Kő-lik-völgyi No 1 Cave

Kő-lik-völgyi 1. sz. üreg Duna–Ipoly Milli Parkında yerləşən Vértes dağlarında, Csákvárdakı bir mağaradır. Görkəmli mağara trias dövrünün dolomitində yaranmışdır.

Təsvir

Csákvárın kənar ərazisində, artırılmış qorunan sahədə, meşədə yerləşir mağara. Csákvár mərkəzindən NY-ya, Kő-lik-völgyin başlanğıcında, vadinin Ş-ş tərəfdə, 226 m hündürlükdə, qayalıq dırmaşma altının dibindədir mağaranın girişi. Mağara asanlıqla Kő-lik-völgydən keçən turist yolundan da görmək mümkündür, bu yoldan dar bir cığır vadinin qarşısındakı mağara girişinə aparır, bu giriş 5,2 m enində, 2,3 m hündürlüyündə, təbii xarakterli, əyri formalı və üfüqi ox istiqamətindədir. Turist xəritələrində mağaranın yeri mağara işarəsi ilə göstərilir, lakin (səhvən) Csákvári-sziklaodú adı ilə. Kő-lik-völgyi 1. sz. üregin birbaşa yaxınlığında, NY-ya 6 m məsafədə Kő-lik-völgyi 2. sz. üregin girişi yerləşir. Kő-lik-völgyi 4. sz. üreyi ən sadə şəkildə Kő-lik-völgyi 1. sz. üregin üstündən yaxınlaşmaqdır. Kő-lik-völgyi 1. sz. üregdən düz xətt üzrə dəqiq 75 m məsafədə Kő-lik-völgyi 4. sz. üreg var. Kő-lik-völgyi 1. sz. üregdən Ş-ş-ə, təxminən 30 m məsafədə Kő-lik-völgyi 3. sz. üreg yerləşir.

Kő-lik-völgyi 1. sz. üreg 3 m uzunluqda, 2,4 m şaquli yayılmış, 2,4 m hündürlükdə və 3 m üfüqi yayılmışdır. Mağara girişindən sonra nisbətən geniş, yarım dairəvi planlı, üfüqi alçaq daş otaq yerləşir, onun tavanını incə daş təşkil edir. Doluğunu təşkil edən daş müxtəlif ölçülü yuvarlaq dolomit daşlarından ibarət konqlomeratdır, içində donma səbəbli daş parçalanması və çürümə nəticəsində boşluq yaranmışdır. Divarlarında kömür izləri və kiçik yazılar var. Asanlıqla yaxınlaşa bilən, rahat, küçə geyimi ilə gəzilə bilən mağaranın ziyarəti üçün icazə tələb olunmur.

2003-cü ildə ilk dəfə Kő-lik-völgyi 1. sz. mağara ədəbiyyatda adlandırıldı. Mağara ədəbiyyatda Csákvári-kőfülke (Horváth 1966), Csákvári kőfülke (Bertalan 1976), Kő-lik-völgyi 1. sz. barlang (Egri 2003), Kőlik-völgyi 1. sz. barlang (Kordos 1984), Kő-lik-völgyi-fülke (Kocsis 1975), Kő-lik völgyi-fülke (Egri 2003), Kőlik-völgyi fülke (Kordos 1984) və Kő-lik-völgyi–fülke (Kocsis 1975) adları ilə də rast gəlinir.

Tədqiqat tarixi

A Természettudományi Közlöny 1943-cü il 230-cı əlavəsində oxunur ki, 1935-ci il IV. cilddə təbiət qorunması haqqında əsasən, 1939-cu ildə yaradılan Országos Természetvédelmi Tanácsdan bəri, kənd təsərrüfatı naziri din və ictimai təhsil naziri ilə razılaşaraq qəbul etdiyi qərarlar əsasında, Országos Természetvédelmi Tanácsın təklifinə görə qanuni qoruma altına alınmışdır, məsələn, Csákvár sərhədində (Vértes dağları) yerləşən csákvári kőfülke və onun 10 négyszögöl ölçülü səthi sahəsi (1941-ci il iyun 20-dan 49.952/1941 saylı FM qərarı əsasında).

Horváth János (FTC barlangkutató csoport) tərəfindən 1966-cı il mayın 17-də yazılmış əlyazıda, Verets dağlıq bölgəsində, Çakvar (Fejér vilayəti, Bicskei rayon), Kő-lik-völgydə yerləşən Çakvarı-kőfülke haqqında danışılır. Çakvar kilsəsindən Ny-yə, 2 km, məzar yerindən Ny-yə, 300 m, 203 m tszf. yüksəklikdə mağara yerləşir (xəritəyə əsasən ölçülüb). Kő-lik-völgyin girişinin şərq tərəfində boşluq var. Çakvara qatarla və ya avtobusla, sonra buradan piyada məzar, Kő-lik-völgy yolu ilə çatmaq olar. Mağaranı əvvəllər (təxminən 1926–1928) Kadić Ottokár araşdırmışdır. (İstifadə olunan elmi ədəbiyyat Macar Barlangkutató Társulatda olan 80-ci nömrəli mağara kataloq vərəqəsidir.) Horváth Jánosun mağarada apardığı tədqiqat 1928-ci ildə hazırlanmış mağara ölçülməsinin tamamlanması üçün həyata keçirilmişdir. Tədqiqatı Bertalan Károly təşəbbüs etmişdir.

Mağara, triass dolomit (üst qat breçka) tərkibli bir sarkma daş boşluğudur. Doldurulması bir az daş qırıntısı və gil ilə ibarətdir. İçində damcı daş yoxdur. Eroziya nəticəsində yaranan mağaranın yalnız 1 girişi var. Əhəmiyyətsiz mağaranın plan uzunluğu 3 m, faktiki uzunluğu 3 m. Girişdən ölçülən ən böyük şaquli genişliyi 2 m. 12 m² sahəsi (planimetri ilə) və 14 m³ həcmidir. Horváth János 1966-cı il aprel 4-də boşluqda olub. O, mağara girişinin hansı tszf. yüksəklikdə yerləşdiyini (xəritəyə əsasən) müəyyən edib və mağaranın kesit xəritələrini çəkmişdir. Mağaranın hündürlüyü haqqında məlumat Kadić Ottokárdan gəlir. (Əlyazdadakı qırmızı qeydlər Bertalan Károlydan, 1966-cı il mart 11‑dən götürülüb.)

Csákvárın şimal-şərq tərəfində yerləşən, dik yamacda yüksələn Haraszt dağıdan bir neçə, darvazalı vadinin yamacı kəndə doğru enir. Kő-lik-völgy, şərq tərəfində mağaralar olan, gánti yolunda, sonra məzarın yanından şimal-şərqə aparan piyada yolunda yerləşir. Vadiyə girişə yaxın kiçik bir yol birinci qayalıq altındakı kiçik qayalıq mağarasına ayrılır. Bu 1 saylı mağara Csákvári-kőfülke-dir. Təxminən 203 m hündürlükdə dolomit breksində yaranmış, əhəmiyyətsiz qayalıq mağarasıdır. FTC mağara tədqiqat qrupunun 1966-cı il aprel ayının 4-də həyata keçirdiyi mağara xəritəsi hazırlama işi zamanı Kadić Ottokárın apardığı mağara ölçülməsi kəsik xəritələrlə tamamlanmışdır.

Əl yazısına əlavə olaraq bir Csákvár xəritəsi əlavə olunmuşdur. Xəritədə şərq istiqaməti işarələnib. Xəritədə Kő-lik-völgyi 1. saylı boşluğun (1 saylı mağara) coğrafi yerləşməsi göstərilir. Sahə hesabatına Csákvári-kőfülke plan xəritəsi, uzun kəsik xəritəsi və 2 kəsişmə kəsik xəritəsi daxil edilmişdir. Xəritələr 1:100 ölçü nisbətində mağarayı göstərir. Plan xəritəsinin istifadəsi üçün xəritə lövhəsində şərq istiqaməti işarələnib. Plan xəritəsində və uzun kəsik xəritəsində mağarada 2 kəsişmə kəsikin yerləşməsi görülür. Xəritələr Kadić Ottokárın apardığı mağara ölçülməsi, daha sonra FTC mağara tədqiqat qrupunun əlavə etdiyi məlumatlar əsasında çəkilmişdir.