Zarrabi masjidi

Zarrabi masjidi – Ozarbayjonning Ganja shahrida joylashgan sobiq masjid va meʼmoriy yodgorlik. Masjid XIX asrda qurilgan va 2001-yil 2-avgustda Ozarbayjon Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 132-sonli qarori bilan mahalliy ahamiyatga ega koʻchmas tarixiy va madaniy yodgorliklar roʻyxatiga kiritilgan.

1928-yilda binodan masjid sifatida foydalanish toʻxtatilgach, avval yashaydigan uy sifatida ishlatilgan, keyinchalik esa restavratsiya qilinib, Ganja davlat drama teatri ixtiyoriga topshirilgan.

Tarixi

Zarrabi masjidi XIX asrda Ganja shahrining Zarrabi mahallasida qurilgan. Tadqiqotchi Farrux Ahmadovning qayd etishicha, ushbu meʼmoriy yodgorlikning barpo etilishiga Zarrabi mahallasining mashhur shaxslari Hoji Kazanfar Karbalayi ogʻa oʻgʻli, Mashadi Gasim Hoji Ahmadli, Ali Bey Hoji Alibeyov, Karbalayi Sur Abdulloh oʻgʻli va boshqalar hissa qoʻshgan boʻlib, qurilish mahalliy aholi tomonidan moliyalashtirilgan. Shuningdek, qadimgi Ganjada ham Zarrabi masjidi boʻlgani taxmin qilinadi, ammo oʻsha masjid 1139-yilgi zilzila oqibatida vayron boʻlgan.

Ozarbayjonda sovet bosqinidan soʻng, 1928-yilda rasmiy ravishda dinga qarshi harakat boshlandi. Oʻsha yilning dekabr oyida Ozarbayjon Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʻmitasi koʻplab masjidlar, cherkovlar va sinagogalarni maʼrifiy maqsadlarda foydalanilishi uchun klublar ixtiyoriga oʻtkazdi. 1917-yilda Ozarbayjonda 3000 ta masjid boʻlgan boʻlsa, 1927-yilda bu son 1700 ta, 1928-yilda 1369 ta, 1933-yilda esa 17 tani tashkil qilgan. Bu davrda Zarrabi masjidi ham ibodat uchun yopilgan va uning binosidan turar-joy sifatida foydalanilgan.

Keyinchalik mahalliy mutaxassislar va madaniyat namoyandalari shahar maʼmuriyatiga murojaat qilib, restavratsiya qilingan Zarrabi masjidida Poeziya teatri joylashtirilishini soʻragan. Taklif maʼqullanib, bino taʼmirdan chiqarilgan va ijodiy jamoaga topshirilgan. 1979-yildan boshlab binoda Nizomiy Poeziya teatri faoliyat yurita boshlagan. Ushbu teatrda Nizomiy Ganjaviyning „Xamsa“ asarlaridan olingan syujetlar asosida bir necha sahna asarlari namoyish etilgan. Dastlab teatr 1981-yilgacha koʻngilli sifatida faoliyat yuritgan boʻlsa-da, keyinchalik unga Ganja davlat drama teatri tarkibidan shtatlar ajratilgan[manba kerak].

Ozarbayjon mustaqillikka erishgach, masjid Ozarbayjon Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2001-yil 2-avgustdagi 132-sonli qarori bilan mahalliy ahamiyatga ega koʻchmas tarixiy va madaniy yodgorliklar roʻyxatiga kiritildi.

2008-yildan boshlab Zarrabi masjidi binosi, yaʼni Nizomiy Poeziya teatri joylashgan qism Ganja davlat drama teatri tarkibiga qoʻshildi va hozirgi kunda uning ochiq sahnasi sifatida faoliyat yuritadi.

Meʼmorchiligi

Masjid ikki gumbazli boʻlib, ayvonli masjid uslubida qurilgan. Bino 3 qismdan iborat: umumiy maydoni 70 m2 (750 kv ft) boʻlgan katta namoz zali, maydoni 30 m2 (320 kv ft) boʻlgan kichik xona va uzunligi 25 m (82 ft), eni 3 m (9.8 ft) boʻlgan ayvon. Namoz zali yetarli boʻlmagan paytlarda namozxonlar ayvondan ham foydalangan.