Macska Cave

Macska mağarası Duna–Ipoly Milli Parkında, Pilis dağlıq bölgəsində yerləşən Csobánkada yerləşir. Macarıstanın xüsusi qorunan mağaraları arasında yer alır. Turist bələdçilərində də tanıdılır.

Təsvir

Országos Kéktúra-nın mavi şerit işarəsindən çıxan mavi Ω, yəni mavi mağara işarəli turist yolundan Csobánkai-nyerebdən yaxınlaşmaq mümkündür. Ziribár dağına cənub‑şərq yamacında, Csobánka mərkəzindən Ny‑yə təxminən 1,5 km məsafədə, Tavasz‑kunuho yanında açılır. Mağaranın yeri turist xəritələrində mağara işarəsi və mağaranın adı ilə göstərilir.

Mağaranın girişinin üstündən axan yağış suları mağaranın damını udur, yəni dövri olaraq aktiv su çəkmə mağarası kimi fəaliyyət göstərir. Axan su şəlalə kimi mağara girişinə düşür, sonra istiqamətini dəyişdirərək əvvəlki yolunun tam əks istiqamətində mağaranın digər keçidlərinə axır. Mağarada barit kristallar da mövcuddur, bu da suyun olduğu mağara yaranmasının göstəricisidir. Sonradan karsıtsal su çəkmə mağarasına çevrilmişdir. Mağaranın dibində, qırıntıların arasında dövri olaraq daxil olan su itir. Mağaranın üstündəki yamac və mağaranın başlanğıcı da qırmızı dağ qumu daşıdır, lakin daha içəriyə doğru dachstein kireçdaşı yaranıb. Giriş üçün icazə və mağara gəzintisi üçün əsas avadanlıq tələb olunur.

Murai Éva 1976-cı ildə qeyd etmişdir ki, 1965-ci ildə boşluq sistemi yarasa məskən idi. Budapeşt Yarasa Qoruma Qrupu 1992-ci ildən yarasa populyasiyasını araşdırmağa başlamış, nəticələri isə 1998-ci ildə Csanádi Dávid tərəfindən təqdim edilmişdir. Burada cütləşmə yeri və qış məskəni kimi istifadə olunur. Az sayda fərddən ibarət, adi yarasa koloniya burada mütəmadi olaraq mövcuddur.

Dénes Györgyə görə, ehtimal ki, bu dağ yamacını 1367-ci il tarixli Macskakő adlı sənəd qeyd edir, bu da ətrafda vəhşi pişiklərin məskunlaşdığını və dağ yamacının adından mağaranın da pişik adını almasını göstərir. Mağara ədəbiyyatında Macka jama (Koch 1871), Macka-jama (Kadić 1952), Macka lyuka (Koch 1871), Mačka jama (Bekey 1914), Macskabarlang (Thirring 1929), Macska barlang (Kadić 1920), Macska jama (Thirring 1900), Macskalyuk (Polgárdy 1941), Macskalyuk barlang (Tamás 1948), Macskalyuk-barlang (Leél-Őssy 1962), Maczka jama (Moussong 1891), Máczka szállás (Moussong 1891), Máczka barlang adı Moussong Géza‑ya görə Kis‑kevélyi‑barlangın bir adı, Mucka-loch (Bekey 1914), Muckaloch (Kadić 1952) və Muka‑Loch (Thirring 1900‑də bu adla bağlı yazdığı üçün, çünki bir xəritədə səhvən belə göstərilmişdi) adları ilə də rast gəlinir. 1914‑də mağara ədəbiyyatında ilk dəfə Macska‑barlang adını almışdır, Bekey Imre Gáborun yazısında.

19-cu əsr

1870‑ci il Təbiət Elmləri Bülleteni‑də yayımlanan və Koch Antal tərəfindən yazılmış hesabatda qeyd olunur ki, bir il əvvəl Csobánkada bir konus formalı çuxur tapılıb, yağış zamanı ətrafının suyunu udur. Mağaranın adını da bildirən ilk nəşr 1871‑ci il Torpaq Elmləri Bülleteni‑də Koch Antal tərəfindən yazılmış məqalədə işıq görmüşdür. Koch Antal mağarada gəzmişdir. Csobánkadan qərbə, Nagy‑Ziribár istiqamətində irəliləyərək, real, yəni yuyulmuş, axın və ya girişi mağara, adı Macka jama (Macka lyuka) olan yerə çatmaq mümkündür. Kowaczina və Nagy‑Ziribár arasında dar bir vadidən keçilir, bu vadinin içəriyə doğru davamlı genişlənərək böyük bir vadi çökəyi yaradır, ətraf dağların suyunu toplayır. Vadi başında mağaranın nəhəng girişi yerləşir, burada axan su böyük səs və şələlələrlə udulur. Bu, altındakı tarlalar üçün yaxşıdır, çünki çox su bu tarlaları daşdıra bilər. Aşağı oligosen qumdaşı divarları ilə ətrafında kiçik bir hovuz yaradır və böyük yağış zamanı hovuz tamamilə su ilə doldurulur, su isə eyni anda mağarada yox ola bilmir.

3° en geniş girişi oligosen qumdaşıda yerləşir. Mağara yamaclıdır, şimal–şimal-qərbə doğru enir və bəzən yüksək, bəzən aşağıdır, lakin 2°‑də aşağı deyil və 8°‑də yüksək deyil. Giriş hissəsində qumdaşının üstü, daha sonra dachsteini kalkar daşının tutucu qaya təbəqəsi var. Təxminən 5°‑də yamacı daha dik olur və böyük qayalar irəliləməni çox çətinləşdirir, çünki onlar suyun təsirindən sürüşkəndir və buna görə üzərində keçmək çətindir. Divarlar dərin hissədə daim damcılayır və qalın damcı daş qabığı ilə örtülüdür, lakin böyük damcı daşlar nadirdir. Təxminən 20°‑yə qədər dərinlikdə keçid cənub istiqamətindədir və dikdir, lakin yalnız 3°‑ə qədər çatmaq mümkündür, burada 5°‑lik şaquli bir çuxur var. Atılmış daş daha da aşağı düşüb yuvarlanıb, bu da mağaranın burada sonunun olmadığını göstərir. Mağara burada ən böyükdür, təxminən 10° diametrli və təxminən 6° hündürlüyündə.

Csobánkai daş mədəninin kirayəçisi Koch Antalın sahə tədqiqatından illərlə əvvəl idi, bağlayıcı və işçilərin köməyi ilə 60°‑yə enmiş, lakin mağaranın sonuna çata bilməmişdi. Koch Antal kirayəçinin artıq ölməsindən kədərlənmişdi, çünki kirayəçinin müşahidələrini və təcrübələrini dinləyə bilmiş olardı. Mağaranın formalaşmasına kömək edən, dachsteini kalkar daşının təbəqələrinin qumdaşı ilə təmas sahəsində çox parçalanmış olması və suyun asanlıqla yol açması, onların arasında öz yolunu genişləndirə bilməsi və beləliklə böyük ölçülü mağaranın yaranmasıdır. Çoxlu itən su dachsteini kalkar daşının daha dərin yerləşən təbəqələrinin çatlaqları arasında sızır və vadinin dibindəki çatlaqdən keçərək, yol tapdığı yerdə, mənbə kimi gün işığına çıxır, ya da daha da dərinliyə sızır, sonra bir çatlaqda sıxışaraq isti mənbə kimi ortaya çıxır.

Macar Kralı Geoloji İnstitutu 1871-ci il il kitabında qeyd olunur ki, Pilis dağlarının bir mağarası Csobánkada yerləşən Macka jama-dir. Schafarzik Ferenc 1884-cü il Geoloji Bülleteni‑də yazıb ki, artıq Koch Antal da Geoloji Bülleteni‑nin 1-ci cildində qeyd edib ki, Buda bölgəsində dachsteini kireç daşı, mağaraların daha tez-tez rast gəlinən qaynağıdır. O, Csobánka, Solymár, Csév və Üröm bölgələrindən nümunələr sadalayıb, hətta Csobánkada yerləşən Macka jamada mağara ayısı (Ursus spelaeus) sümüklərini də tapıb.