Kalakhana Mausoleums

Kələxana türbələri (Azerbaijani: Kələxana türbələri), Azərbaycan şəhəri Şamaxının şimalına 6 kilometr (3,7 mil) məsafədə, Kələxana (indiki Şəhriyar) yaxınlığında yerləşən türbələr kompleksi, kompleksdəki doqquz türbdən səkkizi sağ qalmış, biri isə ciddi şəkildə zədələnmişdir. Digər türbələr hələ də yaxşı vəziyyətdədir və bəziləri zədəsizdir.

Türblərdən yalnız birində yazı var. O, abidənin tikilmə tarixi və orada dəfn olunan şəxsin kimliyi haqqında məlumat verir. Bu yazıya görə, türbə 1663 və ya 1664-cü ildə memar Amir Əli oğlu Abdulazim tərəfindən tikilmişdir.

Tarix

19-cu əsrin sonuna qədər Kələxana türbələri elmi ədəbiyyatda nadir hallarda yer almış, və kompleksdəki abidələrin memarlıq xüsusiyyətləri geniş şəkildə araşdırılmamışdır. Kompleksdəki doqquz türbdən səkkizi sağ qalmış, biri isə ciddi şəkildə zədələnmişdir. Digər türbələr hələ də yaxşı vəziyyətdədir və bəziləri zədəsizdir. Üç türbəni əhatə edən müdafiə divarlarının qalıqları da sağ qalmışdır. Lakin, yalnız birindən orijinal görünüşün elmi bərpasına imkan verən mövqe mövcuddur.

Cornelis de Bruijn‑ə görə, doqquz türbdən beşi portal girişli divarlarla əhatə olunmuşdur. Ən uzaq türbə ikiqat divarla əhatə olunmuşdur. Arxeoloq yazır ki, birinci türbdə 5 qəbir, ikinci türbdə 3 qəbir var. O, ilk baxışda doqquzdan az türbə görünsə də, türbələrin yerləşdiyi təpənin yeddi kubbəli adlandırıldığını qeyd edir. De Bruijn həmçinin türbə kompleksinin yerində bir qala və yaxınlıqda bir bulaq olduğunu bildirir.

Kalaxana məqbərələri Orta əsr Azərbaycan memarlıq abidələri arasında qısa bir müddət ərzində tikilmiş unikal komplekslərdən biridir. Sovet‑Azərbaycan memarı və tənqidçisi Abdulvahab Salamzadeh‑ə görə, məqbərələrin bir neçə il ərzində tikildiyini sübut edən əsas faktlardan biri, 1636‑cı ildə bölgəni ziyarət edən alman səyahətçi Adam Olearius‑un məqbərələr haqqında heç bir məlumat verməməsidir. Lakin, 18-ci əsrin əvvəllərində Şirvani ziyarət edən Cornelis de Bruijn‑in nəşr etdiyi kitabda doqquz məqbərənin hər biri artıq təsvir olunmuşdur. Bir məqbərənin yazısında 1074 Hijri (Qriqori təqvimində 1663 və ya 1664) tarixi qeyd olunduğu nəzərə alınaraq, digər məqbərələrin də eyni dövrdə, ehtimal ki, eyni memar tərəfindən tikilmiş ola biləcəyi ehtimalı var.