Kazak Ulu Cami

Cümə məscidi — XIX əsrdə Qazax şəhərində tikilmiş məscid. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə məscid yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

Haqqında

Qazax Cümə məscidi 1899-cu ildə Qazax şəhərində tikilib. Məscidin kimin vəsaiti ilə tikilməsi haqda fikirlər müxtəlifdir. "Azərbaycanın qərb rayonlarında müxtəlif dövr arxeoloji abidələrin elektron qeydiyyatı və xəritələşməsi" kitabında və "Azərbaycanın seçilmiş islam abidələri" kitabında məscidin İsrafil ağa Kərbəlayevin sifarişi ilə tikildiyi qeyd olunub. "Azərbaycan Respublikası məscidlərinin ensiklopediyası" kitabında isə məscidin Hacı Zeynalabdin Cəfər oğlunun təşəbbüsü ilə rayon sakinlərinin köməyi ilə tikildiyi qeyd olunub.

Qırmızı bişmiş kərpicdən tikilmiş məscid 17,2 m x 17,2 m ölçülü kvadrat quruluşlu zaldan ibarətdir. Sivri tağlar ilə yaranan səkkizbucaqlı formanın üzərində daxili diametri 13,4 m olan günbəz inşa edilib. Məscidin ümumi hündürlüyü 15 m, divarların qalınlığı isə 1,9 m-dir. Məscidin giriş hissəsini baştağ bəzəyir. Baş fasadın hər iki tərəfindən qoşa minarələr ucalır. 18 metrlik minarələrin üzərində İmam Əlinin (ə.s) vilayətini təstiqləyən şəhadət mətni həkk olunub. Üç girişi və 12 pəncərəsi var.

Sovet işğalından sonra 1928-ci ildə Azərbaycanda rəsmi olaraq dinlə mübarizəyə başladılar. Bir çox məscid, kilsə və sinaqoqlar maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verildi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1928-ci ildə 1369, 1933-cü ildə isə 17 idi. Qazax Cümə məscidi də bu dövrdə fəaliyyətini dayandırıb. Müxtəlif illərdə məscidin binasından yeməkxana, anbar, əczaxana və kitabxana kimi istifadə olunub.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra məscid dindarların istifadəsinə verilib. 2 avqust 2001-ci ildə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin verdiyi 132 nömrəli qərar ilə məscid, yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb. Məsciddə Qazax şəhəri "Cümə" məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

2022-ci ildə məsciddə təmir-bərpa işləri aparılıb.