Yıldız Porcelain Factory

Yıldız Çini ve Porselen Fabrikası, İstanbul Yıldız Parkı bogʻida joylashgan muzey‑fabrika. 1892‑1894 yillarda Usmoniy Saroyi çini ehtiyojlarini qondirish va pasayib borayotgan çini sanʼatini rivojlantirish maqsadida tashkil etilgan. Turkiyaning bu sohada ishlab chiqarishni davom ettirayotgan eng eski obʼekti boʻlgan fabrika, hozirda Turkiya Respublikasi Prezidenti huzuridagi Milliy Saroylar Idorasi Boshqarmasiga tegishli.

Tarixi

19‑asrda anʼanaviy turk sanʼatlari orasida eng muhimlaridan biri boʻlgan çini sanʼatining pasayishi Usmoniy Davlatiʼni bu sohada katta darajada tashqi bogʻli holatga olib kelgan. Obʼekt, sulton II‑Abdülhamidning buyrugʻi bilan 1892‑1894 yillarda saroy va atrofining çini ehtiyojlarini qondirish maqsadida Yıldız Çini Fabrika‑i Hümâyûnu nomi bilan tashkil etilgan.

Fabrika, fransuz Serves va Limoges kompaniyasidan import qilingan texnologiya asosida ish boshlagan, shu maqsadda Fransiyadan mutaxassis xodimlar va çini qoliplar olib kelilgan. 1894 yildagi Istanbul zilzilasida jiddiy zarar koʻrgan fabrika bir muddat ishlab chiqarishni toʻxtatib, italyan meʼmor Raimondo DʼAronco tomonidan taʼmirlangan.

Fabrikada vaza, devor likopchalar, yozuv va stol toʻplamlari, vizitka likopchalar, qopqogʻli kasalar, sahnalar, aşure likopchalari, shakar idishlari, choy va fincan toʻplamlari kabi kundalik foydalanish buyumlari ham ishlab chiqarilgan.

II‑Abdülhamidning taxtdan tushirilishi soʻngida ishlab chiqarish toʻxtatilgan fabrika, 1911 yilda eski boshqaruvchilarining saʼyalari bilan yana faoliyatga qaytarilgan. Qutulish urush davrida qiyinchilikda boʻlgan telegraf simlarini bir‑biri bilan bogʻlashda ishlatilgan kaolin fincanlarning ishlab chiqarilishini ham amalga oshirgan fabrika 1957 yilda Sümerbankga topshirilgan.

Gʻarb va Anadolu sanʼati sinteziga muhim hissa qoʻshgan fabrika, Respublikaviy davrda ham ishlab chiqarishni davom ettirgan va anʼanaviy turk çini sanʼatini dunyoga tanitishda muhim rol oʻynagan.

Hozirda TBMM Millî Saraylar Daire Başkanlığıga tegishli Yıldız Porselen Fabrikasi, hozirgi zamonning taʼbiri va ehtiyojlariga moʻljallangan mahsulotlar bilan birga boshlangʻich davrda ishlab chiqqan mahsulotlarning ham oʻxshashlarini ishlab chiqaradi.

Ishlab chiqarishda estetik va sanʼat birinchi oʻrinda turadi. Oʻtmishning hozirgi zamonga olib kelinishi maqsadida sifatga kompromissiz amalga oshirilgan ishlab chiqarish katta darajada tijorat tashvishlaridan uzoq.