Balla-völgyi Sinkhole

Balla-völgyi su çəkmə sistemi Macarıstanın xüsusi qorunan mağaraları arasında yer alır. Bükki Milli Parkında yerləşən Bükk bölgəsində, Répáshuta kənar ərazisində yerləşir.

Təsvir

Répáshuta şəhərinin mərkəzindən cənuba, Balla vadisində, Csúnya-völgyin girişindən şimala, təxminən 70 metr məsafədə, vadinin yer səviyyəsində, vadinin sağ tərəfində, makadámútun qərb yamacında, yoldan iki metr məsafədə, qayaya dırmaşma yolu ilə, dəniz səviyyəsindən 400 metr yüksəklikdə, meşə və açıq sahədə, qırıq tipli, çatlaqlı, 45 dərəcədə quraşdırılmış dəmir lövhə qapısı ilə bağlanmış, şaquli ox istiqamətində, 60 santimetr enində və 80 santimetr uzunluğunda girişə malikdir. Giriş yolun çuxurunda yerləşir və böyük daş blokları ilə əhatə olunmuşdur ki, nəqliyyat vasitələri böyük qar altında ona düşməsin. Qapının dizaynı torpaq və yarpaq mağaraya daxil olmağa imkan verir. Uyğun vəziyyətdə olan qapı sendviç strukturlu, ikiqat lövhəli, beton doldurulmuş və aşağı kənarında menteşəli olur.

Mərkəzi triass, yuxarı triass, tünd boz, kalciterli, bir az kristallı toxumalı kalkarda, tektonik hazırlıqdan sonra, axan suyun təsiri ilə yaranıb. Müddətbə-müddət aktiv su çəkmə mağarası. Mağara çayın çəkmə axını kimi fəaliyyət göstərir. Mağara girişdən şimal istiqamətində, çay yatağının altına davam edir. Girişdən sonra xarakterik çatıq dilimində davam edir. Girişdən sonrakı hissəni, bir neçə metrə qədər nazik ləkə örtür. Xüsusi təbəqə növü çatıq təbəqə növüdür. Şimal–cənub istiqamətində, müəyyən, şaquli əsas çatıqda üç yaxşı ayrılmış konus qoşulur, lakin bütün çatıq daralaraq, yüksəkdə səthə doğru yönəlir. Mağara böyük, pilləli altlıqlı çatıq dəliyidir. İçində sferik formalar və tavan kanalları müşahidə olunur. Girişin altında, girişdən yeddi metr məsafədə, qərb divarında, təxminən 30 santimetr sahədə noxud formalı damcı daş çirklənməsi yaranıb. Mağara əslində damcı daşızdır.

Aljinzatı incə gil və palçıqla örtülmüşdür. Son nöqtədən əvvəl, təxminən 10–12 metr hündürlükdəki konusun vasitəsilə ehtimal ki, gil və palçıq birbaşa Balla-völgyi-patakdan gəlir. Konusun divarını tamamilə su yuyub və divardan gil yuyulmuşdur. Çayın istiqamətindən axan çay suyu bunun səbəbi ola bilər, lakin bu adətən yalnız aşağı səviyyədə su örtüyünə səbəb olur, çünki udulur. Böyük su miqdarı olduqda isə su mağaradan çıxır. Yəqin ki, yaxın mənbələr suyu səthə aparır. Yəqin ki, son nöqtədəki konusda 10 metr maksimum düşmə hündürlüyü olan müvəqqəti şəlalə yaranır. Şəlalə hələ görülməmiş, lakin müşahidələrə əsasən onun mövcudluğu fərz edilir. Son nöqtədə, dəyişən hündürlükdə, dəyişən sahəli müvəqqəti dayaq su yaranır. 398 metr karsıt su səviyyəsinin maksimal dəniz səviyyəsindən yuxarı hündürlüyüdür. Dalğalanma mağarada 18 metrdir. Orada yarasalar mövcuddur. Üfüqi genişliyi 18 metrdir. Giriş üçün 30 metr dırnaq və dırnaq texniki avadanlıqları istifadə edilməlidir.

1984-cü ildə Balla-völgyi-víznyelő adını ilk dəfə ədəbiyyatda almışdır. Mağara ədəbiyyatda balla-völgyi Békás-barlang (Kordos 1984), Balla-völgyi-viznyelő (Bertalan 1976), Balla völgyi viznyelő (Szentes 1965), Balla-völgyi-víznyelőbarlang (Ferenczy 2007), Balla-völgy tengelyében nyiló viznyelő (Bertalan 1976), Balla-völgy tengelyében nyíló víznyelő (Ferenczy 2007), Békás-barlang (Kardos 1982), Békás-nyelő (Szilvássy 1967), Békás nyelő (Szilvássy 1967), Békás-viznyelő (MKBT Beszámoló 1980), Békás viznyelő (Garas, Szloboda, Kiss, Dervadelin 1977), Békás-viznyelő-barlang (Kiss, Horváth 1979), Békás-viznyelő barlang (Garas, Szloboda 1977), Békás viznyelő barlang (Garas, Szloboda, Kiss, Dervadelin 1977), Békás-víznyelőbarlang (Ferenczy 2007), Békás-zsomboly (Kovács 1998), Csúnya-völgyi-feltárás (Kovács 2002), Csúnya-völgyi feltárás (Ferenczy 2007), Csúnya-völgyi tektonikus hasadék (Ferenczy 2007), Répás-nyelő (Ferenczy 2007) və Répás-viznyelőbarlang (Garas, Szloboda 1977) adları ilə də tanınır. Békás adını mağaraya bəzən düşən çoxlu qurbağalar səbəbindən almışdır. Savanyú-terem bir araşdırmacının, Hujber Ferencin ləqəbi Savanyú-dan götürülmüşdür. Dániel-tunnel Dániel Monfort fransız mağara tədqiqatçısının adından götürülmüşdür.

Tədqiqat tarixi

Yolun inşası zamanı, 1900-cü illərin əvvəllərində, ehtimal ki, mağara açılmışdır. Repáshutai şifahi ənənəyə görə, yol qazıcı mağara girişinə yemək və içki qoymuşdur, çünki orada sərin idi. 1964-cü ildə mağaranı dağmağa Vamörsi Barlangkutató Csoport başlamışdır. O vaxt mağara 3 m dərinlikdə idi. 1965-ci ildə Pénzügyőr SE Természetbarát Szakosztály Barlangkutató Csoportu çətin şəraitdə boşluq sisteminin dağılmasını davam etdirmişdir. İrəliləmək imkanı bir neçə tonluq böyük daşla bağlanmışdır, yalnız parçalanma partlayışı ilə aradan qaldırıla bilər. Daşların arasında aşağıdan gələn axını çox yaxşı hiss etmək mümkündür.