Lehelős Hole

Lehelős-lyuk Duna–Ipoly Milli Parkında yerləşən Budai Təbiət Qoruma Sahəsində, Budapeşt II. rayonunda yerləşən bir mağaradır.

Təsvir

Kecske-hegy zirvəsindən təxminən 22 m məsafədə, zirvədən K–DK istiqamətində yerləşən işləməyən daş mədənində, daş çıxarma D–DNy hissəsində, daş mədəninin qayalı divarının ayağında yerləşən qırıqçılıq yığıntısının üstündə açılır. Kecske-hegyi-hasadəktən uzaq olmayan sağda giriş yerləşir. Giriş qeyri‑nizamlı formadadır və şaquli ox istiqamətindədir.

Giriş hissəsi eosen kireçdaşı, digər hissələr isə triass kireçdaşından əmələ gəlmişdir. Göllər dar çatlaqlar boyunca suyun həll edici təsiri nəticəsində formalaşmışdır və hazırda da dar keçidlər mağaranın xarakteristikasıdır. İçində borsit, limonit, lublinit və kalcit görülür. Çəmənli qapı ilə bağlanmış və qorunan mağara 60 m uzunluğunda, 37,6 m dərinlikdə və şaquli ölçüdə 37,6 m-dir. Mağara keçidi əsas avadanlıqla görülə bilən mağara gəzintisi üçün icazə tələb olunur.

Kecske-hegydə yerləşən dörd mağaradan biri, digər üçü Kecske-hegyi-hasadək, Oroszlán-mağarası və Oroszlán-saxlanın Şimal boşluğu hesab olunur.

Mağara ədəbiyyatda Kecske-hegyi-kőfejtő mağarası (Kraus 2004), Lehelős-luk (Kraus 2004) – bu ad keçmişdə giriş çatlağının ətrafında qışda qar əridikdə və çox soyuq havada boşluğun buxarlanması səbəbindən alınıb –, Lehelősluk-mağara (Krekács 1989), Lehelősluk mağarası (Krekács 1989), Lehelős-lyuk-mağara (MKBT Műsorfüzet 1986), Orgona-kürtő (Kraus 2004) – bu ad oradakı fals bölməsində görünən, organa bənzər damcı daşların yerləşməsi səbəbindən verilmiş – və Orgonakürtő (Csók 1959) adları ilə də tanınır. Lehelős-lyuk adı ilk dəfə Juhász Mártonun 1987-ci ildə çəkdiyi xəritə planında oxunmuşdur.

Tədqiqat tarixi

1943-cü il Barlangvilágból məlum olur ki, Bertalan Károly və Albert Béla, Buda ətrafındakı mağaraların sistemli işlənməsi çərçivəsində, Mátyás-hegy və Kecske-hegy daş çıxarma sahələrindəki 14 kiçik boşluğu araşdırıblar. Leél-Őssy Sándorun 1957-ci ildə nəşr olunan, A Budai-hegység barlangjai adlı tədqiqatında, óbudai Kecske-hegy daş çıxarma sahəsinin boşluqları, nummulitesli kireçdaşında formalaşmışdır, qeyd edilir. Tədqiqatda Budai dağlıq mağaralarının coğrafi yerləşməsini göstərən yer xəritəsində óbudai Kecske-hegy daş çıxarma sahəsindəki boşluqların coğrafi mövqeyi göstərilir. (Bu boşluqlar yer xəritəsində suyun həll edici mənşəli mağaralara daxil edilir.)

Városterv Barlangkutató Csoportunun mağara tədqiqatçıları 1958-ci il aprelin 13-də Kecske-dağında yerləşən tərk edilmiş daş mədənində bir yer haqqında eşitdilər və qışda bu yer buxarlanırdı. Həmin ildə bu məkanı araşdırdılar və Orgona-kürtő adlandırılan boşluğu, ehtimal ki, Lehelős-lyuk olduğunu aşkar etdilər. 1959-cu ildə də qrup üzvləri mağaranı araşdırdılar. 1959-cu ildə işıq görən, Budapest təbii coğrafiyası adlı kitabda Kecske-dağ daş mədəninin boşluqları qeyd olunmuşdur. 1960-cı il avqustun 21-də, mağaradan qırıntılar çıxarıldı. 1960-cı ildə Krekács Károly, damcı daş axını olan qayalıq divarın küncündə açılan, 15 sm enində, 1 m uzunluğunda və təxminən 50 sm hündürlüyündə çatlağın (hər il) ətrafında qarın əridiyini və çox soyuq havada çatlağın buxarlandığını gördü. Bu hadisə səbəbindən ona Lehelős-luk adı verildi. Városterv Barlangkutató Csoport 1962-ci ildə Orgona-kürtőt dağıtdı.

Krekács Károly və ailəsi mədən DNy bölməsinin dibindəki çökəkliyi 1977-ci və 1978-ci illərdə qırdılar və iki dar, kiçik ölçülü çatlaqlar tapdılar. Kraus Sándor 1983-cü ildə yazdığı tədqiqat yekun hesabatında Kraus Sándorun 1968-ci il yanvarın 10-da ilk dəfə gördüyü bir mağaradan bəhs edilir. Bu mağara Kecske-dağının zirvəsindəki daş mədənində, daş çıxarmaq üçün Ny divarında yerləşir. 2–3 m uzunluğunda gəzilə bilən, lakin əks istiqamətdə də davam edən tektonik çatlağın divarında damcı daş axını görünürdü. Əlyazmaya görə mağaranın aşağı hissəsi (sonradan) daş qırıntıları ilə çox doldurulmuşdur. Daş mədənində qırmaq üçün dəyərli yerlər var. Kraus Sándor 2004-cü il hesabatında, 1983-cü ildə qeyd etdiyi mağaranın Lehelős-lyuk olduğu qeyd olunmuşdur. Əlyazmada oxunur ki, 1968-ci il yanvarın 20-də Lehelős-lyukda gəzib, o zaman 3–4 m uzunluğunda idi və oradan daşlar çıxarıb.

1984-cü ildə nəşr olunan, Magyarország barlangjai adlı kitabın ölkə üzrə mağara siyahısında bu mağara yer almır. Újpalota Sportegyesület Pannonia Speleoalpin Barlangkutató Csoportun 1985-ci il hesabatında mağaranın təsviri tapılır. Hesabata daxil edilmiş iki qara-ağ fotoşəkil var ki, onlar mağaranı göstərir. Əlyazmada bir yerplanı var, hansı ki, mağaranın coğrafi yerləşməsini göstərir. Krekács Károly və yoldaşları vədverici görünən yeri qazdılar. Kəşf çətin idi, çünki mağaranın son nöqtəsində çoxlu çökək var idi, amma onun üstündəki qayalı divar da çökürd. Krekács Károly yeni mağaraya Lehelősluk-barlang adını verdi və 1986-cı il martın 28-də OKTH Barlangtani Osztályı‑na mağaranın kəşfi barədə məlumat verdi. USE Pannónia Barlangkutató Csoportun 1986-cı il iyulun 15-də mağara tədqiqatı üçün icazəsi olmuşdur. Qrup üzvləri mağara tədqiqatı üçün lazım olan icazəni aldıqdan sonra boşluğu kəşf etməyə davam etdilər. Kraus Sándor və Krekács Károly 1987-ci il iyulun 11-də mağarada oldular.