Kaşgari Murtaza Efendi Mosque

Kaşgari Murtaza Efendi Cami, Eyüpsultan, məhəlləsində yerləşir. 18-ci əsrə aiddir. Məscid bənzərinin adına nisbətən “Murteza Efendi Cami”, burada vaxtilə mövcud olan təkənin ilk şeyhinin Kaşgarlı olması səbəbindən “Kâşgarî Cami” olaraq da adlandırılır. Eyüp Sultan’dan Pierre Loti Kafesi’ne gedən İdrisköşkü Küçəsi ilə Hüsamefendi Küçəsi arasındadır. Hər iki yola açılan avlu qapıları var. Məscid və Təkənin tikintisinə Türküstan mənşəli Yekçeşm Ahmed Murtezâ Efendi tərəfindən 1744-cü ildə başlanmış və bir ildə tamamlanmışdır. Bəni Murteza Efendi 1747-ci ildə vəfat etmişdir. Qəbri, həyat yoldaşı ilə birlikdə cəmiyyətin önündə yerləşən hazirədədir. Cami və müstəqil binaları ağac materialdan ibarətdir, minarəsi kəsilmiş daşdan tikilmişdir. Cami yanında mərmər, kitabsız, çarxlı bir quyunun mövcud olduğu qeyd edilir. Tikinti kompleksinin həm İdrisköşkü Küçəsi fasadında, həm də Hüsam Efendi Küçəsi fasadında birer çeşmə yerləşir. Burada yerləşən təkənin ilk şeyhi, hazirəsində oğlu Ubeydullah ilə birlikdə dəfn olunan Türküstanlı Abdullah Nidayi‑dir. Abdullah Nidayi Efendi‑nin “Risale-i Hakkıyye” adlı bir əsəri var. Əsər Dr. Güller Nuhoğlu tərəfindən incələnərək “Abdullah Nidâî-yi Kâşgâri” adı ilə kitab halına gətirilmişdir. Təkənin son şeyhi, Necip Fazıl Kısakürek‑in də şeyhi olan Abdülhakîm Arvâsî‑dir. Cəmiyyətin dərhal yanında türbəsi olan İsa Geylani‑nin isə Abdülkâdir Geylânî‑nin nəvələrindən olduğu bəzi mənbələrdə qeyd olunur. 2014-cü ildə bərpa işlərinə məruz qalan cəmiyyət 2018-ci ildə ibadətə açılmışdır. Kâşgâri Murteza Efendi Cami hazirəsində Cemal Paşa (öl. H.1297 M.1880) və Ahmet Bican Paşa kimi dövrün önəmli dövlət adamlarının qəbirləri də var. Tikinti kompleksi haqqında, Dr. Nuran Çetin tərəfindən “Gönül Sultanlarının Ağırlandığı Tekke Kaşgari Dergahı” adlı bir kitab yazılmış və 2018-ci ildə Eyüp sultan Bələdiyyəsi tərəfindən nəşr edilmişdir.