Kálvária Cave

Kálvária-mağarası Duna–Ipoly Milli Parkında yerləşən Budai-dağlıqda, Solymárda yerləşən Kálvária-təpəsində yerləşən mağaralardan biridir.

Təsvir

Budapeşt və Solymár inzibati sərhədlərinin kəsişdiyi Kálvária-təpəsinin K‑c tərəfində yerləşən tərk edilmiş daş mədənində, 4772‑ci mağara katastr sahəsində Kálvária-mağarası yerləşir. Daş mədəni asanlıqla çatılır. 157A avtobus Budaliget, Géza fejedelem yolu son dayanacağından və 157‑ci avtobus Budaliget, Géza fejedelem yolu dayanacağından bir neçə dəqiqəlik gəzinti ilə mağaraya yaxınlaşmaq mümkündür. Mağaranın bir girişi var, bu giriş daş çıxarma sahəsinin aşağı səviyyəsinin DNy‑i ucunda yerləşir və DNy‑yə baxır. Giriş həm aşağı, həm də yuxarı səviyyədən çatmaq mümkündür. Aşağı səviyyədən dik, gil və kiçik daş qırıntıqlı, təxminən 8 m uzunluğunda yüksəlişlə daş çıxarma sahəsinin qayalı divarında açılan girişə çıxmaq olar. 1,5 m enində, 1,1 m hündürlüyündə, yarım dairə (oval) formalı giriş ilk baxışda təbii çatlaq kimi görünür, lakin daha yaxından müşahidə edildikdə, bir topaç oyuncağının qazılması ilə yaradıldığı aşkar olur.

Bələdiyyənin tutduğu daş təbəqəsi eosen kireçdaşı və eosen margdır, yuxarı qatları isə yüngül diplopodlu dolomiddən ibarətdir. Bələdiyyə postgenetik olaraq, tektonik çatlar boyunca həll olunma təsiri ilə yaranmışdır. Bələdiyyədə görünən forma zənginliyinə əsasən həll prosesində ehtimal ki, termal sular iştirak etmişdir. Giriş hissəsi bir parçalanmış kürevi bölmədir, onu bir çat iki yerə bölür. Bu çat bələdiyyənin əsas keçidinin istiqamətini müəyyən edir. Giriş hissəsində divardan noxud daşları itmişdir, böyük ehtimalla donma onları aşağı salmışdır, insan müdaxiləsinin izi yoxdur. 0‑cı poliqon nöqtəsindən 2‑3 m içəriyə keçdikdə divarda noxud daşları və boxwork formasyonları müşahidə olunur. 3‑cü poliqon nöqtəsində ilk əhəmiyyətli yan budaq əldə edilir. Keçid düz və geniş bir darboğazdır, onun dibində gil və kiçik qırıntı daşlar var. Darboğazda sürüşərək dik yüksələn gil təpəsi müşahidə olunur.

Əsas şaxədə yüngül yamacda kiçik daş yığıntıları, həmçinin daşıyılmış ağac budaqları və qırıqda dar bir keçidə doğru sürüşmək lazımdır. Bu dar keçid son otağın girişidir. Təxminən 3 m diametrli son otağa çatanda, diqqəti dərhal araşdırma məqsədilə qazılmış 40×140×60 sm ölçülü çuxura çəkir, onun ortasında qulaqsız bir çanaq yerləşir. Otaqda ətrafına baxanda divarda 15–30 sm diametrli topa bənzər izlər və onları əhatə edən daha böyük formalar da müşahidə olunur. 4–5-ci çoxbucaqlıdan sola bir beyin tutacağı yerləşir, bu da təxminən 70 sm diametrli parçalanmış topa bənzər bir struktura son verir. Buradan çox dar bir keçid başlayır, 5 m sonra daha da daralır, lakin içindən böyük yıxılmış daşlar və aralarında hava boşluqları görünür. Otağın ən yuxarı hissəsinə bir çatığın ucu bağlanır. Bu çatıq birinci otaqda başlayır, buna görə də girişdən işıq otağa süzülür. Çatıq keçilməz dərəcədə dar, yalnız son otağın tavanında təxminən 40 cm ölçülü topa bənzər bir yerdə genişlənir.

Az 1,5–12 mm ölçülü borsokta əsas budağı bərabər şəkildə örtmür. 5-ci poliqon nöqtəsinə qarşı dayanarkən poliqon nöqtəsindən sola, É-yə doğru gil yatağı uzanır, bu da 1,5 m uzunluğunda, arşın qalınlığında məkanı keçir. Yatağın maraqlı cəhəti, qırmızı və boz gil dəyişərək mövcud olmasıdır. 3-cü poliqon nöqtəsində yerləşən yan budağın giriş daralığından keçərək meyilli, yüksələn yarığa çatmaq mümkündür. Yan budağın maraqlı cəhəti, əsas budaqla paralel olması, lakin əksinə enməməsi, yüksəlməsidir. Xəritəyə görə B–A istiqamətində baxanda keçid sonu daş qırıntısında, üstü isə breksada bağlanır. Keçidin üstü parçalanmış daşlarla bağlanır, bunların üzərindən köklər mağaraya uzanır. Köklər sıx rast gəlinir, ağacların gizli məkanı kimi xidmət edir. Ağaclar əsasən yan budaqda tapılır. Ağaclar ehtimal ki, (mağarada da mövcud olan) sivrisinek və digər kiçik uçan həşəratlardan qaçmaq üçün mağaraya köçmüşdür. Fossil mağarada su damlaması, su sızması heç bir yerdə müşahidə edilmir. Mağaranın əsas budağının araşdırılmasını davam etdirmək və yeni yerlərdə də araşdırmaq faydalı olardı. Qəti sual, mağaranın daimi yarasa məkanı olub-olmaması.

1984-cü ildə ilk dəfə Kálvária-mağarası olaraq ədəbiyyatda adlandırıldı. Mağara ədəbiyyatda Budaligeti-bazaltos-mağarası (Eszterhás 1993) və Kálvária 1. saylı mağara (Pintér 2000) adları ilə də rast gəlinir.

Tədqiqat tarixi

Csepregi István və Asbóth Gábor 1984-cü il dekabrın 22-də itirilmiş nöqtələrlə ölçülmüş Kálvária-mağarasının əsas plan xəritəsini hazırladılar. 1984-cü il MKBT Hesabatında oxunur ki, 1984-cü ildə SZIKKTI II. saylı Mağara Tədqiqat Qrupu Budai dağlıq bölgəsində sahə gəzintisi keçirdi və bu zaman Kálvária-mağarasını tapdı. Daha sonra qrup mağaranı tədqiqat və elmi məqsədlərlə araşdırmaq üçün icazə istədi. Mağara Kálvária dağında yerləşən tərk edilmiş daş mədənində, 330 m dəniz səviyyəsindən hündürlükdə yerləşir. Daş mədəni qalın təbəqəli triass dachstein kireçdaşı ilə örtülüdür. Mağara tapıldığı zaman 3,5×2 m ölçülü, yüngül meyilli kiçik otaqdan və 0,5–1 m diametrli, 3 m uzunluğunda bir yarıqdən ibarət idi. Torpaq qırıntı ilə örtülmüşdü. Qırıntının çıxarılması ilə qrup araşdırma işinə başladı.

Törmə materialının çıxarılması ilə toplu otaqların zənciri aşkar edildi. Toplu otaqların divarlarını aragonit kristallar və damcı daşlar bəzəyir. Giriş salonundan və toplu otaqlardan çıxaraq, sağda 3 m uzunluğunda, 1,5 m enində və 0,5 m hündürlüyündə bir çat yerləşir. Bu hissəyə qrup üzvləri Alkotmány-folyosón adını verdilər. Bu ad mağara hissəsinə kəşf tarixi səbəbindən verilmişdir. Çatın girişindən sonra yenidən bir toplu otaq silsiləsi yerləşir, onun çıxışından bir salonun girişi görünür. İrəlilədikcə mağaranın 10 m uzunluğundakı son nöqtəsinə çatmaq mümkündür. Salonun geri dönərək girişdə sağa dönmək lazımdır və daha gənc, lakin formasiya baxımından daha zəngin bir hissə gəlir. Bu hissə təxminən 3–5 m uzunluğundadır. Bu hissədə formasiya səbəbindən araşdırma dayandırıldı, başqa yerdə irəliləmək imkanı olduğu müddətcə.