Várgesztesi Pothole

Várgesztesi-zsomboly Duna–Ipoly Milliy Parkida joylashgan Vértes togʻida, Várgesztesda joylashgan bir gʻor.

Tavsifi

Vértes togʻining markaziy qismida, Várgesztes tashqarisida gʻor joylashgan. Gʻorni Várgesztesning boshlanishida joylashgan toʻga, Milliy Koʻk Yoʻlning koʻk chiziq belgisini kuzatib, keyin uzoqdan ham koʻrinadigan tosh devorlarni yetib, chapga burilib, taxminan 300 m yurish orqali topish mumkin. Gʻorning kirish hovlisi oʻrmon ichida boʻlib, bu katta hajmdagi yoriqdir. Keng kirish hovlisi, albatta, katta hajmdagi gʻor zali yoriqlanishi natijasida paydo boʻlgan. Yoriqdan qiyalik yoʻlda gʻorga kirish mumkin. Gʻor kirish joyi 12 m keng, 3,5 m baland, tabiiy shaklda, egri va gorizontal oʻq yoʻnalishida.

Gʻor eosen kretsda shakllangan. Kirishdan keyin bir necha qisqa yoyli yoʻllar keladi. Toʻldiruv oʻrmon tuprogʻi, humus va katta miqdordagi tosh boʻlaklaridan iborat. Hozirgi shaklini yuzaki taʼsirlar (muz sababli toshning kichiklashishi) belgilagan, shu sababli asl shakli yoʻqolgan. Gʻor 12 m uzunlikda, 4 m vertikal kenglikda, 1 m chuqurlikda va 3 m balandlikda. Gʻorda muhim hayot izlari koʻrinmaydi. Faqat bir necha hasharot, asosan chivin va ari mavjud. Oson kirish mumkin boʻlgan boʻshliqni oʻrganish uchun gʻorchiq asbob-uskunalari kerak emas va ruxsat ham shart emas.

1990‑yilda gʻor birinchi marta Várgesztesi-zsomboly nomi bilan adabiyotda tilga olingan. Gʻor adabiyotda Hideg-lyuk (Polacsek 2003), Jégverem-gʻor (Polacsek 2003), Várgesztesi-szakadék (Kocsis 2006) va Várgesztesi szakadék (Polacsek 2003) nomlari bilan ham uchraydi.

Tadqiqot tarixi

1990‑yil 1‑sentyabrda Imre Gábor va Polacsek Zsolt (Külker SC ning ikki aʼzosi) gʻorni oʻlchashdi, keyin oʻlchash natijalaridan foydalanib Polacsek Zsolt Várgesztesi-zsomboly (Vértes togʻi) asosiy reja xaritasini va uzunlik kesimi xaritasini tuzdi. Xaritalar 1:200 (yoki 1:100) masshtabda gʻorni tasvirlaydi. Asosiy reja xaritasida sharqiy yoʻnalish (É-i) belgilangan. Oʻlchash boʻyicha gʻor 15 m uzunlikda va 8 m chuqurlikda.

A Külker SC Barlangkutató Csoport 1990. évi jelentése szerint a Várgesztesi-zsomboly a várgesztesi kőfejtők Ny-i végétől kb. 200 mre helyezkedik el. A beszakadás kb. 15 m átmérőjű és 6–8 m mély. Szálkőfal határolja egyik oldalát. Minden bizonnyal egy barlangterem felszakadása miatt alakult ki az üreg. Elképzelhető, hogy követ fejtettek benne. Továbbvezető járatai feltöltődtek, minden bizonnyal beomlottak. Ismert részei laposak, feltöltődtek. A kb. 13 m hosszúságig ismert barlangüregek a beszakadás D-i oldalában, annak alsó részén találhatók. Az üreg nummulinás és egyéb makrofaunát tartalmazó eocén mészkőben jött létre. Mivel nagy az akkumuláció, ezért nem célszerű feltáró munkát végezni benne. Jelentéktelen élővilága van. Elkészült a barlang térkép- és fénykép-dokumentációja. A barlang fénykép-dokumentációját Polacsek Zsolt készítette el. A kéziratban van két térképrészlet, amelyek bemutatják a Várgesztesi-zsomboly földrajzi elhelyezkedését. A jelentésbe bekerültek a barlang 1990-ben készült térképei.

2003‑yilda Kocsis Ákos va Polacsek Zsolt gʻoyalarini oʻlchashdi, keyin shu yilda, oʻlchov asosida Polacsek Zsolt Várgesztesi-zsomboly (4522/20) asosiy reja xaritasini va ikki uzunlik kesim xaritasini tuzdi. Xaritalar 1:100 masshtabda gʻoya tasvirlaydi. Asosiy reja xaritasi foydalanish uchun xarita yuzasida É‑yoʻnalishi belgilangan. Asosiy reja xaritasida gʻoyaning ichida ikki uzunlik kesimning joylashuvi koʻrsatilgan.

2003‑yil 3‑dekabrda, katastr maʼlumotlari asosida tuzilgan roʻyxat varagʻiga koʻra, 4522‑20 katastr raqami bilan Várgesztesi‑zsomboly (Várgesztesi szakadék, Hideg‑lyuk, Jégverem‑barlang) Várgesztesi (Komárom‑Esztergom viloyati) joylashgan Vértes togʻida topilgan. Togʻ yonidagi oʻrmon ichida gʻoya 12 m keng, 3,5 m baland, tabiiy, egri shaklida va gorizontal oʻq yoʻnalishida kirish joyiga ega. Batafsil oʻrganilgan gʻoya 12 m uzunlikda, 5 m vertikal yoyilgan, 3,5 m baland, 0 m chuqurlikda va 5 m gorizontal yoyilgan. Eosen kretsda (Szőci Mészkő Formáció?) boʻshliq joylashgan. Gʻoyaning shakllanishiga tektonika tayyorlagan. Boʻshliq tektonika va qulash tufayli paydo boʻlgan.

Oddiy shakldagi gʻoyaning tagligi egri, va xos boʻlak turi tushib ketgan gʻoya boʻshligi, ichki qismida yoriq. Morfologik katta shakllar keyingi tosh parchalanishi sababli unda aniqlanmaydi. Morfologik kichik shakllar: burchakli shakllar, muzlash shakllari. Noorganik, joyida hosil boʻlgan qoldiq tosh boʻshligʻi tosh qoldiqlaridan iborat. Gʻoyaning tagligini tuproq, humus tashkil etadi. Kirish yaqinida kichik yosunli joylar uchraydi. Qoplovchi toshda eosen nummuliteslar mavjud. Ehtimol, vaqtincha tomchilab oqadigan suvlar unda mavjud. Gʻoyaning oʻlchami va xususiyati tufayli yuzaki harorat sharoitlari unda amal qiladi. Mahalliylar boʻshliqni uzoq vaqt davomida bilishadi. Tatabányai Barlangkutató Egyesület 1991‑yil yillikda birinchi marta yozma shaklda gʻoyani tilga olgan. Amaliy jihatdan tegmagan gʻoyaning tagligi amaliy jihatdan tegmagan.

Gʻor tosh qatlamlari tagida, oʻrmonda, belgilangan, keyin belgilarsiz yoʻlda yetib olish mumkin. Ruxsatsiz tashrif buyuriladigan gʻorga kirishda gʻorchining asosiy jihozini ishlatish shart emas. Gʻorga kirishda toʻldiruv quruq boʻldi. Huquqiy maqomi: 1961‑yil 18‑sonli tvri asosida himoyalangan. Masʼul tabiatni muhofaza qilish organi: Duna–Ipoly Milliy Bogʻ Boshqarmasi. Mulk egasi: Magyar Államkincstár Rt. Yuzasining mahalliy (samarkand darajasida) himoyasi mavjud. Gʻorga kirish davlat mulkidagi oʻrmon boshqaruvi ostida (Vértesi Erdészeti és Faipari Rt.). Yuzaning iqtisodiy turi oʻrmondir. Bogʻlanish hujjatlari: gʻor xaritasi (M = 1:100), tavsif, gʻorga kirish fotosurati.