Çankaya Mansion

Çankaya Köşkü (Türk: Çankaya Köşkü) Türkiyənin vitse-prezidenti üçün rəsmi rezidensiya və əvvəllər 1923‑dən 2014‑ə qədər Türkiyənin prezidentinin rəsmi rezidensiyası idi.

Əslində, köşk erməni Kasabian ailəsinə məxsus idi, onlar erməni soyqırımı zamanı onu itirdilər. Əmlak Ankara şəhərinin Çankaya rayonunda yerləşir, bu ad da sarayın adını verir. Çankaya Kampusu bir neçə binanı, o cümlədən köşkü özündə saxlayır və Türkiyə Respublikasının tarixində özünəməxsus yeri olan 195 hektar (480 akr) sahəni əhatə edir.

Çankaya Kampusunda Atatürkün Muzey Köşkü, Çankaya Köşkü, Baş Aide-de-Camp ofisi, Şüşə Köşk, Dövlət Nəzarət Şurası, Maliyyə İşləri və Qoruma Direktorluğu binaları, Mətbuat Konfrans Zalı, qəbul salonları, yanğınsöndürmə bölməsi, sosial obyekt, qaraj, istixana, süni çim idman sahəsi, tennis kortu və işçi məskənləri yerləşir.

2014‑də prezident yeni inşa edilmiş Cumhurbaşkanlığı Külliyəsinə köçdü, Çankaya Köşkü Baş nazirin rəsmi rezidensiyası oldu. 2017‑dən etibarən prezidentlik sisteminə keçiddən sonra Çankaya Köşkü Türkiyənin vitse-prezidenti üçün rəsmi rezidensiya kimi xidmət edir.

Erkən tarix

Çankaya Köşkünün hazırda dayandığı torpaq Ohannes Kasabian adlı erməni zinət əşyaları satıcısı və tacirinin malik olduğu bağ idi. Bağ və ev Kasabian ailəsi erməni soyqırımından qaçmaq üçün Ankaradan çıxıb İstanbulda məskunlaşdıqdan sonra Bulgurluzâde ailəsi tərəfindən müsadirə edildi.

Mustafa Kemal Atatürk, Türkiyənin ilk prezidenti olacaq, 1921-ci ildə binanı gördükdə, əmlaka böyük maraq göstərdi və onu Bulgurluzâde Tevfik Efendi‑dən 4500 liraya satın aldı. Atatürk 1919‑da Ankara’ya ilk gəldikdə Angora Kənd Təsərrüfatı Məktəbində yerləşdi. 23 aprel 1920‑də Böyük Milli Məclisin sədri seçildikdən sonra, dəmir yolu stansiyasındakı, bir zamanlar stansiya başçısının evinə aid olan, Direction House adlanan daş evə köçdü. 30 may 1921‑də Atatürk bağ evində yerləşdi, bu ev təmirdən sonra Çankaya Mansion adını aldı.

Muzey Mansion

1924‑də memar Mehmet Vedat Bey Kasabian Mansion‑da bəzi təmir işləri həyata keçirdi, yeni yataq otaqları üçün ikinci mərtəbə əlavə etdi, ön tərəfdə çərçivəli pəncərə girişi, arxa tərəfdə anbar və mətbəx, yan tərəfdə isə bir qüllə qurdu. 1926‑da mərkəzi istilik sistemi əlavə edildi. Bu Mansion Mareşal Atatürkün evinə çevrildi və o, yeni Çankaya Mansion‑a iyun 1932‑də köçənə qədər burada yaşadı. Bina daha sonra Atatürk onu Türk Ordusuna təhvil verdikdən sonra “Army House” adını aldı. Mansion Respublikanın tarixində çox önəmli yer tutmuşdur. 1950‑ci ildə bəzi təmir işlərindən sonra ictimaiyyət üçün muzey kimi açıldı. 1986‑da böyük bərpa işləri tamamlandı. O vaxtdan bəri, bütün orijinal avadanlıqları və mebelləri ilə orijinal formasını qorumaq üçün bir konservasiya proqramı həyata keçirilir. Bina böyük sarayın lüksünü daşımır, sadədir, lakin praktik istifadə üçün stilizə və dizayn edilmişdir. Milli Mübarizə və Qərbçüləşmə transformasiyaları və islahatları dövründə Başkomandan Atatürkün rəhbərlik mərkəzi kimi xidmət etmişdir. Müstəqillik Müharibəsi aparıldığı və Respublikanın qurulduğu bir çox mühüm anlara şahidlik etmiş, bu gün Atatürkün xatirəsinə hörmət olaraq diqqətlə qorunur.

Çankaya Sarayı

Muzey Sarayında iki dəfə genişlənmə və təmir işləri aparılmış olmasına baxmayaraq, tədricən artan ehtiyacları qarşılamaqda kifayət etmədiyi üçün 1930-cu ildə yeni bina tikilməsinə qərar verildi. Atatürkün istəyi üzrə yeni Sarayın tikintisi məşhur Avstriya memarı Prof. Dr. Clemens Holzmeisterə həvalə edildi. Holzmeister 20 may 1930‑da vəzifəyə başladıqdan beş gün sonra ilk layihəni hazırladı və Atatürkün istəklərinə uyğun dəyişiklikləri iki gün sonra etdi, layihə eskizini təqdim etdi və 27 iyul 1930‑da Yalova‑da Atatürkün qarşısında yekun plan və modeli təqdim etdiyi məlumdur. Atatürk, noyabr 1930‑da tikinti yerini müəyyən etdikdən sonra, tikintiyə dair bütün qərarları tamamilə Holzmeisterə verdi. Avstriya memarı bütün memarlıq strukturu materialını Avstriyadan gətirdi. Sarayın daxili məkanlarının bir hissəsi Vyana İncəsənət Akademiyasında dizayn edildi. Çankaya Sarayının tikilməsinə 1931-ci ilin əvvəllərində başlayan Holzmeister, onu qısa bir müddət, təxminən 1,5 ildə tamamlayaraq iyun 1932‑də təhvil verdi. Zəminin üzərində iki mərtəbəli giriş hissəsi iş sahəsi və qonaqların qəbul edildiyi məkan kimi istifadə olunur. Üst mərtəbə isə yaşayış sahəsi kimi təşkil olunmuşdur. Çankaya Sarayı, ənənəvi Türk ev üslubunu Qərbin həyat rahatlığı ilə birləşdirən, 1932‑dən Atatürkün ölümünə qədər onun yaşayış və iş sahəsi kimi xidmət edən, onun istəkləri və xəbərdarlıqları nəzərə alınaraq dizayn edildiyi üçün onun zövqünü və təsəvvür etdiyi həyat tərzini göstərən dəyər və əhəmiyyət daşıyır. Atatürkdən sonra Çankaya Sarayı, Prezident vəzifəsini icra edən İsmet İnönü, Celal Bayar, Cemal Gürsel, Cevdet Sunay, Fahri Korutürk, Kenan Evren, Turgut Özal və Süleyman Demirel üçün həm yaşayış, həm də ofis binası kimi xidmət göstərmişdir. Saray, doqquzuncu prezident Süleyman Demirel‑dən etibarən yeni xidmət binalarının tamamlanması ilə yalnız yaşayış məkanı olaraq istifadə olunmuşdur.