Merkez Efendi Mosque

Merkez Efendi Camii, İstanbulun Zeytinburnu rayonunda Merkez Efendi Türbəsində yerləşən məscid.

Giriş

Bizans divarlarının Mevlanakapısından çıxanda küçənin qarşısındakı məhəllədə Merkezefendi Məzaristanı, Merkezefendi Camii yerləşir. Məscidə iki yoldan, biri məzaristanın içindən, digəri məzaristanın ətrafını dolaşaraq getmək mümkündür.

Tarix

Məscidin banisi Yavuz Sultan Selim'in qızı Şah Sultan'dır. Şeyh Merkez Efendi üçün inşa etdirib. Avlu qapısının üzərindəki yaşıl kitabelərdə 1514 və 1580 ikinci imar tarixləri qeyd olunmuşdur. 1837-ci ildə II. Mahmut yeniləmişdir.

Memarlıq

Kare planlı, kâgir, ağac damlı, bitişik tək şərəfli minarəsi olan məscid sarı boyalıdır. Məscid və ətrafı aşağıdakı kimi təşkil olunmuşdur: Məscid, türbə, çiləxana, məzaristanlar, Abdülbaki Paşa Kitabxanası, hamam, kurs, qasilxana və adak yerləri.

Məscidə avlu qapısından daxil olduqda solda kiçik bir türbədə Merkez Efendi'nin iki nəvəsinin sandıqları yerləşir. Bu yerin qarşısında Merkez Efendi Türbəsi var. Sağda məscidin xarici giriş qapısına 4 pilləkənlə çıxılır. Məscidin döşəməsi və tavanı ağacdır. Daxili giriş qapısı yekpare bir daxili sahəyə açılır. Xarici giriş qapısından daxil olduqda sağ və soldan yuxarı mərtəbəyə çıxılır, bu hissə xanımlar üçündür.

Merkez Efendi, məscid giriş qapısının açıldığı geniş bağdakı türbəsində yatır. Tavanı kubbəlidir. P.Təsi salı xaricində 9-16 arası açıqdır. Türbədə giriş bölməsindəki ağac tavanlı bölmədəki şəbəkə ilə əhatə olunmuş tərəfdə Şeyh Hüseyin Efendi, Şeyh Ahmed Mesud, Mustafa Efendi, Nurullah Efendi, Hatice Xanım, Sıdıka Xanım, Fatma Hatun, Şeyh Mehmed Nureddin yatır. Bağdadi kubbəli bölmədə isə Merkez Efendi'nin sandığı yerləşir. Önündə Hattat Aziz Efendi'nin bir lövhəsi var.

Çiləxana

Türbənin dərhal arxasında 15-20 pilləkənlə enilən çiləxana, təxminən 30 kvadratmetr sahəli bir quyunun üzərində yerləşən kiçik bir qapı və benekli pəncərəsindən başqa heç bir şey olmayan bir barakadır. Qırmızı balıqların üzdüyü hovuzun ətrafını dolaşan dar bir yol barakayı əhatə edir.

Çilehane ön tərəfində barmaqlı ilə əhatə olunmuş 8 incə sütuna dayanan ağac damlı bir şadırvan və ətrafında iki kilidlənmiş quyunun var. Bütün bu bölmələrin ətrafı qəbiristanlıqdır. Sabahattin Eyüpoğlu, Halil Nadaroğlu, Tahsin Öz, Tevfik Kut, Mükremin Halil Yinanç, Atatürk'ün hafızı Yaşar Okur, Halide Edib Adıvar, Abdullah Cevdet burada məzundur.

Külliyənin hamamı məsciddən 200 m uzaqdadır. İç qapısının sağ tərəfindəki bölmənin üzərində Merkez Efendi'nin burada yuyandığı yazılmışdır.

Məscid həyət qapısından daxil olmadan solda əvvəllər uşaq kitabxanası olan Abdülbaki Paşa darülkurrası var. Burada kiçik bağçasında paşanın məzarının olduğu kubbəli daş quruluşdur. Avtomobil trafikinə kitabxana tərəfindən bağlanması ilə bu kiçik meydanda tibb şənlikləri təşkil olunur. Kitabxananın yan tərəfindəki üç mərtəbəli ağac bina metruktur, yanındakı yeni binalar Qur’an kursu və tələbə yurdudur.

Merkez Efendi və Mesir Macunu

Türbənin xarici divarında və iç divarında yerləşən türk dilindəki kitablarda, Kanuni Sultan Süleyman ilə müharibəyə getmiş qəhrəman, həkim, din və tasavvuf alimi olduğu yazılmışdır. 1463-cü ildə Denizli-də doğulmuş, İstanbul mədrəsələrində oxumuş, müderrislik etmiş, yenidən İstanbul-a qayıdaraq Sünbül Efendi'ye intisap etmişdir. Halveti təriqətinin Sünbüli qolunun şeyxi Sünbül Sinan Efendi'nin halifəsidir, onun vəfatı ilə şeyx olmuşdur.

Hafsa Valide Sultan xəstələndikdə Merkez Efendi 41 baharatdan ibarət məşhur mesir macununu hazırlamış, Hafsa Sultan bu macun sayəsində şəfa tapmış və bu macunun hər kəsə paylanmasını istəmişdir. Merkez Efendi 22 Mart günü zaviyənin yanındakı Sultan Camii minarələri və kubbələri üzərindən mesir macununu camaata paylamışdır. Bu ənənə bu günə qədər gəlmişdir. Hər il 22 Martda Manisa’da mesir macunu şənlikləri keçirilir.