Szőlő-hegyi Cave

Szőlő-hegyi-eresz Cserhát togʻlarining K-qismida joylashgan bir qum tosh gʻorasi.

Tavsifi

Kishartyán, Szőlő-hegy bogʻlarga qarab turgan qiyalik tosh devorida, taxminan 250 m balandlikda joylashgan gʻora. Yuqori oligosen (kattai) glaukonitli, marmar qatlamli qum toshida paydo boʻlgan. 12 m uzunlikdagi tosh gʻori DNy-ga qarab 7–10 m baland devorda, yamalakning tepasidan 2–4 m nisbiy balandlikda joylashgan. Eng chuqur suv kirishi DK-ning oxirida. Suv kirishi ÉNy tomon kichikroq boʻladi. Balandligi ham 3 m dan 1,5 m gacha kamayadi. Qiyalik tosh gʻorini qarshilik koʻrsatadigan marmar qatlamlar bosqichma‑bosqich ajratib turadi.

Bu boʻshliq deflyatsion shakllanishning klassik misoli. Faqat shamol yuvishi (va ehtimol qoldiq) uni yaratgan. Inson mehnati izlari yoʻq. Quruq, quyoshli qum tosh qirgʻogʻida jonivor hayot belgilari koʻrinmaydi. Koʻrish uchun maxsus asbob kerak emas, lekin qiyalik qum tosh devorida ehtiyotkorlik bilan harakat qilish zarur. Tajribasizlar yoki katta guruh bilan kelganlarga arqon bilan xavfsizlikni taʼminlash tavsiya etiladi. Gʻoraning ahamiyatini uning genetik toza shakli belgilaydi.

1988‑yilda gʻora adabiyotda birinchi marta Szőlő-hegyi-eresz deb nomlangan.

Tadqiqot tarixi

1988‑yil 21‑avgustda Eszterhás István gʻorani oʻrganib chiqqan, soʻngra oʻrganish natijasida gʻoraning 1:100 masshtabdagi asosiy reja xaritasini, 3 ta kesim xaritasini va joylashuv chizmasini chizgan. Oʻrganish boʻyicha gʻora 250 m balandlikda ochilgan va 12 m uzunlikda. Alba Regia Gʻora Tadqiqot Guruhining 1988‑yilgi yillik kitobida va Eszterhás István tomonidan yozilgan "Cserhát notkarsli gʻoralarini oʻrganishga oid maʼlumotlar" nomli tadqiqotda Szőlő-hegyi-eresz ilgari nashr etilmagan boʻshliq ekanligi aytilgan.

Terepbejárish paytida Eszterhás Istvánlar topildi. Sóshartyán tomondan kelib, kichik hartyadagi Asosiy koʻcha uy qatoridan ortiqdagi qiyalik qum tosh devori ichida gʻor bor kabi koʻrindi. Bogʻlar ortidan oʻtib, qum tosh devorini yaqinlashish mumkin boʻldi, unda gʻor oʻlchamli yoriq topildi. Geografik joylashuvi sababli uning nomi Szőlő‑hegyi‑eresz boʻldi, uni Eszterhás Istvánlar bergan. 5223‑sonli gʻor katastr maydonida joylashgan. Qogʻozga 1988‑yil xaritasi kiritilgan. Yilnomada qora‑oq rangli foto koʻrinadi, unda Kishartyán ustidagi tosh yoriq koʻrish mumkin. Fotosuratni Gönczöl Imre olgan.

Eszterhás Istvánning “Magyarország nemkarsztos barlangjainak listája” nomli, 1989‑yilda yaratilgan qoʻlyozmasida, Cserhát togʻ tizmasida, 5223‑sonli gʻor katastr maydonida, Kishartyán joylashgan Szőlő‑hegyi‑eresz qum toshida paydo boʻlganligi yozilgan. Gʻor 3×12 m maydonli va 2 m balandlikda. Cserhát togʻ tizmasida karszt toshda paydo boʻlmagan 9 ta gʻordan biri. Roʻyxatda 220 ta obyekt (203 ta gʻor va 17 ta sunʼiy yoriq) keltirilgan, ular 1989‑yil oxirigacha maʼlum boʻlgan. Magyarországda 21 ta gʻor qum toshida paydo boʻlgan.

1989‑yilda yozilgan “Kiegészítés a Cserhát nemkarsztos barlangjainak ismeretéhez” nomli tadqiqotda Cserhát karsztsiz gʻorlarining geografik joylashuvi koʻrsatilgan joy chizigʻi mavjud. Chizmada Szőlő‑hegyi‑ereszning geografik joylashuvi koʻrsatilgan. Tadqiqotda Cserhát qum toshida paydo boʻlgan toʻrt gʻordan biri boʻlgan, 12 m uzunlikda va 3 m balandlikda Szőlő‑hegyi‑eresz (Kishartyán) haqida soʻz bor.

Eszterhás István tomonidan yozilgan "Magyarország nemkarsztos barlangjainak lajstroma" nomli, 1993‑yilda yaratilgan qoʻlyozmada, Cserhát togʻlarida, 5223‑sonli gʻor katastr maydonida, Kishartyánon joylashgan Szőlő‑hegyi‑eresz haqida aytilgan. Gʻor Cserhát togʻlarining karszt toshida emas, 10 gʻordan biri. Qum toshida paydo boʻlgan gʻor 3×12 m² maydonga ega va 2 m balandlikda. Roʻyxatga koʻra Kishartyánning ikki gʻoridan biri. Tuzilma ichida 1993‑yilgacha maʼlum boʻlgan, Vengriyada, karszt toshida emas, yaratilgan 520 ta obʼekt (478 gʻor va 42 sunʼiy boʻshliq) sanab oʻtilgan. Vengriyada 28 ta gʻor, shuningdek sunʼiy ravishda yaratilgan, gʻorga oʻxshash boʻshliq, qum toshida shakllangan.

1994‑yilda nashr etilgan Lychnis. “Vulkanik togʻ jinslarida paydo boʻlgan gʻorlar tadqiqoti” nomli nashrga koʻra, Vengriyada karshtlanmagan, choʻkindi jinsda yaratilgan gʻorlar orasida, 1994‑yil yozgi holatiga binoan, Szőlő‑hegyi‑eresz (Kishartyán) 10‑eng uzun gʻor hisoblanadi. Gʻor qum toshida paydo boʻlgan, uzunligi 12 m va balandligi 2 m. Vengriyada 489 ta, Cserhát togʻ tizmasida esa 10 ta gʻor karshtlanmagan jinsda joylashgan. Vengriyada 28 ta gʻor qum toshida shakllangan. 2001‑yil 12‑novabrda tayyorlangan “Vengriyaning karshtlanmagan gʻorlari adabiyot roʻyxati” nomli qoʻlyozmada Szőlő‑hegyi‑eresz gʻor nomi keltirilgan. Gʻor nomi roʻyxatida gʻor bilan shugʻullangan 5 ta adabiy asar sanab oʻtilgan.