Solymári Niche

Solymári-kisfülke Duna–Ipoly Milliy Parkda joylashgan Budai Tabiatni Himoya Qismida, Solymári-ördöglyuk yaqinida joylashgan bir gʻor.

Tavsifi

Solymáron, Solymár markazidan taxminan ikki kilometr janub‑gʻarbga, Solymári-ördöglyuk Pipa nomli chiqishiga yaqin, pastroqda, taxminan 20 metrda, oʻsimlik bilan qoplangan tosh qazishda, togʻ jinsining tagida, dengiz sathidan 338 metr balandlikda, tabiiy shakldagi, notekis shaklli, gorizontal oʻq yoʻnalishidagi, shimol‑shimoli‑sharqqa qaragan, yetti metr keng va ikki metr balandlikdagi kirish joyi mavjud. Solymári-ördöglyuk asosiy kirish joyi ostida joylashgan, katta tosh koni yonidagi, oʻng tomonda, ancha kichik tosh qazishda ochiladi, bu katta tosh konidan shimol‑gʻarbga joylashgan. Turist xaritalari gʻorning kirish joyini koʻrsatmaydi.

Juda breksli, singan, yuqori triass davri dachsteinli ohaktarda hosil boʻlgan. Tektonik yoriq boʻylab, ehtimol korroziya taʼsiri bilan paydo boʻlgan. Bir qavatli gʻor, janubga yoʻnaladi va asta‑sekin torayadi. Katta, vayron boʻlgan gʻorning qoldigʻi boʻlishi mumkin. Minerallar kam, ular koʻrinmas, yorugʻliksiz, sarkash, korroziyali va asosan himoyalangan, orqa qismlarida topiladi. Unda breks zona, bir necha saman stalaktit boshlanishi, stalagmit zaharlanishi, boʻri tishli stalagmit, kichik oʻlchamli borsok tosh, montmilch va kichik shar shaklidagi gʻorlar kuzatiladi. Gʻorning gorizontal kengligi toʻqqiz metr. Deneverlar gʻorda uchraydi. Ruxsat bilan, gʻor yurish asosiy jihozlari bilan va oson yuriladigan.

1984‑yilda Solymári‑kisfülke nomi bilan birinchi marta gʻor barlogi adabiyotda tilga olingan. Gʻor adabiyotda Solymári kisfülke (Bertalan 1976) va Solymári kőfülke (Karszt 1991) nomlari bilan ham uchraydi. Solymári kőfejtő hévforrás kürtői (Bertalan 1976) va Solymári‑kőfejtő hévforrás kürtői (Kordos 1984) nomlari ehtimol shu gʻorga ham taalluqlidir.

Tadqiqot tarixi

Turisták Lapja 1937‑yil nashrida va Jellinek János tomonidan yozilgan hisobotda Jellinek János hamkasblari bilan Solymári‑ördöglyukda va uning yaqinidagi nomlanmagan boʻshliqda ishlayotganligi aytilgan. Horváth János 1967‑yilda Solymári‑kisfülkani oʻrganib chiqqan, keyin oʻrganish maʼlumotlaridan foydalangan holda Solymári‑kisfülke (Budai‑hegyek) asosiy reja xaritasini, uzunlik kesimi xaritasini va 2 ta kesim xaritasini chizgan. Xaritalar 1:100 masshtabda gʻorni namoyish etadi. Asosiy reja xaritasi va uzunlik kesimi xaritasida gʻordagi 2 ta kesim joylashuvi koʻrinadi. Xarita varagʻida, sharqiy yoʻnalish belgilangan joyda, 1:50 000 masshtabdagi joy xaritasi ham koʻrsatilgan boʻlib, u Solymári‑kisfülke geografik joylashuvini tasvirlaydi.

1976‑yilda tugallangan, “Magyarország barlangleltára” nomli qoʻlyozmada shunday yozilgan: Solymáron, Solymári‑ördöglyuk kirishidan taxminan 50 m masofada, sharq‑shimoliy‑gʻarbga, taxminan 15 m pastroqda, eski kichik tosh konida Solymári kichik xonadon kirish joyi joylashgan. Tabiiy tarzda yaratilgan xonadon 9 m uzunlikda, 1‑4 m kenglikda, 2,5 m balandlikda va 1,5 m chuqurlikda. Qoʻlyozmaning gʻor haqida boʻlimi bir qoʻlyozma asosida yozilgan. Boshqa bir cédula Solymári tosh qazish joyi gʻovak manbai konuslari haqida soʻzlaydi. Cédulaga koʻra, bu konuslar Solymáron, Sziklás‑togʻda, Solymári‑ördöglyuk ostidagi tosh qazish joyida joylashgan gʻovak manbai konuslari boʻlib, qazib olish paytida topilgan. Qoʻlyozmaning gʻovak manbai konuslarini tasvirlovchi boʻlimi 2 ta adabiy asar asosida yozilgan.

1984‑yilda nashr etilgan “Magyarország barlangjai” kitobining milliy gʻor roʻyxatida Budai‑togʻlarda joylashgan gʻor (Solymári‑kichik xonadon) keltirilgan. Roʻyxatga bogʻliq ravishda Dunazug‑togʻlarning gʻorlarining geografik joylashuvini koʻrsatadigan, 1:500 000 masshtabdagi xaritada gʻorning geografik joylashuvi koʻrsatilgan. Roʻyxatda koʻrsatilgan Solymári‑tosh qazish joyi gʻovak manbai konuslari nomi ehtimol shu gʻorga ham tegishli. Roʻyxatga bogʻliq ravishda Dunazug‑togʻlarning gʻorlarining geografik joylashuvini koʻrsatadigan, 1:500 000 masshtabdagi xaritada ham bu teshiklarning geografik joylashuvi koʻrsatilgan. Karszt Barlangkutató Csoport 1991‑yilda Solymári‑kichik xonadonda sinov qazishni amalga oshirgan, bu esa vaʼdali koʻrinishga ega boʻldi. Gʻorning joylashuvi va ish davomida kuchaygan havodan guruh xulosa chiqardi: Solymári‑kichik xonadon Solymári‑ördöglyukning nomaʼlum, pastki darajasi bilan bogʻlangan.

Maʼlumotnoma boʻyicha, Gazda Attila 2004 yil 16-avgust yozgan, batafsil oʻlchangan Solymári-kisfülke 11 m uzunlikda, 2,7 m vertikal choʻzilishli, 2,7 m balandlikda va 9 m gorizontal choʻzilishli. Erkin tashrif buyurish mumkin boʻlgan gʻor. Gʻor va atrof-muhiti biroz iflos, shakllar zarar koʻrmagan. Gʻor kirish qismida bir olovga qoʻyish joyining qoldigʻi koʻrinadi.