Ugurlu Khan Caravanserai

Uğurlu Xan Karvansarasi — Ozarbayjonning Gəncə shahrida XVII asrga oid bino.

Karvansara Gəncə beylik (yoki Qaraqalpaq beylik) Murtuzqulu xoning akasi oʻgʻli I Uğurlu xoning vasiti va Shayx Bahaoddinning loyihasi asosida tayyorlangan.

Tarixi va arxitekturasi

Uğurlu Xan karvansarasi Gəncə shahrida joylashgan boshqa bir karvansara, Shah Abbas karvansarasining yaqinida joylashgan. Bu ikki karvansaradan bir-biriga toʻrt ichki yoʻl bor. Kompleksning ikki katta hovli bor.

Bino qurilishida tuxum oqi bilan gil‑ohak aralashmasi va pishgan qizil gʻishtdan foydalanilgan. Bu karvansara 1663–1664‑yillarda Qaraqalpaq beylik boʻlgan Murtuzaqulu xan Ziyadoʻlovning akasi oʻgʻli I Uğurlu xoning vasiti bilan qurilgan. Karvansara arxitektor Shayx Bahaoddin loyihasi asosida qurilgan.

Bino birinchi qavati 17 ta katta tağdan iborat. Birinchi qavatda oʻng va chap devorlarning ichida qoʻriqchilarning turishi uchun konusga oʻxshash yarmiqlar yaratilgan va ichki yoritish uchun lampa hamda shamlar ishlatilgan, bu yer oynasiz. Shuningdek, sakkiz burchakli koʻmbazning markaziy qismining ornament elementlari kompozitsiyaning zich, ixcham tugunini ham yaratgan. Karvansaraning xonalarining eshiklari oval shakldagi qirqilgan dal bilan birlashadi, ichki arxitekturasida ikki uslub koʻrinadi: Sharq va Yevropa uslubi. Oʻng dalaning bosh tomonida Gəncening panoramasi yaratilgan joy xalvatxona deb ataladi. Shuningdek, bino barcha karvansaralar kabi toʻrt tomondan baland devorlar bilan oʻralgan.

1803‑yilda rus qoʻshinlari Gənceni egallaganidan keyin barcha xan mulkiyati kabi Karvansara ham musadiraga olingan va xazinaning hisobiga oʻtkazilgan. Karvansaraning I korpusini Sherbatlar (kalaqayi tayyorlovchilar) ijaraga olgandan soʻng xalq orasida "Sherbatchi Karvansarasi" nomi bilan chaqirilishga boshlagan.

Karvansara Gəncəyə chet el davlatlardan kelgan mehmonlar va savdo maqsadlari uchun moʻljallangan edi. Sovet davrida binoda Mahsəti Gəncəvi nomidagi Kirovabad pedagogik maktabi joylashgan edi.

Taʼmir

XX asrning 70-yilliklarida Heydər Əliyevning topshirigʻiga asosan Uğurlu xan karvansaralarida rassom Cavanşir Məmmədovning rahbarligi bilan kompleks badiiy tartib, tiklash va obodonlashtirish ishlari olib borildi.

2011-yilda yana karvansarayda restauratsiya ishlari olib borildi. Taʼmir Azərbaycan Respublikası Madaniyat va Turizm Nazirligining buyurti bilan amalga oshirildi. Karvansaraning barcha inshootlarida poydevor‑mustahkamlash ishlari bajarildi. Buning bilan birga, ustunlar ham asosdan beton bilan mustahkamlandi. Binoning ichki va tashqi qismlarida zararli holatda boʻlgan joylar yana taʼmir qilindi. Karvansarayda ishlatilgan gʻishtlar esa Şəki shahridan olib kelindi.