Ziribári Cave

Ziribári-gʻor Duna–Ipoly Milliy Bogʻi hududida joylashgan Pilis togʻida, Csobánkada joylashgan gʻorlardan biridir. Turistik qoʻllanmalarda ham tavsiflanadi.

Tavsifi

Ziribár DK‑i choʻqqasidan 40 m masofada, togʻdan tushuvchi qiyalik oraliqqa yaqin, Ziribár oraliq boʻylab (Csobánkadan Pilisszántógacha davom etuvchi) oraliq yoʻlakning oʻng tomonida joylashgan. Gʻorning ikki kirishidan biri keng, qazilgan va osongina koʻtariladigan. Ikkinchisi tor, tulkiy shakldagi va faqat qoʻllar bilan oʻtaydigan. Gʻorning gorizontal, biroz koʻtarilgan yoʻli ÉK–DNy yoʻnalishidagi yoriq boʻylab, suvli eritma tufayli, freatik sharoitlarda paydo boʻlgan. Yuqori trias davriga mansub dachsteinli ohaktoshda hosil boʻlgan. Gʻorda kichik noʻxat toshlari kuzatiladi. Toʻldiruv tosh boʻlaklari, loy va oʻrmon tuprogʻidan iborat.

Yuqori, qazilgan kirish orqali koʻplab daraxt shoxlari gʻorning gorizontal yoʻliga tushadi, va turli qoldiqlar ham topiladi, ularni ehtimol yoʻlovchi turistlar chuqurligini aniqlash uchun tashlab qoʻyishadi. Gʻor yoʻli asosiy jihoz bilan osongina yuriladigan, gʻorni koʻrish uchun ruxsat kerak emas.

1967‑yilda gʻor adabiyotda birinchi marta Ziribári-gʻor deb nomlangan. Gʻor adabiyotda Ziribár-gʻor (Kadić 1952), Ziribári gʻor (Schőnviszky 1937), Ziribári‑zsomboly (Mezei 1967), Ziribári zsomboly (Bertalan 1976) va Ziribár‑zsomboly (Miczek 1991) nomlari bilan ham uchraydi.

Tadqiqot tarixi

1920‑yilda nashr etilgan “Budapest Duna‑oʻng tomonidagi hududi” kitobida Ziribár DK‑i, quruq, ohakli choʻqqasida kashf etilmagan gʻor borligi aytilgan. 1924‑yilda nashr etilgan “Budapest Duna‑oʻng tomonidagi hududi” nashrida 1920‑yilda chop etilgan kitobning Ziribári-gʻor haqida boʻlimi takrorlangan. “Turistaság és Alpinizmus” 1929‑yil 1‑avgustdagi sonida Gyopár Turist Uyushmasi gʻor izlovchilariga yaqinda kashf etilgan ziribári gʻorni oʻrganishda chiroyli vazifalar kutayotganligi haqida soʻz bor. “Turisták Lapja” 1931‑yil nashrida Bekey Imre Gábor tomonidan yozilgan maqolada, Csévi-gʻor qazilgandan keyin Pilis togʻidagi boshqa gʻorlarda insoniy davrdan keyingi izlanishlar endi mantiqsiz boʻlgani aytilgan. Ziribár choʻqqasidagi kichik suv tortgich esa, faqat geografik qiziqish boʻlgani uchun emas.

A Turisták Lapja 1937. évi évfolyamában az van írva, hogy a Ziribári barlang a Pilis turistakalauz szerint még feltáratlan barlang, amely a Ziribár DK-i csúcsán helyezkedik el. Eddig még nem sikerült megtalálni. Az 1948. évi Hidrológiai Közlönyben publikálva lett, hogy a Hosszú-hegy kiemelkedésével alábbszállt a Hosszú-hegyben a karsztvízszint és megszűnt a működése a Ziribári-, Hosszúhegyi-, Pilisszántói- és Szurdokvölgyi-barlangok forrássorozatának. Az 1948-ban kiadott, Szegő István által írt útikönyvben szó van arról, hogy a Ziribár csúcsán van egy érdekes és feltáratlan barlang, amelynek kb. 2 m átmérőjű, függőlegesen lefelé mélyülő bejárata van. Kadić Ottokár 1952-ben befejezett kéziratában az olvasható, hogy a Ziribár-barlang a Barcza–Thirring-féle turistakalauz szerint a Ziribár DK-i csúcsán lévő feltáratlan barlang, amelyet addig senki sem kutatott, és ezért még hiányzik részletes leírása. A kézirat barlangra vonatkozó része 2 irodalmi mű alapján lett írva.

Az 1953. évi Földrajzi Értesítőben publikált tanulmány szerint a Ziribár DK-i csúcsának tetején, 400 m tszf. magasságban van a Ziribári barlang. Az eltömődött kis barlang aknaszerű és 1–1,5 m széles. Nincs cseppköve, mésztufát sem látni a környéken. Keskenyedve ér véget 2,5 m mélyen. Karrosodott dachsteini mészkő sziklákba mélyül. DK felé néz bejárata. Eredete bizonytalan, lehet, hogy kis víznyelőbarlang. Jelenleg azonban aligha működik, mivel a csúcson helyezkedik el. Lehet felnyílt aven is, esetleg hévforrásbarlang. Utóbbiakra azonban szintén nincs bizonyíték. A barlang valószínűleg eldugult aknabarlang, vagy kis kürtő. Mai alakja sohasem rendelkezett vízgyűjtővel. A tanulmányban látható 3. ábrán, a Ziribári-medence tömbszelvényén jelölve van a Nagy-Ziribár csúcsán lévő barlang.

1962‑yilda nashr etilgan “A barlangok világa” kitobida Ziribár-gʻor Ziribár tepasida joylashgan, kichik, qisqa, deyarli toʻliq yopiq gʻor ekanligi aytilgan. 1967‑yilda chiqqan “Pilis útikalauz”ga koʻra Ziribár tepasida 6–7 m uzunlikda va chuqurlashib boruvchi qisqa, juda yopiq boʻshliq mavjud. Ziribári‑zsomboly, Ziribári‑gʻor nomlari bilan ham tanilgan. 1974‑yilda nashr etilgan “Pilis útikalauz” kitobida, Pilis togʻlari va Visegrádi‑togʻlari gʻorlari roʻyxatida (19–20‑bet) Pilis togʻlari va Visegrádi‑togʻlari gʻorlari orasida Ziribári‑zsomboly (Ziribári‑gʻor) mavjudligi zikr etilgan. Pilis togʻlari gʻorlarini tasvirlaydigan qism Ziribári‑zsomboly (Ziribári‑gʻor) haqidagi tavsifni 1967‑yilda nashr etilgan yoʻl qoʻllanmasidagi Ziribári‑gʻorni taqdim etuvchi tavsif bilan mos keladi.

Bertalan Károly 1976‑yilda tugatgan qoʻlyozmasida Pilis togʻida, Pilis‑vonalida, Csobánkada joylashgan Ziribári gʻorning boshqa nomi Ziribári zsomboly ekanligini yozadi. Katta Ziribár choʻqqasidan DKga 200 m masofada, kichik ochiq maydonda, taxminan 400 m tszf balandlikda DKga qaragan kirish joyi bor. Noaniq kelib chiqishi boʻlgan, 7 m uzunlikda, 2,5 m chuqurlikda va 1–1,5 m kenglikda boʻlgan gʻor qattiq yopiq. Qoʻlyozmadagi gʻorga oid qism 4 ta nashr asosida yozilgan. Bertalan Károly va Schőnviszky László tomonidan tuzilgan, 1976‑yilda nashr etilgan “Magyar barlangtani bibliográfia” gʻor nomlari koʻrsatmasida Pilis togʻida joylashgan gʻor Ziribári‑gʻor nomi bilan keltirilgan. Koʻrsatmada gʻor bilan shugʻullangan 1 ta adabiy asar zikr etilgan. 1977‑yilda Havas Péter va Szablyár Péter gʻorni oʻlchab, oʻlchov natijalari asosida Szablyár Péter Ziribári‑gʻorning asosiy reja xaritasini va uzunlik kesim xaritasini 10 ta kesim bilan tayyorlagan.