Strázsa-hegyi rock shelter

Strázsa-hegyi-sziklaodú Duna–Ipoly Milliy Parkida joylashgan Pilis togʻida, Nagy‑Strázsa‑togʻida joylashgan bir gʻoradir.

Tavsifi

Strázsa-hegyi-sziklaodú Esztergom‑Kertváros shahar hududida, Nagy‑Strázsa‑togʻ (Strázsa‑togʻ) DNy‑i tomonida, Strázsa‑hegyi‑gʻoradan shimoliy‑gʻarbga va taxminan 3 m pastda, 8–10 m masofada joylashgan. 8 m uzunlikdagi gʻora oʻrtasida katta kirish joyi bor, u DNy‑ga qaragan. Yuqori triász dachsteini ohaktoshida gʻora korroziya va muzlash‑kuyish natijasida hosil boʻlgan. Gʻoraning devorida baʼzi joylarda borsok, kaltsiy‑gʻovak va oʻsib chiqqan romboedr shaklidagi kaltsiy koʻrinadi, ammo ular juda shikastlangan. Oson yetib boriladigan, oson yuriladigan gʻora ruxsatsiz, koʻcha kiyimida, asbob-uskunasiz koʻrish mumkin.

Gʻora adabiyotda Strázsa‑hegyi‑kőfülke (Bertalan, Schőnviszky 1973–1974), Strázsa‑hegyi kőfülke (Véghelyi 1922–1925), Strázsahegyi kőfülke (Földváry 1935), Strázsa‑hegyi‑sziklaodu (Bertalan, Schőnviszky 1973–1974), Strázsa‑hegyi sziklaodu (Kárpát 1991), Strázsahegyi sziklaodu (Schőnviszky 1937), Sztrázsahegyi kőfülke (Kadić 1952) va Sztrázsahegyi sziklaodu (Kadić 1952) nomlari bilan ham ataladi. 1984‑yilda gʻora adabiyotda birinchi marta Strázsa‑hegyi‑sziklaodú deb nomlangan.

Tadqiqot tarixi

1922–1925‑yillar Barloq tadqiqotida Véghelyi Lajos shuni bayon qilgan: Eski‑Strázsa‑togʻning DK‑tomonidagi quruq ohaktosh yassi joylarida, karstlashgan tosh guruhida uchta gʻora topilgan, ulardan biri Strázsa‑hegyi kőfülke. Unga kőfülke nomi berilgan, chunki shakli kőfülke tosh gʻora turiga mos keladi. Kőfülke dengiz sathidan 284 m balandlikda joylashgan va Dorog tomoniga qaragan. 1925‑yil Esztergom yilliklarida aytilganidek, Eski‑Strázsa‑togʻning Tábla‑togʻga qaragan, juda karstlashgan qismida tosh gʻoralar mavjud. 1935‑yil Erdészeti Lapokda aytilganidek, Esztergom yaqinida joylashgan va juda qiziqarli tosh shakllariga boy Strázsa‑togʻning karstlashgan tosh guruhida Véghelyi Lajos uchta gʻorani kashf etgan. Ulardan biriga Strázsa‑hegyi kőfülke nomi berilgan.

Turisták Lapja 1937‑yilgi sonida nashr etilgan va Schőnviszky László tomonidan yozilgan tadqiqotda ikki alohida gʻor sifatida tasvirlangan Strázsahegyi kőfülke va Strázsahegyi sziklaodu aslida bir gʻor, yaʼni Strázsa‑hegyi‑sziklaodú hisoblanadi. Nashrda shundan maʼlumki, kőfülke Strázsa‑hegyi‑gʻordan sharq tomonga, togʻning janubi‑sharqiy yamda ochiladi. Katta, sakkiz‑toʻqqiz metr balandlikdagi, ahamiyatsiz kőfülke devorlarida eski yonish izlari koʻrinadi. Taʼrifga koʻra, sziklaodú Strázsa‑hegyi‑gʻordan gʻarb tomonga, bir necha metr balandroq joyda joylashgan. Bir necha metrli kichik boʻshliqning oʻng tomonida chuqurroq, yurib boʻlmaydigan tor teshik boshlanadi. Kadić Ottokár 1952‑yilda yakunlagan qoʻlyozmasida Schőnviszky László gʻor taʼriflari takrorlangan. Qoʻlyozmada ham Strázsa‑hegyi‑sziklaodú ikki alohida gʻor sifatida tasvirlanadi, birinchi gʻorning nomi Sztrázsahegyi kőfülke, ikkinchi gʻorning nomi Sztrázsahegyi sziklaodu.

Az 1953. yili Földrajzi Értesítőda nashr etilgan va Láng Sándor tomonidan yozilgan maqolada, Nagy-Strázsa-tepadagi uchta uzoqdan maʼlum (Strázsa-hegyi-barlang, Strázsahegyi kőfülke, Strázsa-hegyi Rókalyuk) va yaqinda kashf etilgan bir gʻoyat (Sátorkőpusztai-barlang) gʻoyalar haqida soʻz boradi. Eski tavsiflangan uchta gʻoya orasida eng kattasi Strázsa-hegyi-barlangdir. Strázsahegyi kőfülke Dorogra, DNy-ga qarashli kirish 284 m balandlikda joylashgan. Strázsa-hegyi-barlangdan 5 m uzoqda joylashgan kichik kőfülke korroziyaviy kelib chiqqan gʻoya boʻlib, togʻ ichidan yuzaga chiqqan suv uni eritgan. Ushbu gʻoyani ham karst suv eritgan (Strázsa-hegyi-barlang va Strázsa-hegyi Rókalyuk kabi), shuning uchun u manba‑gʻoya hisoblanadi. Véghelyi Lajos ham togʻning yuqori uchta gʻoyasi (Strázsa-hegyi-barlang, Strázsahegyi kőfülke, Strázsa-hegyi Rókalyuk) umumiy yoriq tizimi boʻylab paydo boʻlgan deb oʻylagan. Láng Sándor yuqori uchta gʻoya pastki Sátorkőpusztai-barlang bilan ham bogʻlangan va ularning barchasini termak bilan boyitilgan karst suv eritgan, deb taxmin qilgan.

1976‑yilda tugallangan va Bertalan Károly tomonidan yozilgan qoʻlyozmada ham ikki alohida gʻor sifatida tasvirlangan tosh uyasi va tosh gʻor. Tosh uyasini tavsiflashda Schőnviszky László va Láng Sándor nashrlari foydalanilgan. Qoʻlyozmaga koʻra Pilis togʻ tizmasida, Pilis boʻlagi, Esztergombada Strázsahegyi tosh uyasi joylashgan. Strázsa‑hegyi‑gʻordan K‑ga 5 m masofada, togʻ yamini DK‑ning yoriqligida, taxminan 284 m balandlikda DK tomon qaragan kirish joyi joylashgan. Manba gʻor 8–9 m balandlikda boʻlib, devorlarida eski olov yurgizish izlari koʻrinadi. Tosh gʻor Schőnviszky László yozuvi asosida qayta ishlangan. Qoʻlyozmaga koʻra Pilis togʻ tizmasida, Pilis boʻlagi, Esztergombada Strázsahegyi tosh gʻor joylashgan. Strázsa‑hegyi‑gʻordan Ny‑ga, bir necha metr yuqorida kirish joyi joylashgan. 2–3 m uzunlikdagi gʻorning oʻng tomonidan tor, chuqurroq yoʻl chiqadi.

Bertalan Károly va Schőnviszky László tomonidan tuzilgan, 1976‑yilda nashr etilgan Magyar barlangtani bibliográfia barlangnomlari roʻyxatida Pilis togʻida joylashgan ikki alohida gʻor, Strázsa‑hegyi‑kőfülke va Strázsa‑hegyi‑sziklaodu nomlari bilan tilga olingan. Gʻornomlari roʻyxatida Strázsa‑hegyi‑kőfülke va Strázsa‑hegyi‑sziklaodu haqida maʼlumot berilgan 1 ta adabiy asar keltirilgan. 1984‑yilda nashr etilgan Magyarország barlangjai nomli kitobning mamlakat boʻylab gʻorlar roʻyxatida Pilis togʻidagi gʻorlar orasida bu gʻor keltirilgan, lekin ikki alohida gʻor sifatida. Birinchi gʻorning nomi Strázsa‑hegyi‑kőfülke, ikkinchi gʻorning nomi Strázsa‑hegyi‑sziklaodu. Roʻyxatga bogʻliq ravishda Dunazug‑togʻlari gʻorlarining geografik joylashuvini koʻrsatadigan 1:500 000 masshtabdagi xaritada ikki gʻorning geografik joylashuvi koʻrsatilgan. Kárpát József tomonidan 1991‑yilda tuzilgan toʻplamda Strázsa‑hegyi‑sziklaodu (Esztergom) 3 m uzunlikda va chuqurligi yoʻq, Strázsa‑hegyi‑kőfülke (Esztergom) 8 m uzunlikda va 0 m chuqurlikda ekanligi aytilgan.