ustida, turist yoʻlidan 12,6 m balandlikda gʻorning kirish joyi joylashgan. 5 m uzunlikda va taxminan 3 m chuqurlikda, qattiq tosh gʻor. Qoʻlyozmaning gʻor haqidagi qismi ikki adabiy asarga asoslanib yozilgan.

1982‑yilda nashr etilgan, Budai‑togʻlar yoʻl qoʻllanmasi nomli nashrda, Sós‑togʻ yonida yurib, oʻn daqiqada chiroyli toshlar topilishi, bu toshlar yoʻl ustida, oʻng tomonda joylashganligi aytilgan. Yoʻldan bir daqiqa ichida toshlar orasida ochilgan kichik Sós‑Hegyi‑kőfülke ga yetish mumkin. 1984‑yilda chiqqan, Magyarország barlangjai nomli kitobning milliy gʻor roʻyxatida Budai‑togʻlarda joylashgan gʻor Sós‑hegyi‑kőfülke nomi bilan, Nagyszénási kőfülke nomi oʼzgarishi bilan keltirilgan. Roʻyxatga bogʻliq ravishda Dunazug‑togʻlar gʻorlarining geografik joylashuvini koʻrsatadigan, 1 : 500 000 masshtabdagi xaritada gʻorning geografik joylashuvi koʻrsatilgan.

Takácsné Bolner Katalin 1991‑yil 23‑mayda Sós‑hegyi‑kőfülke asosiy reja xaritasini, uzunlik kesimi xaritasini va kesishma xaritasini chizdi. Kraus Sándor 2004‑yil may oyida oʼzining Nádor‑hegyi‑barlang deb nomlagan gʻorni topdi. Moviy chiziq va moviy kesma belgilarining Piliscsaba tomon, ENy‑ga, taxminan 1,5 km masofada kichik yon vodiy chap tomondan tushadi. Yoʻlning oʼng tomonida taxminan 8 m balandlikdagi tosh toʻpagi bor. Toshning K‑tomoni yonida, yuqoriga yurib, tosh yoriqligi joylashgan, uning pastida gʻor kirish joyi mavjud.

Kraus Sándor baroqning kirish fotosuratini, shuningdek baroqning asosiy reja xarita chizmasini va uzunlik kesimi xarita chizmasini tayyorlagan. Uning joyini xaritada belgilagan. Dolomitte shakllangan qulay bivak joyi oʻlchamli, taxminan 3 m uzunlikda va taxminan 3 m kenglikda baroq ehtimol muzlash natijasida paydo boʻlgan, chunki muhim tektonik chiziq koʻrinmaydi. Ob‑havo baroqning shar shaklidagi shakllarini oʻzgartirgan boʻlishi mumkin.

Mocsári Attila 2007 bahorida oʻzi ilgari eslatilmagan boʻshliqni topgan. Nádor‑üreg, uningcha, ehtimol sunʼiy manbali boʻlib, eski tosh koni ishchilari tomonidan yaratilgan, lekin boʻshliq toʻliq baroqga oʻxshash. Toʻrt‑besh kishiga mos, vaqtinchalik bivak joyi. Mocsári Attila 2007‑yilda joylashuv chizmasini tuzgan, unda baroqning geografik joylashuvi koʻrinadi. Xuddi shu paytda baroqni va uning atrofini koʻrsatadigan fotosuratlar olgan. Bargoʻqni Mocsári Attila 2007‑may 9‑kunida oʻlchagan, keyin oʻlchov maʼlumotlaridan foydalanib baroqning asosiy reja xaritasini va uzunlik kesimi xaritasini tuzgan. Baroq oʻlchov maʼlumotlariga koʻra 4,2 m uzunlikda, 3,2 m kenglikda va markazda 0,8 m balandlikda.